Referendým-2022 • 15 Mamyr, 2022

Referendým – demokratııa quraly

301 ret kórsetildi

Respýblıkalyq referendýmnyń mańyzy men ereksheligi Amanat partııasy janyndaǵy Azamattyq qoǵam men mádenıetti damytý jónindegi Miras respýblıkalyq qoǵamdyq keńesiniń otyrysynda talqylandy.

Jıynǵa qatysýshylar barlyq qujattardyń qaınar kózi – Ata Zańnyń úshten birine ózgerister men tolyqtyrýlar engizilgeli otyrǵanynan qazaqstandyqtar qanshalyqty habardar, bul saıası naýqan nesimen mańyzdy degen suraqtar tóńi­reginde oı-pikirlerin ortaǵa saldy.

Keńes músheleri jıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen Ata Zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jónindegi respýblıkalyq referendým ótkizýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Onyń basty maqsaty – naqty saıası básekelestik úshin jaǵdaı jasaý, halyqtyń eldi basqarýǵa qatysýyn arttyrý, qazaqstandyqtardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń konstıtýsııalyq tetikterin kúsheıtý. «Bul – Ekinshi respýb­lı­kanyń qalyptasýy men damýyna der ke­zin­de jasalǵan qadam dep sanaıdy jıynǵa qatysýshylar. Túzetýlerge sáıkes Parlamenttiń róli kúsheıtiletinin, sondaı-aq basqarýdyń jańa júıesine naqty kóshý bekitiletinin atap ótý mańyzdy.

Tarıh ǵylymdarynyń doktory, pro­fessor Búrkitbaı Aıaǵan Ata Zańǵa ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý tap qazirgi ýaqyt talabyna saı dep esepteıdi.

«Ata Zańǵa ózgertý engizý – óte mańyzdy másele. Qoǵamda onyń ne qajeti bar degen de sózder aıtylyp qalyp jatyr. AQSh Konstıtýsııasynyń qabyldanǵanyna 300 jyl boldy. Biraq soǵan qaramastan olar basty zańǵa ózgerister engizip otyrady. Iаǵnı, bizdiń Ata Zańymyzǵa ózgerister men tolyq­tyrýlar engizýimiz de qazirgi ýaqyt­tyń talaptaryna saı. Bul máselege óte úlken saıası oqıǵa dep qaraýymyz kerek. Konstıtýsııaǵa ózgerister engizý arqyly biz jańa qoǵam qalyptastyramyz. «Tek memleket sheshedi», «tek memleket biledi» degen paradıgmany qoıǵan jón. Qoǵamnyń ózi oıanyp, árbir qazaqstandyq ózin osy eldiń qurýshysy, negizin belgileýshi retinde sezingeni durys», dedi B.Aıaǵan.

Nur-Sultan qalasyndaǵy Túrik etnomádenı ortalyǵynyń tóraǵasy Ásker Pırıevtiń oıy da tarıhshynyń sózimen astasyp jatyr.

«Qoǵam – Qazaqstannyń azamattary osy eldiń qojaıyny ekenin sezinýi kerek. Tek qana memleket qurýshy ult emes, osy eldiń ıesi ekenin túısinýi qajet. Ol úshin halyqtan surap, onymen sanasý kerek. Árkim óz pikirin bildirýge quqyly. Sol úshin bul referendým óte mańyzdy. Bir ókinishtisi, qalada ilinip turǵan bir-eki bılbord bolmasa, halyqtyń odan habary joq sııaqty. Ne ózgerip jatyr, ne úshin ózgertip jatyr, bul Qazaqstan azamat­tarynyń ómirin jaqsartýǵa baǵyt­talǵan dúnıe me, keleshekte budan ne kútý kerek, bulardyń nátıjesinde kimnen neni suraımyz degen suraqtar tóńireginde kóbirek aqparat bergen jón», dedi ol.

Al belgili saıasattanýshy Rasýl Jumaly referendým – óte mańyzdy saıası naýqan jáne ol tikeleı demokratııanyń quraly degen oıyn jetkizdi. «О́zderińiz bilesizder, sońǵy ret elimizde referendým 1995 jyly ótkizildi. Sodan beri bul tájirıbe umytyldy. Bul – jaı ǵana demokratııa emes, tikeleı demokratııanyń quraly. Iаǵnı, depýtattar arqyly emes, azamattar ózderi daýys berip, tikeleı oıyn bildirý arqyly Konstıtýsııanyń qabyldanýyna yqpal etedi. Sondyqtan kesh te bolsa osyndaı ıgi dástúrdiń oralǵany – ózi óz aldyna mańyzdy dúnıe. Azamattardyń óz memleketine qatysy bar ekenin, osy eldiń azamaty ekenin, bılikke yqpal ete alatynyn sezinýi sońǵy 10-20 jylda aıtarlyqtaı álsirep ketti. Jalpy, jurtshylyqtyń saılaýǵa degen seniminen góri kúdigi basym. Solardy eńserý turǵysynan menińshe, referendýmnyń mańyzy óte joǵary», dedi saıasattanýshy.

Jıyn barysynda Miras res­pýblı­kalyq qoǵamdyq keńesiniń músheleri anımasııalyq fılmderdiń dýblıajyn qamtamasyz etýge memleket­tik qoldaý kórsetý máselelerin de talqylady.

Sońǵy jańalyqtar

Almaty mańynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar