Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Sıngapýr Ulttyq ýnıversıtetiniń saıasattanýshysy Iаn Chong «Djon Lı polısııa qyzmetkeri, quqyq qorǵaýshy bolǵan», deıdi. Ol Lı myrzanyń 2019 jyly Gonkongtaǵy narazylyq sherýlerin kúshpen basýǵa belsendi qatysyp, ulttyq qaýipsizdik týraly daýly zańnyń engizilýin basqarǵanyn atap kórsetti. «Bul Gonkongty basqaratyn zań men tártip «Beıjińniń kózqarasy» dep atalatyn saıasat arqyly júzege asyrylatynyn ańǵartyp otyr», deıdi Iаn Chong.
Djon Lı jańa qyzmetke osy jyldyń 1 shildesinen bastap kirisedi. Alaıda ol saılanǵannan keıin birer kún ótken soń jańa qyzmetine kirispeı turyp-aq, birneshe adamdy jazalap úlgerdi.
О́tken jyldyń jeltoqsanynda polısııa demokratııany jaqtaıtyn Stand News medıa uıymyna tekseris júrgizip, onyń basshylyǵyn tutqyndaǵan. Djon Lı quqyq qorǵaý organynyń bul áreketin qoldaıtynyn málimdedi. Osylaısha bir kezderi Azııadaǵy baspasóz bostandyǵynyń shamshyraǵy bolǵan Gonkongta kóptegen táýelsiz aqparat agenttikteri jabyldy. Lı myrza: «Kimde-kim BAQ jumysyn óziniń saıası maqsattary nemese basqa múddeleri úshin qural retinde paıdalanýǵa tyryssa jáne zań buzsa, ásirese ulttyq qaýipsizdikke qater tóndiretin qylmys jasalsa, ol baspasóz bostandyǵyna zııan keltirýshi bolyp sanalady», dedi. Jańa kóshbasshynyń osy sózi men áreketine qarap Doktor Sang «Gonkong biriktirilgen materık bolýy yqtımal. 2020 jylǵa deıin bolǵan eski Gonkongtyń qaıta dúnıege kelýi múmkin emes», dep pikir bildirdi.
44 betten turatyn manıfeste Djon Lı qalany ashyqtyq prınsıpimen basqaratynyn jáne uzaqqa sozylǵan turǵyn úı máselesin sheshýge ýáde berdi. Ol sondaı-aq ulttyq qaýipsizdik týraly zańdy kúsheıtetin ózgerister engizýdi qýattaıtynyn aıtty.
Djon Lıdiń aldynda Gonkongtyń bıznes pen keremet qarjy ortalyǵy retindegi mártebesin qaıta qalpyna keltirý mindeti tur, ol ony oryndaýǵa ýáde berdi. 2019 jyly Gonkong qalasynda jıilep ketken zorlyq-zombylyq, jappaı narazylyqtar týrıster men ınvestorlardy úrkitkeni belgili. Oǵan qosa COVID-19 pandemııasynyń qatań shekteýleri Gonkong ekonomıkasyn odan ári álsiretti. Eurocham málimetterine súıensek, bıylǵy 1 aqpannan bastap Gonkongtan 130 myń adam kóship ketken. Jumys berýshiler qalaǵa jumys kúshin, ásirese jastardy tartý qıynǵa soǵyp otyrǵanyn aıtady. Sonymen qatar Eýropalyq kásiporyndardyń jartysyna jýyǵy jáne Gonkongtaǵy AQSh kásiporyndarynyń 44 paıyzy keler jyly kóshýdi qarastyryp jatyr.
Qyryq jyldan astam ýaqyt polısııada qyzmet etken Lı myrza bıznes pen memlekettik qyzmette tájirıbesi bar burynǵy basshylardan ózgeshe mansaptyq jolymen erekshelenedi. Sondyqtan sarapshylar onyń Gonkongtyń bedelin qalpyna keltire alatynyna kúmánmen qarap otyr.
Sonymen qatar Lı myrzanyń saıası jospary onyń Qytaıdyń COVID-19 nóldik saıasatyna sáıkes kele me degen suraqtyń jaýaby da belgisiz qaldy. О́ıtkeni Gonkong koronavırýstyń eń kúrdeli jaǵdaıymen kúresip jatyr. 2022 jyldyń birinshi toqsanynda ǵana qalada 5 600 ólim tirkeldi, bul pandemııanyń alǵashqy eki jylyndaǵy kórsetkishke qaraǵanda birneshe ese kóp. Qalanyń qart turǵyndary vaksına alýǵa qulyqty emes, sol sebepti qaıtys bolǵandar sany kún saıyn ósýde. Osy oraıda professor Stıv Sang «Sı (Qytaı Tóraǵasy) nóldik kovıdti kórsetkishin talap etip otyrǵan kezde Lı myrza onyń tıimdi jolyn taýyp júzege asyrýy ábden múmkin», deıdi. Al ózge sarapshylar nóldik kovıdke jetý – Lı myrzanyń el shekarasyn qaıta ashý týraly ýádesi men áreketine qaıshy keletin maqsat dep sanaıdy. Doktor Iаn Chong «Lı myrza shekteý sharalaryn kúsheıtken Gonkong shekarasyn qaıta ashýǵa nıetin bildirdi, biraq nóldik kovıd kórsetkishimen qarama-qaıshy keletin talapty qalaı jáne qaı ýaqytta úılestiretini belgisiz», deıdi.
Tarıhqa kóz júgirsek, Gonkongtyń bólinýi Ulybrıtanııa men Qytaı arasyndaǵy apıyn soǵystary (1839-1860) saldarynan oryn alǵan. Áskerı jáne saýda qaqtyǵystary kezinde Qytaı Gonkong araly men Koýlýnnyń bir bóligin Ulybrıtanııaǵa berýge májbúr boldy. 1898 jyly Ulybrıtanııa Gonkongty 99 jylǵa jalǵa alady. Jalǵa alý merzimi 1997 jyly aıaqtalǵanda Ulybrıtanııa Gonkongty Qytaıǵa «Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Gonkong arnaıy ákimshilik aımaǵy» dep atalatyn erekshe ákimshilik aımaq retinde qaıtaryp beredi. «Bir el, eki júıe» doktrınasy boıynsha saıasatpen ómir súrgen halyq Djon Lıdiń saıası qadamdaryn qalaı qabyldaıtynyn aldaǵy ýaqyt kórsetpek...
