Kapıtaldy zańdastyrý qyrýar qarjyny qaıtarady

Kapıtaldy zańdastyrý naýqany sátti ótse, el ekonomıkasyna mıllıardtaǵan dollardy tartýǵa bolady. Bul týraly keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Ulttyq banktiń tóraǵasy Qaırat Kelimbetov málim etti. Esterińizde bolsa, Ulttyq bankke Úkimetpen birlese otyryp, kapıtaldy amnıstııalaý týraly zań jobasyn óz qaraýyna engizý týraly Memleket basshysy ótken jumadaǵy Ulttyq ınvestorlar keńesiniń otyrysynda tapsyrǵan bolatyn. Osyǵan oraı búginde jaýapty organdar birqatar is-sharalardy bastap ta ketipti. Ony keshegi brıfıngte Ulttyq bank tóraǵasy baıandap berdi. Ulttyq bank tóraǵasy Q.Ke­lim­betov atap ótkendeı, aǵym­daǵy jyldyń birinshi jarty­jyldyǵynda tıisti zańnama qabyldanýy tıis. Odan keıin halyq arasynda túsindirý ju­mys­tary qolǵa alynady. Al ekinshi jartyjyldyqta kapıtaldy zańdastyrý naýqanynyń ózi bastalady. Jospar boıynsha atalǵan aksııa kelesi jyly aıaqtalady. Al 2017 jyly birinshi qańtardan bastap Qazaqstan tabys kózderin jalpyǵa birdeı jarııalaýǵa kóshedi. Odan keıin ondaı shara shyǵys kózderine de qoldanylmaq. «Demek, sol kezden bastap árbir azamattyń tabysy men shyǵysyna qatysty qatań talaptar bolady. Bile-bilsek, jaqynda ondaı sharalar damyǵan elderde engizildi. Olar da sonyń aldynda halyqqa aqsha men múlikti zańdastyryp alýǵa múmkindik berdi», dedi Q.Kelimbetov. Árıne, qazir el aýmaǵynan qansha aqshanyń ketkeni jáne qaı jerge quıylǵany týraly naqty aqparat joq. Alaıda ony qarjygerler shamamen eseptep kóripti. Iаǵnı, bárin durys túsindirip, jetkize alatyn bolsa, aqshany zańdastyratyn aza­mattarǵa kepildik berip, halyqty sendire alsa, shyndyǵyna kelgende, jumysty durys júrgize alsa ǵana joǵaryda atalǵan mıl­lıardtaǵan dollar esepke túspek. Brıfıng barysynda Q.Ke­limbetov 2025 jyly Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqtyń qarjy­lyq naryǵyn retteý boıynsha memleketústi organ qurylatynyn da aıtyp ótti. Oǵan deıin qar­jy naryǵy salasynda zańna­many úılestirý jumystary júr­giziledi. Atap aıtqanda, bul organ biryńǵaı ortalyq bank bolmaıdy. Ol retteýshi qyzmetin atqaryp, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa qatysýshy elderdiń qarjylyq sektorlary jumystaryn úılestirý úshin erejelerdi shyǵaratyn bolady. Aıtpaqshy, Q.Kelimbetovtiń sózi­ne qarasaq, eýrazııalyq yqpal­dastyq aıasynda biryńǵaı valıýtany engizý máselesi talqyǵa sa­lynbaǵan. Ulttyq bank basshysy sóz arasynda Úkimetpen birlesip qarjy sektoryn 2030 jylǵa deıingi damytý tujyrymdamasyn ázirlep jat­qandyǵyna da toqtaldy. Bul qujattyń negizi 2008-2010 jyldardaǵy qarjylyq daǵda­rys­tyń saldaryn joıý bolyp tabylady. Sondaı-aq, Salyq kodeksi tolyqtyrylyp jatyr, ol nashar nesıelerdi esepten shyǵarǵan jaǵdaıda bankterdi salyq tóleý­den bosatýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, Ulttyq bank basshysy problemaly kredıtter qory qurylatynyn, oǵan shamamen 250 mlrd. teńge bólý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Q.Kelimbetov aldaryna 2016 jyldyń 1 qańtaryna qa­raı jumys istemeıtin nesıeler deńgeıi jalpy júıe boıynsha 10 paıyzdan aspaý kerek degen mindet qoıyp otyrǵanyn, onyń ústine, sol ýaqyttan bastap bul prodensıaldyq normatıv bolatynyn tilge tıek etti. Ulttyq bank, sondaı-aq, jańa tujyrymdamalyq aqsha-nesıe saıasatyn oılastyrýdy daıyndaý ústinde eken. «Bul nesıelendirý men eko­nomıkany yntalandyrýǵa ar­nal­ǵan teńgeniń ótimdiligin kórse­týdi qarastyratyn jańa tujyrym­damalyq aqsha-nesıe saıasatyn oılastyrý», dedi Q.Kelimbetov. Sondaı-aq, ol aqsha-nesıe saıa­satynyń negizgi maqsaty baǵa tu­raqtylyǵy ekenin atap ótti. Brıfıngte aıtylǵan taǵy bir málimet, búginde Qazaqstannyń altyn-valıýta qory 100 mlrd. dollarǵa deıin jetip qalypty. Bıylǵy qańtar-naýryzda Ulttyq banktiń altyn-valıýta qory 7,5 paıyzǵa artyp, 26,5 mlrd. dollardy qurap otyr. 2013 jyly Ulttyq banktiń altyn-valıýta aktıvteriniń kólemi 12,7 paıyzǵa deıin, ıaǵnı 24,7 mlrd. dollarǵa tó­mendegen. Buǵan teńge baǵamyn qol­daýǵa valıýtany shyǵyndaý sebep bolyp otyr. О́tken jyly Ulttyq qordyń aktıvteri she­teldik valıýtada 20 paıyzdan astam kórsetkishke artyp, 70,5 mıllıard dollarǵa deıin jetken. 2014 jyldyń qańtar-naýryzynda taǵy úsh paıyzǵa ósim bolyp, 72,8 mıllıard dollarǵa deıin artqan. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».