Berekeli Aqtaýdaǵy merekeli sharalardyń bel ortasynan kúlimdegen tatar baýyrlardy únemi kezdestiremiz. Dini bir, tegi týys aǵaıyndyqtyń sezimi me, álde minezi, máneri me, ishtarta amandasady. «Sý basynan bastap tunady» degendeı, ózara tatýlyq-birlik bolmasa, kóńildiń hoshy bolmasa, kópshilik arasynan, ásirese, kóńildi sharalardyń naq ortasynan tabylý qıynnyń qıyny. Barlyq otandastarymyz sekildi tatarlardyń osy jarasymdy tirliginiń bastaýy aldymen, árıne, táýelsiz Qazaqstandaǵy tynysh ómirde, ekinshisi dostyqtyń dánin kóktetip, týyn kótergen etnomádenı birlestiktegi uıymshyldyqta bolar degen oımen Aqtaý qalasyndaǵy «Býlgar» tatar etnomádenı birlestigi bólmesiniń esigin ashtym.
Munda bizdi atalǵan birlestik tóraıymy Zúlfııa Berneeva qarsy aldy. Etnomádenı birlestik pe, basqa ma, eresekterdiń qoǵamdyq jumysqa úıirile ketip, ortadan tabyla qoıýy qıyndaý. Bul syrtoraılyq nemese basqa bir sebebi bar áreket emes, naryq zamanynda aldymen kásibin, jumysyn aldyńǵy orynǵa qoıǵan kúneltis ıiriminiń áseri. Osylaı bola tura, Mańǵystaýdaǵy tatarlardy túgendep, bir shańyraq astynan tabylýǵa shaqyryp, izgi isterdiń uıytqysy bolyp júretin Zúlfııa bizdi aqjarqyn kóńilmen qarsy aldy.
– Mańǵystaýda tatarlardyń sany – 1724 adam. Olar ár salada elimizdiń damýyna úles qosýda. Birqatar týǵandarymyz munaı salasynda, Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portynda jumys jasap júrse, joǵary bilimdi dáriger baýyrymyz halyq densaýlyǵyn saqtaý jolynda eńbek etip keledi. Bizdiń birlestik 1997 jyly ashyldy, biraq ol kezdegi jaǵdaımen qazirgi ahýaldy salystyrýǵa kelmeıdi, – dep bastady áńgimesin Zúlfııa Idaıatýllaqyzy.
«Býlgar» etnomádenı birlestiginiń shańyraǵyn tiktep, sóz júzinde emes, is júzinde tatarlardy bir birlestik aıasyna jıyp, táýelsiz Qazaqstan tańdaǵan bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq jolyna jumyldyrýǵa burynǵy basshy Fandal Sahıbgareev kóp eńbek sińirgen. Tipti, tıisti kompanııalarmen kelisip, Mańǵystaýda «TNV» tatar telearnasyn qosqany, ásirese, tatar jastarynyń ana tilinde málimet bazasyn keńeıtýge yqpal etken.
Kórmelerge jaıǵasqan tatar halqynyń ulttyq qolóner týyndylary, ulttyq kıimderi men kúndelikti tutynatyn buıymdarymen tanystyrǵan ol kompıýterden alýan túrli sýretterdi kórsetýdi de umytqan joq. О́ńirdegi árbir sharalardan qalys qalmaı, ulttyq kıimderimen sándene kıinip, ortada júrgen tatarlar. Túrli sporttyq saıystar, án, bı, sýret, mánerlep oqý syndy óner baıqaýlary, Naýryz toıy... Týǵan jerdiń ár tasynyń tarıhyn bilip, ár túp jýsanyn qurmet etý kerek dep túsinetin olar únemi Mańǵystaýdaǵy kıeli oryndarǵa, kórnekti sáýlet eskertkishterine jáne tabıǵaty tamasha jerlerge, murajaılarǵa saıahatqa shyǵady eken. Qarttar úıine bas suǵyp, ondaǵylardyń birqataryna syı-sııapat berý, tósek tartyp jatqan baýyrlardyń kóńil-kúıin suraý, járdem berý olardyń jazylmaǵan zańdylyǵy. Bastary qosylǵanda Qazaqstan tarıhyna qatysty vıktorınalyq suraqtarǵa jaýap berýden ózara qyzyqty baıqaý uıymdastyryp júredi. Mundaı sharalarda, ásirese, mektep jasyndaǵy balalardyń belsendiligi joǵary. Jastardyń jalyny – bolashaqtyń lebi eken belgili.
– Musa Jáleldiń, Ǵabdolla Toqaıdyń shyǵarmalaryna arnalǵan keshter ótkizemiz. Birlesip ótkizsek qalaı bolady degen usynysymyzdy eshkim aıaqasty etken joq. Ishki ister mınıstrliginiń 6656 áskerı bólimimen tyǵyz baılanystamyz, sondaı-aq, kolledjder, kitaphanalar birlese jumys jasaýǵa qýana kelisedi. Budan aıtpaǵym, munyń bári Qazaqstandaǵy ultaralyq tatýlyqtyń jemisi, bir ulttyń rýhanı qundylyǵyn elep-eskerip, bilip júrýdiń, urpaqqa nasıhattaýdyń mańyzy zor ekendigin bilýdiń kórinisi, – deıdi suhbattasymyz.
Sondaı-aq, ol «Sabantoı» merekesiniń jyl saıyn respýblıka kóleminde joǵary deńgeıde uıymdastyrylatynyn rızashylyqpen aıtty. Arǵy jyly Aqtóbede, byltyr Oral qalasynda ótken mereke bıyl Qyzylorda qalasynda uıymdastyrylady. О́tken jyldary «Sabantoıǵa» Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary E.Toǵjanov, Tatarstan Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ókiletti ókili A.Hasanov qatysypty, sondaı-aq, Tatarstan Prezıdenti R.Mınnıhanov arnaıy kelgen jáne bıyl da kelip qatysýǵa kelisim beripti. Qazaqstandyq tatarlar respýblıkalyq tatar-bashqurt assosıasııasy arqyly Búkilálemdik tatarlar kongresimen baılanysady eken. Bul jas jetkinshekterge tatar tilin úıretý úshin ashylǵan jeksenbilik mektepterge túrli ádistemelik oqý quraldaryn alýǵa biraz septigin tıgizetin kórinedi.
Bir kezderi umytyla bastaǵan tatar tiliniń basyna sońǵy jyldary shyraq jana bastaǵan. Til úırenýge qyzyǵýshylar sany artqan, tipti, «ómir boıy ózge tildi qoldanyp keldik, taǵdyr solaı boldy, endi ómirimniń sońǵy jaǵynda ana tilimde sóılep ólsem armanym joq» dep 73 jastaǵy keıýananyń mektepke kelýi talaı jandy tebirentip, biraz jasty jigerlendirgen kórinedi. Búldirshinderge tatar tilinde ánder shyrqatyp, ertegi, taqpaqtar jattatý nátıjesinde ana tilin biletinder qarasy kóbeıe túsken.
– Kóp ultty Qazaqstandaǵy barlyq etnostarǵa birdeı jasalyp otyrǵan mundaı jaǵdaı kóp elderde joq. Bul tek aıtylǵan ádemi sózim emes, shyndyq. Shetten kelgen qonaqtarymyz bizdegi barlyq ulttardyń óz ana tilin bilip, bilmese úırenip, salt-dástúrin saqtaýyna jasalǵan jaǵdaıǵa tańǵalady, bizge qyzyǵýshylyqpen qaraıdy, – óz áserin osylaı jetkizdi Zúlfııa.
«Býlgar» etnomádenı birlestiginde ótkizgen bir saǵat ýaqyt Aqtaýdaǵy tatarlardyń tynys-tirshiligine qatysty biraz jáıtti bilýge múmkindik berdi. Suhbattasym aldaǵy ýaqytta atqarylatyn jumystar mol ekendigin, tatarlardyń Qazaqstan damýyna óz úlesterin qosyp, dostyq, týystyq týyn joǵary jelbirete berýge daıyn ekendigin jetkizdi.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Mańǵystaý oblysy.
