Kıno • 22 Mamyr, 2022

Zulmat jyldar jańǵyryǵy – «Aq boz úı»

83 ret kórsetildi

El astanasynda jazýshy Smaǵul Elýbaıdyń romany jelisimen túsirilgen Begarys Elýbaıdyń «Aq boz úı» kórkem fılminiń jabyq kórsetilimi ótti. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qoldaǵan fılm ıdeıasy zulmat jyldarda qazaq aýyly bastan ótkergen qýdalaý men asharshylyqqa qurylǵan. Tusaýkeser kórsetilimge Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev, Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov, AQ Group kompanııalar toby baqylaýshylar keńesiniń tóraǵasy Islambek Saljanov jáne basqa da resmı ókilder men zııaly qaýym qatysty. Aıta keteıik, kınokartına Ulttyq kınony qoldaý qorynyń qarjylandyrýymen túsirildi.

О́tken ǵasyrdyń 30-jyl­da­ryndaǵy ujymdas­tyrýdyń ar­tynan ilese kelgen asharshy­­­­lyq taýqymetin sýretteıtin shy­ǵar­­ma qazaq ádebıetindegi osy ta­qy­­rypta jazylǵan alǵashqy eńbekterdiń qatarynan sanala­dy. Kınoda romannyń sońǵy bó­limindegi oqıǵalar – baı ári bı Pahraddınniń aýylyn ertip, qaraqalpaqtyń Qońyrat qalasy­na qaıta oralamyz dep, Túrikmen shólinde kórgen qıyndyqtary taspalanǵan.

Jabyq kórsetilimge qatysqan Senat Tóraǵasy Máýlen Áshim­baev ult basyna tóngen náýbetter­diń arasynda asharshylyqtyń zar­daby orasan ekenin atap ótti.

– Shyn máninde, biz – tarıhymyzda talaı qıyndyqty bastan keshken halyqpyz. Biraq sonyń ishinde dál osy asharshylyqtyń zardaby ult júregine óshpes­teı jara saldy. Alapat náýbetten qa­zaqtyń jartysyna jýyǵy qy­rylyp qaldy. Taǵy bir bóligi she­kara asyp, bas saýǵalaýǵa máj­­búr boldy. Biz basymyzdan ótken osyndaı qasiretti ke­zeń­­di eshqashan ult jadynan shy­ǵarmaýymyz kerek. Ásirese, jas býynǵa tarıhymyzdy dárip­tep, keler urpaqqa naqty máli­metter men derekterge negiz­delgen zertteýler qaldyrý – bas­ty mindet. Bul – babalar rýhy aldyn­da­ǵy perzenttik boryshy­myz. Ashar­shylyqtyń aqtań­daqtaryn ashý arqyly biz tarıhı sanamyzdy damytamyz. Al tarıhı jadyny jańǵyrtý – Táýelsizdigi­miz­di nyǵaıtyp, eldigimizdiń tuǵy­ryn bıiktete túsetin qadam. Sol se­bepti Prezı­dentimiz Qasym-Jomart Toqaev osy taqyrypqa kóp kóńil bólip, onyń jan-jaq­ty zerttelýine, arhıv materıaldaryn jınaqtaýǵa qatysty tıisti oryndarǵa tapsyrma bergen edi. Sonyń aıasyn­da elimizde naqty jumystar qol­ǵa alynyp, bul baǵytta jańa lep paıda boldy, – dedi Máýlen Áshimbaev.

Sondaı-aq ol Senattyń uıyt­­qy bolýymen asharshylyqqa qa­tys­ty buryn-sońdy esh jerde jarııa­­lanbaǵan tarıhı qujattar men derekterdiń, estelikterdiń bes tomdyq jınaǵy jaryq kór­genin aıtty.

– Búgin kórermenge usyny­lyp otyrǵan fılm de osy ıgi bas­­tamanyń jemisi ekeni sózsiz. Aldaǵy ýaqytta bul kınotýyndy kórermen tarapynan joǵa­ry baǵasyn alyp, tarıhymyzdy tanýǵa óz úlesin qosady dep sene­miz jáne soǵan tilektespiz. Osy rette shyǵarmasyn fılm­ge aınal­dyryp, sol jolda eseli eń­bek etken Smaǵul aǵamyzǵa alǵy­­­­symyzdy bildirip, jańa týyn­­­­­­dysymen shyn júrekten qut­­­tyq­­­­taımyz, – dedi Senat Tóraǵasy.

Fılm rejısseri kartınada bir otbasy men aýyldyń taǵdyry arqyly barsha qazaqtyń basyna túsken zulmat zardabyn kórsetýge tyrysqan.

«Kınony túsirýge bir jarym aı ýaqyt ketti. Áýelde О́zbek­standa túsirgimiz kelgen. Biraq pan­demııa kedergisine tap bolyp, basqa jerdi izdeýge týra keldi. Almaty, Qyzylorda oblystaryn araladyq. Aqyry yńǵaıly jerdi Mańǵystaýdan taptyq. Al deko­rasııalar Almaty oblysynda jasaldy», deıdi Begarys Elýbaı.

Jalpy, romandy fılmge tas­palaýǵa alǵash ret 1991 jyly talpynys bolǵan.

«Surapyl Surjekeı» atty fılm Keńes Odaǵynyń eń soń­ǵy kınofestıvalinde Gran-prı aldy. Biraq qarajat taýsy­lyp, asharshylyq kezeńi aqyry túsi­rilmedi. Iаǵnı fılmde kám­pes­ke bar, asharshylyq joq. Sodan keıin biz endi buny qalaı ja­saımyz dep otyz jyl oılandyq. Tutas roman bir fılmge syımaıdy. Keıin eń sońǵy «Parasat maıdany» atty taraýyn ǵana alý kerek degen oıǵa keldim. Adam­dar asharshylyqqa urynyp, shu­byrady. Sol jerdi aldyq. Sosyn ssenarıı jazyp, Prezıdentke usyndyq», deıdi avtor.

Avtorlardyń aıtýynsha, kór­kem fılm prokatka kúzde shyǵýy múmkin, oǵan deıin birneshe fes­tıvalǵa qatyspaq.

Aıta keteıik, fılm rejıs­seri Begarys Elýbaı «Úzdik shetel­dik drama» atalymyn alǵan «Ańshy bala» jáne «OAZIS», «Bala ǵashyq» syndy kórkem fılm­­­derimen belgili.

Kınokartınada bas keıipker Pahreddın bıdiń rólin S.Seı­fýl­lın atyndaǵy Qaraǵandy drama teatrynyń ártisi Qaırat Kemalov, al jubaıy Syrǵanyń obra­zyn Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq mem­­­lekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatry­nyń ártisi Kúljámıla Beljanova somdaıdy.

Tarıhı málimetterge súıen­sek, 1921-1923 jyldardaǵy ashar­shylyqta shamamen 1,7 mln, al 1931-1932 jyldary 2,3 mln qazaq ashtan qyrylǵan. Shynynda da, bul – orny tolmas qasiret, uly náý­bet. Ult basyna tóngen osy zulmatty jyldardyń tolyqqan­dy zerttelip, kóptegen kórkem týyn­dyǵa arqaý bolaryna senemiz.

Sońǵy jańalyqtar

Dollar arzandady

Qarjy • Keshe

Uqsas jańalyqtar