Medısına • 31 Mamyr, 2022

Qaterli isik: Balalar derti adamzatty alańdatady

275 ret kórsetildi

Jahandy jaılap alǵan onkologııalyq aýrýlar ókinishke qaraı, balalardy da aınalyp ótken joq. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimeti boıynsha, jyl saıyn jer betinde 400 myńǵa jýyq bala men jetkinshek qaterli isikke shaldyǵady. Al Qazaqstanda jyl saıyn shamamen 600 balaqaı jas talǵamaıtyn jaman aýrýdan japa shegedi. Soǵan qaramastan, otandyq dárigerler qoldan kelgen kómegin jasap, kúrdeli dertpen kún demeı, tún demeı kúres júrgizip keledi.

Memleket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaev «Balalar – memleketimizdiń jarqyn bolasha­ǵynyń kepili. Son­dyqtan da aldaǵy jyldy Balalar jyly dep jarııalaý kerek dep esepteımin. Áńgime jalań uran men merekelik is-sharalar týraly emes. Birinshi kezekte bılik tarapynan balalardy qorǵaý úshin densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qoldaý baǵytynda naq­ty is-sharalar qolǵa alynýy kerek. О́ske­leń urpaqtyń úılesimdi damýy men baqytty balalyq shaǵy – bizdiń jalpyulttyq mindetimiz», degen bolatyn.

Ult múddesi – urpaq saýlyǵy. El Prezıdenti aıtyp ótkendeı, ós­ke­leń urpaqtyń úıle­simdi damýy – jalpyulttyq min­det. Sol mindettiń kósh basynda bala­lardyń densaýly­ǵyn qorǵaý máse­lesi tur. Bul asa ma­ńyzdy ári jaýapty is. Sebebi bú­gingi balalar men jetkinshekter – el jastary, Qazaq­stannyń keleshek tol­qyny. Oǵan nemquraıdy qaraýǵa bolmaıdy. Ásirese balalar arasyn­da­ǵy obyr syndy qaterli aýrýmen kú­resti qaperge almaýǵa haqymyz joq. Otan­dyq dárigerler úshin bul tańsyq dert emes. Tipti aýrýdyń osy túrimen kún saıyn kúresip, ár balanyń ómiri úshin arpalysyp júrgen jandar bar. Elimizdegi bilikti dárigerler men kási­bı mamandardyń basyn qosqan emdeý uıymdary naýqas bala­larǵa udaıy qol ushyn sozady. Sonyń biri – Nur-Sultan qalasynda ornalasqan University Medical Center korporatıv­­tik qory. Ortalyqta aq halatty abzal jan, onkogema­to­lo­gııa bólimshesiniń meńgerýshisi Zábıra Qyzdar­bekova eńbek etedi. Onyń aıtýynsha, elimizdegi qıyn patologııaǵa tap bolǵan balalar birden osy klınıkaǵa jetkiziledi. О́zge oblystyń dárigerleri emdeı alma­ǵan jaǵdaıda balalar osy ortalyqqa jiberiledi.

– 2011 jyly University Medical Center ortalyǵyn­da 30 tósektik oryn­dyq onkogematologııa bólimshe­si ashyldy. 2013 jyly 22 tósektik oryn­dyq onkologııa bólim­shesi qoldanysqa berildi. Al 2018 jyly 10 tósektik oryndyq kúndizgi stasıonar el ıgiligine jumys isteı bas­ta­dy. Qazirgi kezde onkologııa bólimin­de tósektik oryn sany 137-ge jetti. Aıta ketý qajet, búginde osy on­kologııa bólimine qarasty 4 bólim­she jumys isteıdi. Iаǵnı eki onko­logııa bólimshesi, TGSK bólim­shesi jáne kúndizgi stasıonar bar. 2012 jyly Qazaqstanda alǵash ret súıek kemigin aýystyrý operasııa­sy da osy ortalyqta jasaldy. Eli­­mizde onkologııalyq aýrýlar Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bekitilgen hattamasyna sáıkes emde­ledi. Ortalyqta zamanaýı tehnolo­gııalardyń kómegimen súıek kemigin aýystyrý, sáýlelik terapııa, ımmýnoterapııa (kıtrýda, karzıba) syndy emdeý sharalary qolǵa alyndy, – dedi Z.Qyzdarbekova.

Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetine sáıkes, Qazaqstanda jyl saıyn 600-ge jýyq baladan alǵash ret qaterli isik anyqtalady. Byltyr bul qorqynyshty dıagnoz alǵash ret 591 balaǵa qoıyldy. Jalpy, el aýmaǵynda keıingi 7 jylda qaterli isigi bar balalardyń aýrýshańdyǵy turaqty jaǵdaıda. Máselen, 2021 jyly syrqattanýshylyqtyń bir­sha­ma ósýine qaramastan, bul kórset­kish álemdik derekterden tómen qa­lyp otyr (100 myń balaǵa 14-15 jaǵdaı).

Negizi, elimizde aımaqtyq maman­dardyń dına­mıkalyq baqylaýyn­da ár túrli onkologııalyq jáne gema­tologııalyq aýrýǵa shaldyqqan 4 621 bala bar. Qaterli isik aýrýy bo­ıynsha 2 083 bala baı­­qalady. Jyl saıyn balalar onkologteri men gema­tolog dárigerleri jalpy praktıka dárigerlerin jáne salalyq mamandardy qaterli isikti erte dıagnos­tıkalaý ádisterine oqytady. Sonyń ná­tıjesinde, 1, 2-satydaǵy balalarda qaterli isik aýrýyn erte anyqtaý 2015 jyly 29%-dan 2021 jyly 52%-ǵa deıin artty.

Qazaqstanda qaterli isigi bar ba­lalardy dıagnostıkalaý jáne qar­qyndy emdeý 2013 jyldan bas­tap eki respýblıkalyq klınıka­da iske asyrylady. Sonyń biri Al­maty qalasyndaǵy Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı orta­lyǵy bolsa, ekinshisi Nur-Sultan qala­syndaǵy University Medical Center korporatıvtik qory sanalady. Sony­men qatar kópbeıindi oblystyq balalar stasıonarlarynyń bazasynda onkologııalyq jáne gematologııa­lyq beıindegi pasıentterge arnalǵan bó­lim­sheler nemese tósekter bar. Onda qa­terli isikke kúdikti pasıent­terge bas­tapqy dıagnostıka jasalady.

Qazirgi tańda el aýmaǵynda qa­terli isigi bar pasıentter úshin 488 tósektik oryn usynylǵan. Sonyń 266-sy – respýblıkalyq mańyzy bar klınıkalarda. Kadrlyq qamtamasyz etýge keletin bolsaq, búginde Qazaq­standa 81 balalar onkology/gematology ju­mys isteıdi. 51 dáriger respýblıkalyq orta­lyqtarda, 35 dáriger óńirlik orta­lyqtarda eńbek etedi. 2013 jyly «Balalar onkologııasy» jáne «Bala­lar gematologııasy» mamandyqtary­nyń birigýinen bastap terapııanyń kúr­deli kóp komponent­ti baǵdarlama­lary ázirlenip engizil­di. Ár túrli onko­­logııalyq jáne gema­tologııalyq aýrýlar kezinde gemopoezdik diń jasýshalaryn transplanttaý, súıek isikteri kezinde býyndardy endopro­tezdeý, ­retınoblastoma kezinde se­lek­tıvti ıntrakranıaldy hımııa­lyq terapııa ­sııaq­ty emdeýdiń joǵary tehnologııalyq ádisteri ıgerildi.

Barlyq dıagnostıkalyq tehnolo­gııa­lardyń kómegimen dıagnozdy túp­kilikti verıfıkasııalaý, sondaı-aq qarqyndy baǵdarlamalyq hımııa­­­lyq terapııa, jedel emdeý, gemopoezdik diń jasýshalaryn transplanttaý eki respýblıkalyq klınıkada jú­ze­ge asyrylady. Elimizde barlyǵy 280-nen astam gemopoezdik diń jasýsha­laryn transplantasııalaý júr­gi­zil­di. Emdeý qyzmetinen basqa, osy eki orta­lyqtyń qyzmetkerleri tera­pııa­­­nyń jańa ádisterin, dıagnos­tıka men emdeýdiń klınıkalyq hat­tama­la­ryn, konsýltatıvtik-prak­tıkalyq kó­mek, emdelip jatqan naý­qas­tardy dına­mıkalyq baqylaý ­jáne oqý-ádis­teme­lik qyzmetti ázir­lep engizedi.

Qaterli isigi bar balalardy emdeý jumysy bala­larǵa tegin me­dısınalyq kómektiń kepildik beril­gen kólemi sheńberinde, ıaǵnı res­pýb­lıkalyq bıýdjet esebinen júr­giziledi. Máselen, orta eseppen qa­terli isigi bar bir balany emdeý­diń qarqyndy kýrsyna memleket shamamen 12 mln teńge jumsaıdy. Ne­gizgi qarqyndy emdeý kýrsy aıaqtal­ǵannan keıin balalar ýchaskelik dári­gerlerdiń qadaǵalaýyna shyǵa­rylady. Dekrettelgen merzimde óńir­lik jáne respýblıkalyq balalar onkologter men gematologterden tek­serýden ótedi.

Uzartylǵan em qarastyrylǵan keıbir aýrýlar úshin balalar qajet­ti dári-dármekterdi tegin alady. Me­dısınalyq aralasýlarmen qa­tar qa­zir pasıenttiń jáne onyń ata-ana­sy­nyń psıhologııalyq jaǵ­da­ıyna, áleý­met­tik mártebesine kóp kóńil ból­iný­de. Sonymen, eki res­pýb­lıkalyq orta­­lyqta da smart-mek­tepter ashylyp, jumys istep jatyr. Onda balalar medısınalyq prosedýralardan alshaqtap, robottehnıka, lego-quras­tyrý, pishý jáne tigý boıynsha óz daǵ­dylaryn damyta alady, shahmat oınaý­dy, aǵylshyn tilin úırenedi.

Qazaqstanda balalardyń onkolo­gııalyq aýrýlaryn dıagnostıkalaý men emdeýde qol jetkizilgen tabys­tarǵa qaramastan, keıbir dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy ilespe terapııa úshin tir­keý jáne ákelý problemasy, gıstotıptelgen donorlar­dyń tirkelimin keńeıtý, obyrdy 1-2 satyda erte dıagnos­tı­kalaý, balalar onkologııasynda dıag­nostıka­nyń mole­kýlıarlyq-gene­tıkalyq ádisterin damytý, balalardy emdeýden keıin ońaltý syndy sheshimin tap­paǵan problemalar áli de az emes. Sondyqtan qoǵam­nyń, mesenattardyń, Úkimettiń nazaryn qazirgi prob­lemalarǵa, sonyń ishinde qaterli isik aýrýyn erte dıagnostıkalaý máselelerine jáne balalar onkologııa­symen kúresý úshin birlesken kúsh-jigerdi shoǵyrlan­dyrý qajet­tiligine aýdarǵan jón.

Sońǵy jańalyqtar

Talqy

Ádebıet • Búgin, 23:23

Shamǵon tasada qalar tulǵa emes

Ádebıet • Búgin, 23:17

Kókirekte kúmbirlegen dúnıe kóp

Ádebıet • Búgin, 23:12

Qar ústindegi qarsaq

Aımaqtar • Búgin, 23:08

Álkeıdiń kúndeligi

Tarıh • Búgin, 23:07

Jyl úzdikteri anyqtaldy

Sport • Búgin, 23:02

«Hat qorjyn»

Qoǵam • Búgin, 22:58

Qarǵyn sýdan qaýip bar

Tótenshe jaǵdaı • Búgin, 22:54

Sháken Aımanovtyń áıgili bórki

Jádiger • Búgin, 22:53

Jańa avtobýstarmen tolyqty

Mektep • Búgin, 22:45

Oqýshylar tapqan olja

Jádiger • Búgin, 22:39

Irikteýdegi qarsylastary anyqtaldy

Fýtbol • Búgin, 22:35

Jalpy esepte úzdik shyqty

Sport • Búgin, 21:05

Atyraý-Astrahan tasjoly jabyldy

Aımaqtar • Búgin, 17:00

Uqsas jańalyqtar