«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine zııatkerlik menshik jáne memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetý salalaryndaǵy zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa Parlament depýtattary bastamashy boldy.
«2018 jylǵy maýsymda zııatkerlik menshik obektilerin tirkeýdiń bir deńgeıli júıesin qurýdy, memlekettik qyzmetter kórsetý rásimderin ońtaılandyrýdy, taýar belgisin zańsyz paıdalanǵany úshin ótemaqy ınstıtýtyn jáne taýar belgilerine ótinimder jarııalaý tetigin engizýdi kózdeıtin zań qabyldandy. Osy qujat zııatkerlik menshik salasyndaǵy zańnamany jetildirýdegi kezekti qadam boldy. Bul prosess ulttyq zańnamany halyqaralyq sharttarmen úılestirý qajettiligine negizdelgen.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan 19 halyqaralyq shartqa jáne 25 óńirlik kelisimge qatysady. Osyǵan baılanysty, 2020 jyly Parlament Májilisi Ádilet mınıstrligine osy saladaǵy quqyq qoldaný praktıkasyna taldaý jasaýdy usyndy. Taldaý Reed Smith kompanııasynyń zań konsýltanttaryn tarta otyryp júrgizildi. Onyń qorytyndysy boıynsha zııatkerlik menshik salasyn odan ári damytý jóninde usynystar ázirlendi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Gúlnar Bıjanova.
Bul jumystyń nátıjeleri Májilis depýtattaryna tanystyrylǵan. Depýtattyń sózine súıensek, zań jobasynda halyqqa memleket kepildik bergen zań kómegin 2025 jylǵa qaraı 2 esege ulǵaıtý jónindegi mindetti sheshý usynylady. Mundaı mindet Amanat partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasynda qoıylǵan.
«Jol kartasyn oryndaý úshin 2022-2024 jyldarǵa respýblıkalyq bıýdjetten 8 mlrd 700 mln teńge bólindi. Túzetýler 12 myńnan astam memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetýge zań konsýltanttaryn tartýǵa baǵyttalǵan jáne halyqtyń muqtaj toptaryn qamtýǵa kómektesedi. Bul quqyqtyq máselelerdi sheshý tıimdiligin arttyrýǵa, túrli ınstansııalarǵa júginý sanyn azaıtýǵa yqpal etedi», dedi G.Bıjanova.
Zań jobasyna qatysty Senat Spıkeri: «Bul zań jobasy zııatkerlik menshik quqyǵyn jetildirýdi kózdeıdi. Qujatta zııatkerlik menshik quqyqtary men ónerkásiptik menshik obektilerin qorǵaýdy kúsheıtý máselesi qarastyrylǵan» degen pikirin bildirdi. «Zań jobasynda ulttyq zańnamany osy saladaǵy halyqaralyq ustanym men tájirıbelerdiń erejelerimen sáıkestendirýge qatysty normalar da bar. Sondaı-aq engizilgen normalar memleket kepildik bergen zań kómegin alý aıasyn keńeıtýge baǵyttalyp otyr. Aldaǵy ýaqytta osy zań elimizde zııatkerlik menshik naryǵyn damytýǵa, azamattarymyzdyń quqyqtaryn qamtamasyz etýge óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Jalpy qabyldanǵan zań ýákiletti organda, saraptama uıymynda jáne sottarda ótinish berýshiler men quqyq ıelenýshilerdiń múddelerin kózdeıtin patenttik senim bildirilgen ókilder ınstıtýtyn jetildirýge arnalǵan. Sondaı-aq zań konsýltanttary memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetý júıesine engiziledi. Sol arqyly halyqtyń osal toptary ókilderiniń zań kómegin tegin alý múmkindigi paıda bolady.
Sonymen qatar otyrysta senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldady. Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda Nurtóre Júsip memlekettik rámizderdi qorlaǵan jáne ádepsiz sózder aıtqan ánshilerdi sahnadan 5 jylǵa shettetýdi usyndy. Odan bólek, Mádenıet jáne sport mınıstrligi janyndaǵy óńirlik jáne respýblıkalyq kórkemdik keńesterdiń jumysyn jandandyrý qajettigin aıtty. «Jaqynda Almatydaǵy sport saraıynda ótken konsertte «IK» toby men «Shıza» laqap aty bar ánshiniń óte óreskel is-áreketterine kýá boldyq. Olar Týdy kelemej etip, beıádep sózder aıtty. Ile-shala tek keshirim surap, aıyppul tólegeni málim boldy. Jańa Qazaqstannyń eń basty talaby – zań ústemdigi. Zań bárimizge ortaq. Qur keshirim suraýmen qutylý – jaýapkershilikten jaltarý degen sóz», dedi N.Júsip.
Osy oraıda depýtat osy oqıǵaǵa qatysty Memleket basshysynyń da pikir bildirgenin atap ótti. Senatordyń aıtýynsha, qoǵam bul oqıǵaǵa qandaı quqyqtyq baǵa beriletinin kútip otyr.
«Qylmystyq kodekstiń 372-baby boıynsha «Qazaqstan Respýblıkasynyń rámizderin qorlaý – 2000 aılyq eseptik kórsetkishke deıingi mólsherde aıyppul salýǵa, ne sol mólsherde túzeý jumystaryna, ne 600 saǵatqa deıingi qoǵamdyq jumystarǵa tartýǵa nemese 2 jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵyn shekteýge, ne sol merzimge bas bostandyǵynan aıyrýǵa jazalanady». Konsertti kimder uıymdastyrdy? Ádette qaltasynda qomaqty qarjysy barlar ótkizedi. Olarǵa myna mólsherdegi aıyppuldy tóleı salý túkke turmaıdy», dedi depýtat.
Senator mundaı oqıǵalar úshin jaýapkershilikti qatańdatý mańyzdy ekenine senim artyp otyr. Ol shyǵarmashylyq erkindigi jaýapsyzdyqty bildirmeıdi, al memleket ulttyq qundylyqtardy belsendi qorǵaýy kerek ekenin atap ótti.
«Mádenıet mınıstrligi janynan repertýarlyq alqa men respýblıkalyq jáne aımaqtyq kórkemdik keńester qurylýy kerek. Buqaralyq mádenı is-sharalardy ótkizý men júrgizý talaptaryna halyqtyń salt-dástúri men ádep-ǵurpyn saqtaý men syılaý erejelerin engizýdi, osy talaptardy buzǵan shyǵarmashyl uıymdar men ánshilerdiń qyzmetin 5 jylǵa deıin shekteý qoıylýy tıis», dedi senator.
Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa saýal joldaǵan Murat Baqtııaruly bilim berý salasyndaǵy problemalardy kóterdi. Atap aıtqanda, bilim alýdaǵy teńsizdikti, bastaýysh synyptarda tilderdi oqytý sapasyn, sondaı-aq Bilim jáne ǵylym mınıstrligin ońtaılandyrý máselelerin atap ótti.
Táýelsizdik jyldarynda elimizdegi neǵurlym reformalanǵan bilim berý salasy. Tek sońǵy 5 jylda bilim týraly zańǵa 29 ret ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi, al memlekettik bilim berý standarty 2000 jyldan 2017 jylǵa deıin 7 ret ózgerdi. Sonymen qatar bul ózgeristerden tek kitap baspalary ǵana paıda kórdi, al balalar tek tájirıbe nysanyna aınalady. Senator bul salaǵa mıllıardtaǵan qarajat salǵanyna qaramastan, eldegi bilim deńgeıi jaqsartýdy talap etetinin jetkizdi.
«Álemdik bank zertteýi boıynsha eldegi oqýshylardyń 1 paıyzy ǵana sapaly bilim alyp jatyr. Oqýshylarymyzdyń basym bóliginiń tańdaý jasaý múmkindigi joq. Olar negizinen eki ne úsh aýysymdyq mektepterde bilim alýda. Álemdik banktiń zertteýinshe qazir elimizdegi adam kapıtal ındeksi bar-joǵy 63 paıyz. Bul ındeks bala týylǵanynan bastap 18 jasqa deıingi qalyptastyrylýy tıis oqýshylardyń qabiletteri men daǵdylarynyń jıyntyǵy. Bizdiń bilim júıesi osylardyń 63 paıyzyn berip otyr», dedi senator.
Murat Baqtııaruly óziniń saýalynda salanyń basqa da ózekti máselelerine toqtaldy. Atap aıtqanda, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi osy máselelerdiń barlyǵyn sheshý jolynda asa aýqymdy qyzmet atqaryp jatqanyna nazar aýdardy.
«Bilim jáne ǵylym mınıstrligi qazirgi erejege saı 200-den astam qyzmet kórsetedi. Atap aıtqanda, 900 myń búldirshini bar 10 300 balabaqsha, 3,5 mln oqýshy oqıtyn 7 500 orta mektep, 500 myń kontıngenti bar 820 kolledj, 600 myń stýdenti bar 120 joǵary oqý orny jáne jarty mıllıonnan astam muǵalimder men pedagogtardyń jumystaryn úılestirý kerek. Bul bir mınıstrlikke óte úlken salmaq. Sondyqtan da keshe ǵana Prezıdent aıtqandaı, mınıstrliktiń basqarý júıesin ońtaılandyrý joldaryn qarastyrǵan durys dep sanaımyz», dedi depýtat.
Úkimet basshysynyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda Sultanbek Mákejanov aýyldyq bıýdjetter kiristerdiń jeke kózderiniń tizbesin keńeıtý kerektigin aıtyp, osy baǵytta birqatar naqty sharalar usyndy.
Aýyl okrýgteri ákimderiniń derbestigin kúsheıtý bıýdjetti ulǵaıtýǵa septigin tıgizedi. Ol úshin senator Sultanbek Mákejanov jergilikti bıýdjetterge túsetin túsimder tizbesin keńeıtýdi usyndy. Depýtat jaqynda Jambyl oblysyna barǵan kezde senatorlar aýyl turǵyndarymen bıýdjetaralyq qatynastar júıesiniń jáne bıýdjettik operasııalardy ońtaılandyrýdyń máselelerin talqylaǵanyn atap ótti. Kezdesýler barysynda kóterilgen máselelerdiń biri 4 deńgeıdegi bıýdjet kiristeriniń, ıaǵnı aýyl kiristeriniń shekteýli tizbesi boldy.
«Tórtinshi deńgeıdegi bıýdjet kiristeriniń menshikti kózderin keńeıtý boıynsha birqatar naqty tetik qarastyrylǵany belgili. Atap aıtqanda, qorshaǵan ortany óndiristermen lastaǵany úshin tólemderdi, sondaı-aq qorshaǵan ortany lastaǵany úshin aıyppuldardyń túsimderin bıýdjetke 70 paıyz bólý normatıvi boıynsha berý usynylady. Sonymen qatar aýyldyq okrýgtiń ýchaskelik polıseıleri salǵan aıyppuldardy sol aýyldyń bıýdjetine berilsin», dedi depýtat Sultanbek Mákejanov.
Sonymen qatar senator Úkimetke óńirlerdiń qarjylyq derbestigin keńeıtý jáne ekonomıkany damytýdy yntalandyrý, sol arqyly jergilikti bıýdjet kiristerin ulǵaıtý tetikterin ázirleýdi usyndy.
