Qarjy • 26 Maýsym, 2022

Bankter ekojúıesiniń damýy kóńil kónshite me?

37 ret kórsetildi

Bankter bank qana bolýdan qalyp barady. Eger bank tek bank mindetin atqarsa, onda kóshten qalǵany. Iá, bir qaraǵanda qarjy ınstıtýty – qor naryǵy aksııalaryna qatysý, nesıe berý, depozıt jınaý sekildi dástúrli jumystaryn atqara alyp júrse de zor jetistik. Biraq zaman talaby kúsheıýde jáne sektordaǵy básekeniń jyl sanap túrlenip jatqanyn baıqaımyz. Sondyqtan bankter arnaıy ekojúıe negizinde qarjylyq operasııalardan bólek, adam ómirine paıdasy tıer san alýan servısterdi usyna alsa ǵana alǵa ozbaq. Muny qazir sektordaǵy kásibı mamandar da ashyq moıyndaıdy.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Ekojúıe degen ne?

Aldymen ekojúıe degenimiz ne, soǵan ishanara toqtalyp óteıik. Termındi tuń­ǵysh ret brıtan botanıgi Artýr Tenslı aınalymǵa engizipti. Onyń maz­mundaýynsha, ekojúıe – bir-birimen jáne qorshaǵan ortamen: aýa, sý, jer, taǵy da basqa komponenttermen úndesetin organızmder qaýymdastyǵy. Professor­dyń tápsirleýinshe, órkendep ósý úshin bul organızmder bir-birimen básekege túsken, yntymaqtastyq ornatqan, bir­lese evolıýsııany bastan keshken jáne syrtqy ózgeristerge judyryqtaı jumy­lyp beıimdelgen. Qazir bul termın túrli salada, sonyń ishinde qarjy sektorynda belsendi qoldanyla bastady.

Banktiń qarjylyq qyzmeti onyń ózge de fýnksııalarymen úndesip, syrttaı bólek kóringenimen, shyn máninde bir-birin tolyqtyryp tursa, mine, bul bank ekojúıesiniń jumys istegenin bildiredi. Qazir otandyq bankterdiń mobıldi qosymshasy arqyly sıfrly qujattardy paıdalanýǵa, temirjol men áýebıletterin rásimdeýge, taýardy bólep tóleý arqyly satyp alýǵa, banktik ESQ kiltin ashýǵa, jeke kásipkerlik qujatyn retteýge, avtokólik satyp alyp, ıpotekaǵa qol jetkizýge de bolady. Qa­zaq­­standaǵy PwC kompanııasy kon­sýl­tasııalyq qyzmet bóliminiń mened­jeri Krıstına Morevanyń aıtýyn­sha, bankter tek qarjylyq qyzmet kór­setýmen shektelmeı, klıentterdiń ómir­lik qajettilikterin de nazarǵa alýy qa­jet. Jeke tulǵalar úshin qarjy qy­z-­­­­
me­tinen bólek, otbasy, transport, saıahat, densaýlyq, kıim, jóndeý júrgizýge qatysty servıster qyzyq bolar edi. Al bızneske – bıznes ashý prosesin je­ńildetý, klıent tabýǵa kómek berý, býhgalterlik esep júrgizý, qujat aına­ly­mynyń qolaıly bolýy sııaqty fýnk­sııa­lar qyzyǵyraq. Iаǵnı qaı bank osyn­daı ónimderdi usyna bastaıdy, sol banktiń klıenti de kúrt kóbeıedi.

Kıbertáýekel artady

Freedom Finance Bank dırektor­lar keńesi tóraǵasynyń keńesshisi Aıdos Jumaǵulov sıfrlandyrý prosesi bank ónimderine úlken ózgeris alyp keldi deıdi.

«Mysaly, Freedom kartalarynyń 80 paıyzy sıfrly júıege kóshti. Apple Pay, Google Pay jáne Samsung Pay ónim­deriniń shyǵýyn da Qazaqstan úshin biregeı múmkindik der edim. Shottardy ashý úshin biryńǵaı bıometrııa engizi­lip, zańdy tulǵalar úshin onlaın-prosester iske qosyldy. Byltyr shildede bastalǵan «sıfrly ıpoteka» otan­dyq bank ónimderi naryǵy úshin úlken ser­pilis boldy. Banktiń taǵy bir ónimi – sıfrly avtonesıe. Ol ónim aıasynda ıden­tıfıkasııa úshin qashyqtan bıometrııa, avto qunyn baǵalaý modýli, bultty ESQ jáne sıfrly qujattar paıdalanylady. GovTech pen FinTech jyldar men aılardy qysqartyp, bárin bir kúnge syıǵyzyp jatyr», deıdi A.Jumaǵulov.

Sıfrlaný, ekojúıeni damytý taqy­rybyna kelgende aýyzǵa alǵash­qy bolyp osy Freedom, odan keıin aıryqsha atap aıtatyn Kaspi, odan keıin Halyk Bank, Jusan Bank iligedi. Olardyń keıs­teri – sektorǵa úlgi bolarlyq­taı, báse­keni qyzdyrarlyqtaı. Degen­men eko­júıeniń damýy búkil naryqty qam­tı alǵan joq. Úderisterge selt etpeı, klıent­ter esebinen kún kórýden ári asa almaı otyrǵan, odan asyp, sıfr­lan­dyrý kóshine ileskenimen, báse­kege shydaı almaı otyrǵan qarjy ınstı­týty kóp. Fortinet kompanııasynyń mańyz­dy tapsyrys berýshilerimen ju­mys boıynsha menedjeri Nazım Laty­paev ekojúıelerdiń damýy kıber táýekel­derdi kúsheıtedi degen oı aıtty.

«Byltyr qarjy júıesindegi kıber­qylmystardyń ortasha quny 18,5 mln dollarǵa jetti. Sondyqtan dástúrli bank bolyp qalý kerek pe, álde belsendi sıfr­laný qajet pe, transformasııa jasa­ǵan kúnde sol júıeni qorǵaı alamyz ba degen máseleniń basyn ashyp alý qajet. Fortinet-te mashınalyq oqytý men AI kómegimen ınfraqurylymdy jeli turǵysynan da, aqparattyq qaýipsizdik segmentteri turǵysynan da avtomatty túrde baqylaýǵa múmkindik bere­tin kóptegen quraldar bar», dep túsindi­re­di ol.

Bank óz klıentin Google men Yandex-ten de jaqsyraq tanıdy

Processing.kz negizin salýshy Konstan­tın Gorojankınniń aıtýynsha, eko­júıe máselesi AQSh pen RF-da jaqsy jol­ǵa qoıylǵan. Ol jaqtyń bankterindegi qosymsha servıster qarqyny óte jo­ǵary. Bul pikirmen kelisýge bolady. Má­selen, Reseıdegi Sber, Tınkoff qar­jy ınstıtýttary arqyly dástúrli bank qyzmetin alýǵa, shaǵyn jáne orta bıznes platformasyn tutynýǵa, ınves­tısııalaý, saqtandyrý qyzmetin paı­dalanýǵa, telefon alaıaqtarynan qor­ǵaıtyn platformanyń klıenti ata­nýǵa, bilim kýrstaryna jazylyp, otel brondaýǵa bolady.

«Qazir kez kelgen qarjy qurylymy úshin asa mańyzdy element – qarjy sektorynyń ártúrli salasyn biryńǵaı júıege biriktirý. Mysaly, brokerlik jáne banktik qyzmet, avtonesıeleý men ıpoteka, saqtandyrý, túrli qarjylyq operasııalardy atqarý, satyp alýdy júzege asyrý. Osy ónimderdiń barlyǵy bir júıege baılanyp, bir-birin baıytyp otyrýy kerek», K.Gorojankın.

Mundaı oıdy Freedom Holding Corp negizin salýshy Tımýr Týrlov aıtady.

«Qyzmetterdiń aýqymdy spektrin usynbaıtyn, tek bir baǵytta jumys isteıtin oıynshylar naryq úlesi úshin bolatyn básekede jeńiledi. Qazir biz bir ekojúıege birikken túrli bıznestiń bir-birin ádemi tolyqtyryp jatqanyn baıqap júrmiz. Qarjy naryǵyndaǵy báseke artýda, biraq arnaýly oıynshylar arasynda emes, sıfrly qarjylyq ekojúıeler arasynda. Bankterde ekojúıeni damytý úshin qajetti alǵyshart bar. Olar óz klıentterin Google nemese Yandex izdeý júıelerine qaraǵanda jaqsy tanıdy. О́ıtkeni klıentter satyp alý, shot tóleý, nesıe rásimdeý, bılet alý jáne taǵy da basqa qyzmetter úshin mobıldi bankti paıdalanady. Iаǵnı osy derekterdi kim kóbirek bilse, sol básekede jeńip shyǵa alady», deıdi T.Týrlov.

Lomtadze: «Biz bank emespiz»

2014 jyldan beri belsendi túrde ekojúıe qurýǵa kóshken Kaspi-di qazir bank dep qana ataý qısynsyz bolar edi. 2020 jyly olar kópfýnksıonaldy sýperapp ataný arqyly London qor bırjasyna shyǵyp, kompanııanyń quny 21 mlrd dollarǵa baǵalandy.

«Biz bank emespiz – bankterge bek-ofıste jumys isteý mańyzdyraq. Klıent­­terimiz bizdiń ónimdermen qalaı baı­­lanys qurady dep alańdaımyz. Qar­­jylyq qyzmet kórsetemiz be? Iá. Tó­lem sheshimderin usynamyz ba? Iá. Marketıng jáne onlaın-saýdamen aınalysamyz ba? Iá. Biraq biz bárinen buryn tehnologııalar jasap, klıent tájirıbesin jaqsartyp jatyrmyz», degen edi Kaspi bas dırektory Mıhaıl Lomtadze.

Halyk – eń úzdik ekojúıesi bar bank

Qazir birneshe jetekshi bank qyzmet­terdi ıntegrasııalaý úderisine kirisip jatyr. Máselen, Halyk Bank jan-jaq­ty bank ataný úshin ınvestısııa, saq­tandyrý, telekommýnıkasııa, lifetime-servıs sekildi birneshe ónimniń basyn qosyp, ashyq ekojúıe qurdy. Mun­daı umtylysty taǵy eki bankten baı­qaımyz: ForteBank 2019 jyly tehno­logııalyq kompanııany «jutyp» al­ǵannan keıin («Bank Kassa Nova» men One Technologies tehnologııalyq kompanııasyn satyp aldy) qarjy-tehnı­kalyq formatqa aýysýdy bastady. 2020 jyldyń sońynda bank ónimderi men qyzmetteri ekojúıege kiretin bro­kerlik qyzmet kórsetýge lısenzııa alyp, ForteFinance ınvestısııalyq kompanııa­syn ashty. Sonymen qatar Forte ekojúıesiniń portfelinde taýarlardy bólip tóleý arqyly alýǵa bolatyn onlaın dúken, mobıldi operator jáne týrıstik týr satyp alýǵa yńǵaıly platforma jasaqtalǵan.

Al Jusan Bank ekojúıesi eń aldymen enshiles kompanııalarǵa – saqtandyrý jáne brokerlik kompanııalarǵa súıenedi.Odan bólek, júıege mobıldi operator men onlaın-dúken de kiredi. Bir qyzyǵy, byltyr SME Banking Agency júrgizgen reıtıng boıynsha Qazaqstandaǵy eń myqty ekojúıesi bar bankter arasynda Jusan ekinshi oryn alǵan. Reıtıng agenttigi birinshi oryndy Halyk-qa berse, úshinshi oryndy «Sberbank Qazaqstan» ıelengen.

Ekojúıeni emes, servısti retteý kerek

«Ekojúıeler eshqandaı táýekel týdyrmaıdy, táýekeldi sol ekojúıeniń ishindegi servıster týdyrady. Azamattar men memlekettiń múddelerin saqtaý maqsatynda olardy standartty tásil­dermen (ádette olar tek tólemder men aýdarymdarǵa negizdelgen) retteý kerek. Eger servısti emes, ekojúıeni retteı bastasaq onda onyń damýyna kedergi bolamyz», dep pikir bildiredi «Bank SentrKredıt» basqarma tóraǵasy Ǵalym Qusaıynov.

Dell Technologies júıelik aǵa ınje­neri Ildar Sýhanov buryn bankter qurylǵylarǵa kóp ınvestısııa salsa, qazir lokaldy jáne bultty derekter­ge kóbirek qarjy baǵyttaǵanyn jetki­ze­di. Accenture kompanııasy júrgizgen saýalnamaǵa qatysqan 120 banktiń 88 paıyzy tutynýshymen kommýnıkasııa qurýda ekojúıe úlken mánge ıe dep sanaıdy. Alaıda ekojúıeniń damýy tıisti tabys ákelmeı, tek klıent­ter qyzyǵýshylyǵyn toptastyrýda mańyzdy ról atqaryp, biraq bank bız­nesiniń toqyraýyna alyp kelýi yqtımal degen pikirler de bar.

Qarjy ınstıtýttary 6 negizgi basymdyqqa mán berýi qajet

Accenture zertteýiniń qorytyndysy boıynsha bank ekojúıesinde myna ser­vısterdiń erekshe basymdyqqa ıe ekenin ańǵarýǵa bolady: Birinshisi – bızneske arnalǵan servıs, sonyń ishinde esep aıyrysý shotyn júrgizý, shot usyný, onlaın-bıznesti júrgizýge kómek, zań jáne býhgalterlik qyzmetter.

Ekinshisi – turmystyq servıster, oǵan negizinen jyljymaıtyn múlikke qatysty qyzmetter, sonyń ishinde kredıt, ıpoteka, kommýnaldyq qyzmet, kóshý boıynsha provaıder tańdaý, kúzet qyzmeti kiredi.

Úshinshisi – kópshilikke arnalǵan servıster. Saýalnamaǵa qatysqandardyń pikirinshe ekojúıeniń bul baǵytyna sura­nys artady, óıtkeni oǵan salyqtar men aıyppuldardy tóleýdi baqylaý, nesıe tarıhymen tanysý múmkindigi, qol jetimdi jeńildikter boıynsha keńes alý, sondaı-aq bıznesti tirkeýge qoldaý kórsetý kiredi.

Tórtinshisi – rıteıldegi servısti damytý. Onyń aıasynda keshbek, jeńildik, syılyq vaýcherleri sııaqty uǵymdar jetildirilip, elektrondy kommersııada tutynýshy úshin eksklıýzıvti usynystar jasalady.

Besinshisi – qozǵalys qyzmeti, ıaǵnı kólikti onlaın satyp alý, onlaın rásim­deý, lızıngtik nesıe, saqtandyrý, tehnı­kalyq kómek kórsetý qyzmetterine qol jetkizý.

Sondaı-aq densaýlyq saqtaý da ma­ńyzdy basymdyqtar qataryna engen. Klıentter bank qyzmetteri aıasynda densaýlyqty saqtandyrý, medısınalyq, sporttyq mekemelerge barý, sporttyq taýarlardy jeńildikpen satyp alý múm­kindigin paıdalanǵysy keledi.

Jaqyn keleshekte bankterdiń aldynda tek qarjylyq qyzmettermen shektelmeı, iri IT-kompanııa bola alý mindeti de tur. Qazirdiń ózinde azamattar ýaqyty men energııasyn únemdegenge úırenip aldy. Máselen, «Nurbank» sekildi bank­terde nesıe tóleý úshin mindetti túrde bank bólimshesine barý qajet. Al joǵaryda atalǵan jetekshi bankterde nesıe tóleý, depozıt quıý, bólip-tóleý múmkindigimen taýar alý, odan ózge san alýan qyzmetterdi úıde otyryp, onlaın formatta-aq paıdalanýǵa bolady. Álbette, klıent ekinshi nusqany tańdar edi. QR-kod arqyly satyp alý jasaǵan, onysymen qoımaı bul prosess úshin qosymsha bonýs alǵan, nesıeni de onlaın alyp, onlaın japqan, sıfrly qujatty da mobıldi qosymshadan júktep alyp, áýe bıletin de sol jerden júktegen tıimdi. Bul óz kezeginde eńbek naryǵy zańdylyqtaryna da áser etpek.

Sońǵy jańalyqtar

Búgin 3 qalada aýa sapasy nasharlaıdy

Aýa raıy • Búgin, 09:38

Uqsas jańalyqtar