Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Ekojúıe degen ne?
Aldymen ekojúıe degenimiz ne, soǵan ishanara toqtalyp óteıik. Termındi tuńǵysh ret brıtan botanıgi Artýr Tenslı aınalymǵa engizipti. Onyń mazmundaýynsha, ekojúıe – bir-birimen jáne qorshaǵan ortamen: aýa, sý, jer, taǵy da basqa komponenttermen úndesetin organızmder qaýymdastyǵy. Professordyń tápsirleýinshe, órkendep ósý úshin bul organızmder bir-birimen básekege túsken, yntymaqtastyq ornatqan, birlese evolıýsııany bastan keshken jáne syrtqy ózgeristerge judyryqtaı jumylyp beıimdelgen. Qazir bul termın túrli salada, sonyń ishinde qarjy sektorynda belsendi qoldanyla bastady.
Banktiń qarjylyq qyzmeti onyń ózge de fýnksııalarymen úndesip, syrttaı bólek kóringenimen, shyn máninde bir-birin tolyqtyryp tursa, mine, bul bank ekojúıesiniń jumys istegenin bildiredi. Qazir otandyq bankterdiń mobıldi qosymshasy arqyly sıfrly qujattardy paıdalanýǵa, temirjol men áýebıletterin rásimdeýge, taýardy bólep tóleý arqyly satyp alýǵa, banktik ESQ kiltin ashýǵa, jeke kásipkerlik qujatyn retteýge, avtokólik satyp alyp, ıpotekaǵa qol jetkizýge de bolady. Qazaqstandaǵy PwC kompanııasy konsýltasııalyq qyzmet bóliminiń menedjeri Krıstına Morevanyń aıtýynsha, bankter tek qarjylyq qyzmet kórsetýmen shektelmeı, klıentterdiń ómirlik qajettilikterin de nazarǵa alýy qajet. Jeke tulǵalar úshin qarjy qyz-
metinen bólek, otbasy, transport, saıahat, densaýlyq, kıim, jóndeý júrgizýge qatysty servıster qyzyq bolar edi. Al bızneske – bıznes ashý prosesin jeńildetý, klıent tabýǵa kómek berý, býhgalterlik esep júrgizý, qujat aınalymynyń qolaıly bolýy sııaqty fýnksııalar qyzyǵyraq. Iаǵnı qaı bank osyndaı ónimderdi usyna bastaıdy, sol banktiń klıenti de kúrt kóbeıedi.
Kıbertáýekel artady
Freedom Finance Bank dırektorlar keńesi tóraǵasynyń keńesshisi Aıdos Jumaǵulov sıfrlandyrý prosesi bank ónimderine úlken ózgeris alyp keldi deıdi.
«Mysaly, Freedom kartalarynyń 80 paıyzy sıfrly júıege kóshti. Apple Pay, Google Pay jáne Samsung Pay ónimderiniń shyǵýyn da Qazaqstan úshin biregeı múmkindik der edim. Shottardy ashý úshin biryńǵaı bıometrııa engizilip, zańdy tulǵalar úshin onlaın-prosester iske qosyldy. Byltyr shildede bastalǵan «sıfrly ıpoteka» otandyq bank ónimderi naryǵy úshin úlken serpilis boldy. Banktiń taǵy bir ónimi – sıfrly avtonesıe. Ol ónim aıasynda ıdentıfıkasııa úshin qashyqtan bıometrııa, avto qunyn baǵalaý modýli, bultty ESQ jáne sıfrly qujattar paıdalanylady. GovTech pen FinTech jyldar men aılardy qysqartyp, bárin bir kúnge syıǵyzyp jatyr», deıdi A.Jumaǵulov.
Sıfrlaný, ekojúıeni damytý taqyrybyna kelgende aýyzǵa alǵashqy bolyp osy Freedom, odan keıin aıryqsha atap aıtatyn Kaspi, odan keıin Halyk Bank, Jusan Bank iligedi. Olardyń keısteri – sektorǵa úlgi bolarlyqtaı, básekeni qyzdyrarlyqtaı. Degenmen ekojúıeniń damýy búkil naryqty qamtı alǵan joq. Úderisterge selt etpeı, klıentter esebinen kún kórýden ári asa almaı otyrǵan, odan asyp, sıfrlandyrý kóshine ileskenimen, básekege shydaı almaı otyrǵan qarjy ınstıtýty kóp. Fortinet kompanııasynyń mańyzdy tapsyrys berýshilerimen jumys boıynsha menedjeri Nazım Latypaev ekojúıelerdiń damýy kıber táýekelderdi kúsheıtedi degen oı aıtty.
«Byltyr qarjy júıesindegi kıberqylmystardyń ortasha quny 18,5 mln dollarǵa jetti. Sondyqtan dástúrli bank bolyp qalý kerek pe, álde belsendi sıfrlaný qajet pe, transformasııa jasaǵan kúnde sol júıeni qorǵaı alamyz ba degen máseleniń basyn ashyp alý qajet. Fortinet-te mashınalyq oqytý men AI kómegimen ınfraqurylymdy jeli turǵysynan da, aqparattyq qaýipsizdik segmentteri turǵysynan da avtomatty túrde baqylaýǵa múmkindik beretin kóptegen quraldar bar», dep túsindiredi ol.
Bank óz klıentin Google men Yandex-ten de jaqsyraq tanıdy
Processing.kz negizin salýshy Konstantın Gorojankınniń aıtýynsha, ekojúıe máselesi AQSh pen RF-da jaqsy jolǵa qoıylǵan. Ol jaqtyń bankterindegi qosymsha servıster qarqyny óte joǵary. Bul pikirmen kelisýge bolady. Máselen, Reseıdegi Sber, Tınkoff qarjy ınstıtýttary arqyly dástúrli bank qyzmetin alýǵa, shaǵyn jáne orta bıznes platformasyn tutynýǵa, ınvestısııalaý, saqtandyrý qyzmetin paıdalanýǵa, telefon alaıaqtarynan qorǵaıtyn platformanyń klıenti atanýǵa, bilim kýrstaryna jazylyp, otel brondaýǵa bolady.
«Qazir kez kelgen qarjy qurylymy úshin asa mańyzdy element – qarjy sektorynyń ártúrli salasyn biryńǵaı júıege biriktirý. Mysaly, brokerlik jáne banktik qyzmet, avtonesıeleý men ıpoteka, saqtandyrý, túrli qarjylyq operasııalardy atqarý, satyp alýdy júzege asyrý. Osy ónimderdiń barlyǵy bir júıege baılanyp, bir-birin baıytyp otyrýy kerek», K.Gorojankın.
Mundaı oıdy Freedom Holding Corp negizin salýshy Tımýr Týrlov aıtady.
«Qyzmetterdiń aýqymdy spektrin usynbaıtyn, tek bir baǵytta jumys isteıtin oıynshylar naryq úlesi úshin bolatyn básekede jeńiledi. Qazir biz bir ekojúıege birikken túrli bıznestiń bir-birin ádemi tolyqtyryp jatqanyn baıqap júrmiz. Qarjy naryǵyndaǵy báseke artýda, biraq arnaýly oıynshylar arasynda emes, sıfrly qarjylyq ekojúıeler arasynda. Bankterde ekojúıeni damytý úshin qajetti alǵyshart bar. Olar óz klıentterin Google nemese Yandex izdeý júıelerine qaraǵanda jaqsy tanıdy. О́ıtkeni klıentter satyp alý, shot tóleý, nesıe rásimdeý, bılet alý jáne taǵy da basqa qyzmetter úshin mobıldi bankti paıdalanady. Iаǵnı osy derekterdi kim kóbirek bilse, sol básekede jeńip shyǵa alady», deıdi T.Týrlov.
Lomtadze: «Biz bank emespiz»
2014 jyldan beri belsendi túrde ekojúıe qurýǵa kóshken Kaspi-di qazir bank dep qana ataý qısynsyz bolar edi. 2020 jyly olar kópfýnksıonaldy sýperapp ataný arqyly London qor bırjasyna shyǵyp, kompanııanyń quny 21 mlrd dollarǵa baǵalandy.
«Biz bank emespiz – bankterge bek-ofıste jumys isteý mańyzdyraq. Klıentterimiz bizdiń ónimdermen qalaı baılanys qurady dep alańdaımyz. Qarjylyq qyzmet kórsetemiz be? Iá. Tólem sheshimderin usynamyz ba? Iá. Marketıng jáne onlaın-saýdamen aınalysamyz ba? Iá. Biraq biz bárinen buryn tehnologııalar jasap, klıent tájirıbesin jaqsartyp jatyrmyz», degen edi Kaspi bas dırektory Mıhaıl Lomtadze.
Halyk – eń úzdik ekojúıesi bar bank
Qazir birneshe jetekshi bank qyzmetterdi ıntegrasııalaý úderisine kirisip jatyr. Máselen, Halyk Bank jan-jaqty bank ataný úshin ınvestısııa, saqtandyrý, telekommýnıkasııa, lifetime-servıs sekildi birneshe ónimniń basyn qosyp, ashyq ekojúıe qurdy. Mundaı umtylysty taǵy eki bankten baıqaımyz: ForteBank 2019 jyly tehnologııalyq kompanııany «jutyp» alǵannan keıin («Bank Kassa Nova» men One Technologies tehnologııalyq kompanııasyn satyp aldy) qarjy-tehnıkalyq formatqa aýysýdy bastady. 2020 jyldyń sońynda bank ónimderi men qyzmetteri ekojúıege kiretin brokerlik qyzmet kórsetýge lısenzııa alyp, ForteFinance ınvestısııalyq kompanııasyn ashty. Sonymen qatar Forte ekojúıesiniń portfelinde taýarlardy bólip tóleý arqyly alýǵa bolatyn onlaın dúken, mobıldi operator jáne týrıstik týr satyp alýǵa yńǵaıly platforma jasaqtalǵan.
Al Jusan Bank ekojúıesi eń aldymen enshiles kompanııalarǵa – saqtandyrý jáne brokerlik kompanııalarǵa súıenedi.Odan bólek, júıege mobıldi operator men onlaın-dúken de kiredi. Bir qyzyǵy, byltyr SME Banking Agency júrgizgen reıtıng boıynsha Qazaqstandaǵy eń myqty ekojúıesi bar bankter arasynda Jusan ekinshi oryn alǵan. Reıtıng agenttigi birinshi oryndy Halyk-qa berse, úshinshi oryndy «Sberbank Qazaqstan» ıelengen.
Ekojúıeni emes, servısti retteý kerek
«Ekojúıeler eshqandaı táýekel týdyrmaıdy, táýekeldi sol ekojúıeniń ishindegi servıster týdyrady. Azamattar men memlekettiń múddelerin saqtaý maqsatynda olardy standartty tásildermen (ádette olar tek tólemder men aýdarymdarǵa negizdelgen) retteý kerek. Eger servısti emes, ekojúıeni retteı bastasaq onda onyń damýyna kedergi bolamyz», dep pikir bildiredi «Bank SentrKredıt» basqarma tóraǵasy Ǵalym Qusaıynov.
Dell Technologies júıelik aǵa ınjeneri Ildar Sýhanov buryn bankter qurylǵylarǵa kóp ınvestısııa salsa, qazir lokaldy jáne bultty derekterge kóbirek qarjy baǵyttaǵanyn jetkizedi. Accenture kompanııasy júrgizgen saýalnamaǵa qatysqan 120 banktiń 88 paıyzy tutynýshymen kommýnıkasııa qurýda ekojúıe úlken mánge ıe dep sanaıdy. Alaıda ekojúıeniń damýy tıisti tabys ákelmeı, tek klıentter qyzyǵýshylyǵyn toptastyrýda mańyzdy ról atqaryp, biraq bank bıznesiniń toqyraýyna alyp kelýi yqtımal degen pikirler de bar.
Qarjy ınstıtýttary 6 negizgi basymdyqqa mán berýi qajet
Accenture zertteýiniń qorytyndysy boıynsha bank ekojúıesinde myna servısterdiń erekshe basymdyqqa ıe ekenin ańǵarýǵa bolady: Birinshisi – bızneske arnalǵan servıs, sonyń ishinde esep aıyrysý shotyn júrgizý, shot usyný, onlaın-bıznesti júrgizýge kómek, zań jáne býhgalterlik qyzmetter.
Ekinshisi – turmystyq servıster, oǵan negizinen jyljymaıtyn múlikke qatysty qyzmetter, sonyń ishinde kredıt, ıpoteka, kommýnaldyq qyzmet, kóshý boıynsha provaıder tańdaý, kúzet qyzmeti kiredi.
Úshinshisi – kópshilikke arnalǵan servıster. Saýalnamaǵa qatysqandardyń pikirinshe ekojúıeniń bul baǵytyna suranys artady, óıtkeni oǵan salyqtar men aıyppuldardy tóleýdi baqylaý, nesıe tarıhymen tanysý múmkindigi, qol jetimdi jeńildikter boıynsha keńes alý, sondaı-aq bıznesti tirkeýge qoldaý kórsetý kiredi.
Tórtinshisi – rıteıldegi servısti damytý. Onyń aıasynda keshbek, jeńildik, syılyq vaýcherleri sııaqty uǵymdar jetildirilip, elektrondy kommersııada tutynýshy úshin eksklıýzıvti usynystar jasalady.
Besinshisi – qozǵalys qyzmeti, ıaǵnı kólikti onlaın satyp alý, onlaın rásimdeý, lızıngtik nesıe, saqtandyrý, tehnıkalyq kómek kórsetý qyzmetterine qol jetkizý.
Sondaı-aq densaýlyq saqtaý da mańyzdy basymdyqtar qataryna engen. Klıentter bank qyzmetteri aıasynda densaýlyqty saqtandyrý, medısınalyq, sporttyq mekemelerge barý, sporttyq taýarlardy jeńildikpen satyp alý múmkindigin paıdalanǵysy keledi.
Jaqyn keleshekte bankterdiń aldynda tek qarjylyq qyzmettermen shektelmeı, iri IT-kompanııa bola alý mindeti de tur. Qazirdiń ózinde azamattar ýaqyty men energııasyn únemdegenge úırenip aldy. Máselen, «Nurbank» sekildi bankterde nesıe tóleý úshin mindetti túrde bank bólimshesine barý qajet. Al joǵaryda atalǵan jetekshi bankterde nesıe tóleý, depozıt quıý, bólip-tóleý múmkindigimen taýar alý, odan ózge san alýan qyzmetterdi úıde otyryp, onlaın formatta-aq paıdalanýǵa bolady. Álbette, klıent ekinshi nusqany tańdar edi. QR-kod arqyly satyp alý jasaǵan, onysymen qoımaı bul prosess úshin qosymsha bonýs alǵan, nesıeni de onlaın alyp, onlaın japqan, sıfrly qujatty da mobıldi qosymshadan júktep alyp, áýe bıletin de sol jerden júktegen tıimdi. Bul óz kezeginde eńbek naryǵy zańdylyqtaryna da áser etpek.
