– Alla qalasa, aldymyzda Arapa kúni, odan keıin qasıetti Qurban aıt kele jatyr. Osyǵan oraı suhbatymyzdy Arapa men Qurban aıttyń dinimizdegi ornynan bastasaq.
– Kele jatqan Qurban aıt merekesi qutty bolsyn! Arapa kúni – Alla Taǵala ardaqtaǵan ári jasalatyn qulshylyqtardy artyq etken kúnderdiń biri. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Qajylyq degenimiz – Arapa. Kimde-kim Arapaǵa úlgerse, qajylyqqa úlgergen bolady», degen. Iаǵnı qajylyqtyń negizgi sharty – Arapa kúngi Arafa jazyǵyndaǵy duǵa. Qajylyqtyń úsh sharty bolsa, sonyń biri – Arafada turý. Arapa kúni qajylyqqa barmaǵan kisi oraza ustap, nápil namazdar oqyp, Alladan duǵa tilese saýaby óte kóp bolady. Ásirese Arapa kúni oraza ustaý mustahab amaly, súnnet bolyp sanalady. Alaıda bul – erikti amal. Ustasańyz saýaby mol, ustamasańyz kúná bolyp eseptelmeıdi.
Hıjrı jyl sanaýy boıynsha 1443 jyldyń zulhıjja aıynyń bastalýy 30 maýsym bolyp bekitildi. Al Arapa kúni 8 shildege sáıkes keledi. 9 shilde – Qurban aıt merekesiniń birinshi kúni. Zulhıjja aıynyń alǵashqy on kúninde barynsha yqylaspen ǵıbadat etip, kóbirek izgi ister men jaqsy amaldar jasaýǵa tyrysý kerek. О́ıtkeni hadısterde sol ýaqytta oryndalǵan ıgi isterdiń saýaby eselenip jazylatyny aıtylǵan. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, Arapa kúni oraza tutý – súnnet. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Arapa kúni oraza ustaý arqyly Alladan ótken jáne kelesi jyldyń kúnásin keshirýdi úmit etemin», – degen. Demek kimde-kim shamasy kelip Arapa kúninde oraza ustasa, ótken jáne keler jyldaǵy kishi kúnálary keshiriledi.
Al Qurban aıt kúni aıt namazynan keıin úsh kún ishinde jaǵdaıy kelgen musylmanǵa qurbandyq shalý – mindet. Alla Taǵala qasıetti Quranda: «Rabbyńnyń razylyǵy úshin namaz oqy jáne qurbandyq shal» («Káýsar» súresi, 2-aıat) dep buıyrǵan. Baǵzy zamannan beri Islam dinin ustanyp kele jatqan halqymyz Qurban aıtty erekshe daıyndyqpen qarsy alǵan. Ulyq meıramda úlkenge qurmet, kishige izet kórsetý, kóńili jabyrqaǵan janǵa qýanysh syılaý, muqtaj adamǵa qurbandyq etin taratyp, saýap alý syndy izgi amaldar urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp keledi.
Esterińizde bolsa, pandemııa kezinde biz qurban shalýdyń onlaın júıesin iske qosqan bolatynbyz. Bıyl «Qurban-2022» qaıyrymdylyq aksııasy aıasynda halyqqa ońtaıly bolý úshin qurban shalý oflaın jáne onlaın formatta júzege asady. Barsha azamatty osy aksııaǵa úles qosýǵa shaqyramyn. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy keıbir azamattarymyzǵa ońtaıly bolý úshin bıyl da qurban shalý rásimin qashyqtan ótkizýge arnalǵan qurban2022.kz saıtyn iske qosty. Sondyqtan onlaın túrde qurban shalam deýshiler bolsa, osy saıt arqyly qurbandyq malyn tańdap, Qudaı jolynda qurban shalýyna bolady.
– Qurban aıttyń rýhanı mán-maǵynasy qandaı? Ne úshin musylmandar aıtty asyǵa kútedi?
– Qurban aıt shynaıy nıet pen Allaǵa degen súıispenshilikti kórsetetin meıram. Ulyq merekeniń tárbıelik máni men maǵynasy osynda jatyr. Qasıetti Quranda: «Umytpańdar, olardyń eti de, qany da eshqashan Allaǵa jetpeıdi. Oǵan jetetin nárse – júrekterińizge uıalaǵan taqýalyqtaryń (shynaıy nıetteriń)»(«Haj» súresi, 37-aıat) delingen. Aıatta aıtylǵandaı, Qudaı jolynda jaqsylyq jasaýǵa nıet etken pende bul amaldy rııasyz oımen oryndaıdy.
Adam balasy qurbandyq shalý arqyly Allanyń bergen rızyq-nesibesine shúkir etedi. Qudaıdyń násip etken mal-dúnıesiniń bir bóligin kómekke muqtaj jandarǵa úlestirip, olardyń da aqysyn berip, qýanyshqa bóleıdi. О́ıtkeni Paıǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Paryz amaldan keıingi Allaǵa unamdy is – musylmannyń júregine qýanysh syılaý» degen. Halqymyz «Bota alǵansha bata al» deıdi. Úlkenniń, jalpy kómekke muqtaj jandardyń alǵysyn alyp, batasyna bólený – aıt kezinde oryndalatyn saýapty istiń biri. Musylman balasynyń ulyq kúnde shynaıy nıetpen qurban shalyp, qurbandyq etin múgedekter men jetimderge, kópbalaly otbasylar men qarttarǵa taratyp, olardyń alǵysyn alýǵa tyrysatyny sondyqtan.
– Pandemııa saldarynan eki jyldan beri qajylyqqa ruqsat etilmegenin bilemiz. Bıylǵy qajylyqtyń belgili bir talaptary, erekshelikteri bar ma?
– Ras, eki jyl boıy kóptegen álem elderiniń musylmandary juqpaly indettiń kesirinen bes paryzdyń biri qajylyq rásimderin oryndaı almady. Byltyr Saýd Arabııasy Koroldigi syrt elderden qajylar qabyldaǵan joq. El ishindegi sanaýly el turǵyndarymen ǵana qajylyq maýsymyn ótkizdi. Allaǵa shúkir, bıyl qajylyqqa ruqsat berildi. Eki jylǵa sozylǵan úzilisten keıin álem musylmandary zor qulshynyspen, úlken yjdaǵatpen úlken qajylyq jasaýda. Bıyl Saýd Arabııasy úlken qajylyqqa tek 1 mıllıon adamnyń ǵana qatysýyna ruqsat berdi. Onyń 85 paıyzy álem elderiniń musylmandary bolsa, qalǵan 15 paıyzy – sol jerdiń jergilikti turǵyndary.
Bıyl bizdiń elimizden 4 myń qajy uly saparǵa attandy. Árıne, pandemııadan keıin alǵash ret ótkizilip otyrǵannan keıin Saýd Arabııasy arnaıy talaptar qoıdy. Atap aıtar bolsaq, 65 jastan asqan úlken kisilerdiń qajylyqqa barýyna ruqsat berilmedi. Sol sekildi COVID-ke qarsy ekpeniń eki dozasyn, sondaı-aq revaksınasııa alý, 72 saǵat buryn alynǵan PTR testiniń nátıjesi bolýy talap etildi. Elimizden barǵan 4 myń qajy osy talaptardy oryndaǵan soń Saýd Arabııasyna kirýge múmkindik aldy. Búginde olar qasıetti mekende tıisti qulshylyǵyn atqaryp jatyr. Alla qajylarymyzdyń izgi nıetin, qajylyǵyn qabyl etip, elimizge aman-esen oralýyn násip etkeı!
– Bilýimizshe qazirgi ýaqytta elimizden barǵan 4 myń qajy 14 qajylyq kompanııasynyń qyzmetine júginip otyr. Odan bólek Mekkede osy kompanııalardyń jalpy qajylyq jumysyn júıeleýge arnalǵan Qazaqstan qajylyq mıssııasy jumys istep jatyr. Bul kompanııalar qalaı tańdaldy? Mıssııanyń mindeti qandaı?
– Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy qajylyq naýqany qarsańynda jyl saıyn qajylyq jáne umra salasynda qyzmet kórsetetin tájirıbeli týrfırmalar arasynda arnaıy konkýrs jarııalaıdy. Mundaǵy maqsat – adal básekelestikke qol jetkizý jáne qajylarymyzǵa qolaıly jaǵdaı jasaý. Qajylyq oryndaryn bólýde ádildik qaǵıdatyn qamtamasyz etý maqsatynda arnaıy komıssııa quryldy. Komıssııa týroperatorlardan kelgen ótinishter men talap etilgen qujattardy ortaǵa salyp, muqııat qaraıdy. Bıyl 20 qajylyq kompanııasy konkýrsqa qatysyp, onyń 14-i 2022 jylǵy qajylyqty uıymdastyrýǵa qabiletti dep tanyldy.
Birneshe jyldan beri baratyn otandyq qajylarymyzǵa rýhanı jol kórsetý, qajylyq qyzmetin uıymdastyryp-úılestirý maqsatynda Qajylyq mıssııasy qyzmet atqaryp keledi. Mundaǵy maqsat – otandyq qajylarǵa qolaıly jaǵdaı jasap, olarǵa sapaly ýaǵyz-nasıhat jumystaryn júrgizý. Bıylǵy mıssııa quramyna elimizge tanymal ustazdar men ǵalymdar, ımamdar men bilikti mamandar endi. Dinı basqarma janyndaǵy ýaǵyz-nasıhat bólimi qajylyq sapary kezinde ýaǵyz aıtý jumystaryn úılestiredi. Al Sharıǵat jáne pátýa bóliminiń mamandary qajylyq saparyna qatysty suraqtardyń jaýabyn berip, ózekti dinı máselelerge qatysty pátýa shyǵaryp, qajylarymyzdy qulaǵdar etedi. Sonymen qatar Qajylyq mıssııasymen barǵan dárigerlerimiz de otandastarymyzǵa medısınalyq qyzmet kórsetip, der kezinde em-dom jasaý is-sharalaryn júzege asyrady. Al aqparat salasynyń mamandary qajylyqtan tikeleı reportajdar jasap, jańalyqtardy der kezinde jetkizip jatyr. Naqtyraq aıtqanda, bıyl qajylyq mıssııasy 5 baǵyt boıynsha jumys isteýde. Olar – uıymdastyrý, ýaǵyz-nasıhat, alǵashqy dárigerlik kómek, aqparat jáne Sall center ortalyǵy.
Bıyl Dinı basqarma 14 qajylyq kompanııasyna arnaıy ýaǵyzshy ımamdar bóldi. Qajylarǵa ýaǵyz aıtyp, qyzmet kórsetýdiń ózi – úlken saýap. Sondyqtan osyndaı ulyq isti atqarý úshin elimizdegi kóptegen din qyzmetkeri arasynan 14 ýaǵyzshy ımam tańdap alyndy. Qajylarymyzdyń rýhanı qanattanyp, qasıetti mekennen erekshe ásermen oralýyna ýaǵyzshy ımamdardyń aıtar nasıhatynyń yqpaly mol bolady dep bilemiz.
– Dinimizde ár qulshylyqtyń óz deńgeıi, soǵan saı saýaby bar. Qajylyq qandaı qulshylyq?
– Qajylyq – búkil bolmysyńmen, shynaıy nıet-yqylasyńmen, mal-dúnıeńmen, densaýlyǵyńmen jasaıtyn uly qulshylyq. Islam dinindegi kóptegen qulshylyq túri jamaǵatpen birge oryndalady. Musylmandar kúnine bes ýaqyt namazdy bir jerde, ıaǵnı meshitte oqýǵa tyrysady. Allanyń úıinde kúnine bes ret bir-birine jolyqqan jamaǵattyń baýyrmaldyq qasıeti bekı túsedi. Odan bólek kópshilikpen oqylatyn juma, Oraza aıt, Qurban aıt, taraýyq namazdary musylman úmbetin meshitke toptastyrady. Alla Taǵala budan bólek dúnıeniń tórt buryshyndaǵy musylmandardy qasıetti Qaǵbaǵa birneshe kúnge jınap, bir-birimen baýyrlastyrady. О́ıtkeni bul – Allanyń hıkmeti. Alla Taǵala barsha musylman úmbetine qabyl bolǵan qajylyqty násip etip, otandastarymyzdyń elimizge aman-esen oralyp, otbasymen qaýyshýyn jazǵaı. Ámın!
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Baný ÁDILJAN,
«Egemen Qazaqstan»
