Ǵaryshta – «KazSat-3»

«KazSat»-ty qondyryp qana­tyna, «Proton» samǵady ǵala­myna. Tumaǵańsha jyrlar bolsaq, «KazSat-3» ǵarysh apparatynyń aspanǵa attanǵanyn osylaı sýretteýge bolatyndaı. Solaısha, Qazaqstannyń ǵarysh álemin baǵyndyrýǵa baǵyttalǵan jos­parly jumysy kezekti belesine sátti ótti. Buǵan deıin «KazSat» joba­sy­nyń eki apparaty ǵaryshqa attan­ǵanyn oqyrman qaýym jaqsy bilse kerek. Onyń birinshisi joǵa­lyp ketti. Mamandar ǵarysh appa­ratyn qurastyrý kezinde qatelik ketkenin aıtady. Sonyń saldarynan ǵaryshta adasyp ketken. Onan keıin 2011 jyldyń 16 shildesi kúni «KazSat-2» spýtnıgi ushyryldy. Bul joly eshqandaı aýytqý bolǵan joq. Jer serigi dittegen jerine aman-esen jetti. Sol jyldyń 25 qarashasynan bastap ol turaqty jumys isteýge kóshti. Búginde «KazSat-2» jer se­rigi óz kúshiniń 64 paıyzyna jumys istep tur eken. Ol Qazaqstan men Ortalyq Azııa elderiniń keıbir aımaǵyna jáne Reseıdiń ortalyq bóligine televızııalyq habar taratyp, ǵaryshtan derekter berip, baılanys operatorlaryna qyzmet kórsetip jatyr. Bir aıta keterligi, «KazSat-2» tolyqtaı Qazaqstan tarapyna berilgen. Jer serigi Aqmola oblysyndaǵy «Aqkól» ortalyǵynan basqarylady. Dúısenbi kúni Astana ýaqyty boıynsha saǵat 10-nan 25 mınýt ketkende «KazSat-3» baılanys jáne habar taratý ulttyq geostasıonarlyq jer serigi aspanǵa kóterildi. Jer-jahandy jańǵyrtyp, alapat kúshpen ǵaryshqa attanǵan Qazaqstannyń úshinshi jer seriginiń ushýyn tamashaladyq. Arada 15 mınýt ótkende ǵarysh salasynyń mamandary «KazSat-3» spýtnıginiń ushyrylýy sátti ótkenin baıan­dady. Jer serigi keshke deıin óz orbıtasyna jetti. Endi «KazSat-3» spýtnıgin ushy­rýda qandaı qajettilik bar?» degen saýalǵa keleıik. Joǵary­da aldyńǵy jer seriginiń qalyp­ty jumys istep turǵanyn aıttyq. Al myna «KazSat-3» soǵan qo­symsha qyzmet etetin qural. Teh­nıka degenińiz – temir. Ony qansha jerden baqylap, jumy­syn rettep otyrǵanmen tóten­she jaǵdaılar oryn alyp, biz bilmeı­tin kedergilerge tap bolýy múmkin. Mine, sondaı jaǵdaıda «KazSat-3» kómekke keledi. Bul ǵarysh­tan keletin baılanysty úzdik­siz ustap turýǵa kerek. Joba­ny «Respýblıkalyq ǵarysh­tyq baılanys ortalyǵy» AQ pen Re­seı­diń «Akademık M.F.Reshetnıov atyndaǵy aqparattyq spýtnıktik júıeler» kompanııasy júzege asyrdy. Atalǵan joba eń aldymen qazaqstandyq operatorlardyń «KazSat» jobasyna kóshýine oń­taıly jaǵdaı týdyrady. Ekinshiden, Qazaqstannyń ǵa­ryshtyq derjavalardyń qa­tarynan nyq oryn alýyna kóme­gin tıgizedi. Úshinshiden, ózge eldiń jer serikterine táýel­di­lik­ten aıyrady. Mysaly, osy arqyly biz jylyna 4 mıllıard teńgege deıin únemdeı alady ekenbiz. Bul degenińiz, az soma emes. Munyń syrtynda res­pýb­lıkalyq bıýdjetke túsetin sa­lyqtyq tólemder bar. Sondyqtan joba ózin-ózi tolyq aqtaıdy, mem­leketke eresen paıda ákeledi dep esepteýge negiz bar. Al «KazSat-3» jobasynyń jalpy jumy­syna 27 mıllıard teńge jum­saldy. Búgin ushyrylǵan jer serigi qyrkúıek aıynda tolyq­qandy jumys isteı bastaıdy. Sodan bastap Qazaqstan tarapy onyń jumysyn baqylap, tıisti baǵytqa jumsaıdy. Jospar boıynsha, «KazSat-3» spýtnıktik habar taralymdaryn qamtamasyz etip, jyldam ınternettiń qa­lyp­­­­t­asýyna septigin tıgizedi. Sonymen qatar, kóptegen tehnıka­lyq qyzmetter atqarady. Mańyz­dysy, biz ózimizdiń aqparattyq qaýipsizdigimizdi qamtamasyz ete alamyz. Al bul az jetistik emes. – «KazSat-3» jer serigin ushyrý – Qazaqstan úshin mańyzdy oqıǵa bolyp sanalady. Osy arqyly biz ǵaryshtyq baılanys­ty 100 paıyzǵa paıdalana alamyz. Buǵan deıin «KazSat-2» jer serigin ushyrǵanymyzdy, onyń búginde qalypty jumys istep turǵanyn bilesizder. Osynyń arqasynda eki jer serigi bir-birine septesip jumys isteıtin bolady. Bul joba tele-radıo baılanysyna, joǵary jyldamdyqty ınternet qalyptastyrýǵa jáne ǵaryshtan basqa da qajetti derekterdi berýge qyzmet etedi, – deıdi «Qazǵarysh» ulttyq ǵarysh agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Erkin Shaımaǵambetov. Sonymen qatar, tóraǵanyń orynbasary ǵaryshta jer serigi bar memleketterdiń saýsaqpen sanarlyq ekenin aıtady. Bul tarapta Qazaqstannyń eki jer serigi bar deýge bolady. Munyń syrtynda kúni búgin tańǵy saǵat 07:35-te Fransııanyń Kýrý ǵa­rysh aılaǵynan Qazaqstannyń «KazEOSat-1» apparaty ushy­­ryl­dy. Osyndaı júıeli jumys­tar Qazaqstandy ǵaryshtyq derja­­va­lardyń qataryna qosatyny anyq. Al «KazEOSat-1» degen ne? Baıqaǵanymyz, bul Qazaqstan úshin óte paıdaly qural bolǵaly tur. Qarapaıym tilmen aıtsaq, osy apparat arqyly Qazaqstannyń qaı túkpirin bolmasyn ǵaryshtan sýretke túsirýge bolady. Mysaly, sol arqyly qaı jerge qandaı egis egýge bolatynyn, ónimniń qandaı jaǵdaıda ekenin, aýrý-syrqaýǵa shaldyqqan bólikterin anyqtaı alady ekenbiz. Sonymen qatar, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alýǵa taptyrmas qural kórinedi. Ǵaryshtyq apparattan alynǵan derekter arqyly qaı jerde tasqyn bolý qaýpi baryn, qaı aımaqta burqasyn men daýyl soǵatynyn, Qazaqstannyń qaı bóliginde kóshkin júretinin aldyn ala bilip, ony boldyrmaýdyń jolyn qarastyrýǵa bolady. Elimizde Mendeleev kes­te­sindegi elementterdiń bári bar. Munaı-gaz, ýran, tústi metall óndirýde álemdegi jetekshi memleketterdiń qatarynda eke­nimizdi maqtanyshpen aıtamyz. Al «KazEOSat-1» apparatynyń kómegimen jańa ken oryndaryn tez tabýǵa zor  múmkindik týady. Sol arqyly izdeý-barlaý jumystarynyń jumysyna jan kiredi. Eń bastysy, osy apparattyń kómegimen elimizdegi ekologııalyq ahýaldy baǵalaı alamyz. Máselen, tabıǵı resýrs­tardy paıdalaný kezinde kelgen zııannyń kólemin, bosap qalǵan ken oryndarynan bolatyn zalaldy, ekologııalyq qaýipti aımaqtardyń jaǵdaıyn, aýa men sýdyń quramyn anyqtaýǵa kóp kómek beredi. Budan bólek, búginde basty qaýip bolyp sanalatyn terrorızm oshaqtaryn bilýge, esirtki zattaryn tasymaldaýdyń aldyn alýǵa, zańsyz mıgrasııany tyıýǵa jaǵdaı jasaıdy. Qysqasy, tehnıka kóz ilespes jyldamdyqpen damyp jatqan zamannyń barlyq talaptaryna jaýap beredi. Sondaı-aq, bul apparatty tek ózimiz ǵana qoldanyp qoımaımyz. Osy arqyly álemniń keıbir elderine qyzmet kórsetip, paıda tabý jaǵy da qarastyrylǵan. Qazaqstan ǵaryshty baǵyn­dyrýǵa kezekti qadamyn jasady. Baıqońyrdan «KazSat-3» jer serigi, Fransııanyń Kýrý ǵarysh aılaǵynan «KazEOSat-1» apparaty ushyryldy. Munyń bári el ıgiligi úshin atqarylyp jatqan aýqymdy jumystyń bir parasy ǵana. 2015 jylǵa qaraı Qazaqstanda ǵarysh apparatta­ryn qurastyratyn arnaıy zaýyttyń qurylysy aıaqtalady. Buıyrtsa, «KazSat-4» jer serigi sol jerden qurastyrylmaq. Bul degenińiz, Táýelsizdik alǵanyna shırek ǵa­syr tolmaǵan jas memleket úshin asa zor tabys ekeni aıtpa­sa da túsi­­nikti. Al mundaı tabys­qa El­ba­synyń syndarly saıasaty men el­diń aýyzbirliginiń, eko­nomı­­­ka­lyq ósimniń qalypty bolýy­­nyń arqasynda jetkenimiz aı­dan anyq. Endeshe, eńseli eldiń ke­­mel keleshegi jolyndaǵy eren is­­ter eselep atqaryla bersin dep tile­ıik. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». BAIQOŃYR.