Baqyt Sádekov jasy jetpiske taıap qalsa da óte tyń. Júzinde bir ájim joq. Júris-turysy da jeńil. Tabıǵatynan uqypty, kirpııaz adam kórindi maǵan. Kezdesken saıyn óz kásibi týraly, onyń qyr-syry jaıly keńinen áńgimeleıdi. О́zi basynan keship, taǵylym alyp otyrǵannan keıin be, naqty mysaldar keltirip, nanymdy aıtady.
Bir kezderi sharýashylyq taraǵanda «bazary» ketken Úshtamnyń shyraıyn keltirip otyrǵan da ózi. Senbi, jeksenbi kúnderi bul jerden qonaqtar bir arylmaıdy. Ańshylyq jasaýǵa taptyrmaıtyn jer. Sonaý qaladan tamyr-tanystary arnaıy ań aýlaý úshin kelip tursa da ol sharýashylyǵynyń mańyndaǵy ań-qustardy atqyzbaıdy. О́zi bastap, qyrǵaýyldardyń qaıda jaıylatynyn, túnde qaıda jatatynyn, qaı mezgilde sý ishý úshin Toparǵa túsetinin de jaqsy biledi.
Osydan tórt-bes jyl buryn sol kezdegi aýdandyq bilim bóliminiń bastyǵy Erǵalı Nurtaevpen birge qyrǵaýyl atýǵa men de barǵan bolatynmyn. Qolyma qos aýyz myltyq berip qoıdy. Buryndary ańshylyq jasap kórmegen edim, birde bolmasa birde oǵym jańsaq ushyp, bireýin mertiktirip alarmyn dep, olardan aýlaqtaý júrýge tyrystym. Shaı qaınatym ýaqyt ótpeı-aq myltyqtyń gúrsildegen daýysyn alystan estip, tym alshaq ketkenimdi ańǵardym. Jobalaı júrip otyryp, arttarynan áreń qýyp jettim. Sonda baıqaǵanmyn, Baqyt aǵam qolyna myltyq tıisimen, jota jotany kezip, aıaq-aıaǵyna tımeı, jas jigitershe jeńil qımyldap, jıde jıdeniń arasyna kirip, kózge kórinbeı ketken-di. Sol joly barlyǵynan da qyrǵaýyldy kóp atqan Baqyt aǵamyz bolǵan edi.
Qaıtarda: – «Qaqpan salyp ketip edim», – dep, úlken jotanyń astyna alyp bardy. Shynynda da qurǵan qaqpanyna qasqyr túsken eken. Onsha da úlken emes. О́z aıaǵyn ózi shaınap tastaǵan bolý kerek. Qaqpanda aıaǵynyń súıegi kemirilgen, tek sińiri ǵana ilinip tur.
– Sál keshikkenimizde qutylyp ketetin eken – dep, qos aýyzyn alyp tústi. Atýǵa yńǵaılanyp, qasyna deıin jaqyndady. Qasqyr Bákeńe moıynyn da buryp qaraǵan joq. Tipti, kóz qyryn da salmady. Quddy elemegen tárizdi.
– Keremet márt keledi túz taǵysy.Tipti, qyńsylaýdy bilmeıdi. Ajaldyń aldynda da kishireımeıdi ǵoı, shirkinder!.. – dep, álgi qasqyrdy qulaq shekesinen dáldep atty. Sonan soń ony qaqpannan alyp, avtomashınanyń artyna tıedi.
Osy oqıǵalar oıyma túsip:
– Áli de ańshylyq jasap qoıatyn shyǵarsyz? –dep suradym.
– Anda-sanda! О́zderiń sııaqty syıly qonaqtar kelgende. Tipti, áli jeńil júresiz ǵoı dep kótermelese , jetpiske taıanǵan jasyma qaramaı adymymdy alshaqtaý tastap, jyldam júriske salatynym da bar, – dedi ezý tartyp.
Osy sátte áńgime Beıbit Shúmenov pen Hopkınstiń arasynda jekpe- jekke aýysty. Baqyt Sádekov ol jekpe-jekti kórmepti. Biraq, Genadıı Golovkınniń «óz ataǵyn» birneshe márte qorǵaǵanyna rıza bolǵanyn aıtty.
– Naǵyz daryndar aýylda ǵoı. Meniń qazir de jaqsy júgiretinimdi baıqadyńdar. Elýinshi jyldardyń aıaǵy men alpysynshy jyldardyń basynda júgirýden iri, túrli jarystarǵa men de qatynasqanmyn. Únemi birinshi oryn alyp júretinmin. Ol kezderi merekelerde júgirýden aýylda da jarys uıymdastyrylatyn. Bir ret osyndaı jarys bolady degendi estip, oǵan erte daıyndaldym. Kúnine ózimshe jattyǵý jasap qoıamyn. Oıym tigilgen bas júldeni alý.
Jarys bolatyn kúni arnaıy kıinip keldim. Aıaǵymda keda, ústimde trıko. Ol kezderi keda da tabyla bermeıdi. Jarysqa Topar aýylyndaǵy Senbek te qatynasty. Ol men sııaqty arnaıy kıinbegen. Ústinde kostıým shalbar. Aıaǵynda báteńke.
Júz metr qashyqtyqqa júgirdik. Márege menen anaǵurlym alda keldi. Ol men sııaqty júgirýge aldyn ala daıyndalmaǵan da. Alǵashqy sekýndtarda artta qalyp qoıǵany da ras. Sonyń bárin áp-sátte eńserip ketti. Eger, Senbek júgirýden seksııaǵa qatynasyp, shyndap daıyndalsa, odan chempıon shyǵar ma edi?!.
Ol sál únsiz qaldy. Sonan soń áńgimesin odan ári jalǵady.
– Ana Qaldybaı she? – Kelgen aǵaǵa ymdady. – О́zderińmen kórshi turǵan. Sonyń qoly keremet aýyr bolatyn. О́zi asa kóp sóılemeıdi. Minezi de sabyrly. Biraq ashýlansa, kimdi bolsyn bir-aq urady. Sonan soń artyna burylyp qaramaıdy da. О́ıtkeni, qolyn bir siltese, kim de bolsa ornynan qaıta tura almaıtynyn biledi. Eger sol Qaldybaı bokspen aınalyssa naǵyz chempıon bolar edi.
Bákeńniń áńgimesinen keıin men de oılanyp qaldym. Aýylda bul kisi aıtqandaı qanshama keremet daryndar kózge ilinbeı qalyp jatyr. Olardyń kóbisiniń sportpen aınalysýǵa jaǵdaılary da kele bermeıdi. Olaı oı túıip otyrǵan sebebim, bala kezimde men de Qosymbaı atamnyń aýylyna qydyryp barǵan edim. Ol kisi túıe baǵatyn. Áli esimde, bir taılaq eski qudyqqa túsip ketip, shyǵa almaı qalypty. Qudyq ájeptáýir tereń. Sony Saýranbaı degen balasy jalǵyz ózi eki órkeshinen ustap, tik kóterip aldy. Saýranbaıdy keıin de talaı ret kórdim. Bylaı qarasań, túr tulǵasynda basqa jandardan erekshelenip turǵan eshnárse baıqalmaıdy. Tipti, tula boıynda bir artyq et te joq. Atan jilikti, som bilekti degenge ǵana keledi. Jaqyn, janyna barǵanda ǵana iri ekenin baıqaısyń. Sol Saýranbaıdy el: «Bir jaǵyna qısaıyp jatqan «Jıgýlı» avtokóligin jalǵyz ózi tik kóterip, ornyna qoıdy», dep aıtyp júrdi. Bálkim sol aǵamyz kúrespen aınalyssa biraz bıikterdi baǵyndyrar ma edi...
Osy tektes ańyzǵa balaýǵa turarlyq áńgimeler, olarǵa arqaý bolǵan adamdar týraly kez kelgen aýylda, sırek bolsa da, aıtylady. Estımiz de tamsanamyz. Odan ári naqty eshnárse jasap jatqan joq tárizdimiz. Oı, nıet, talap bolǵanymen, tipti, jas daryndardy izdeýge naqty qadam jasaǵanymyzben, sırek te bolsa, kezdesip qalatyn, bir- týar daryndarǵa áli de ár aýylda naqty jaǵdaılar jasalynyp jatqan joq sııaqty. «Árbir bala – jalǵyzym», degen sııaqty aýyldardaǵy ár jas jetkinshekke kózimizdiń aǵy men qarasyndaı qaraıtyn bolsaq, olar alda álem jáne olımpıada jarystarynda Qazaqstannyń týyn talaı jelbireter edi... Alashtyń ardaqty uldarynyń biregeıi, ańyzǵa aınalǵan batyr Baýyrjan Momyshuly aıtqandaı: «qazaqtyń túp tamyry aýylda!..». Qazaqqa Qajymuqan, Balýan Sholaq sekildi alyptardy bergen uly dala kenen júrisinen aldaǵy ýaqytta da jańylmaǵaı dep tileıik.
Marat QAShQYNBAEV,
jýrnalıst.
Almaty oblysy,
Balqash aýdany,
Baqanas aýyly.
