Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Osy maqsatta taıaýda Bas Prokýratýra ókilderi AQSh-qa jumys saparymen barǵan bolatyn. Osy sapar barysynda AQSh Ádilet departamenti qylmystyq aktıvterdi izdeýge jáne AQSh-tan Qazaqstanǵa qaıtarýǵa qoldaý kórsetýge daıyn ekenin jetkizdi.
Bas Prokýrordyń birinshi orynbasary Tımýr Táshimbaev bastaǵan delegasııa muhıttyń arǵy betine barǵan jumys sapary barysynda AQSh Ádilet departamentiniń basshylyǵymen, FTB jáne Dúnıejúzilik bank ókilderimen birqatar kezdesý ótkizdi. Kelissózder barysynda naqty qylmystyq ister boıynsha yntymaqtastyqty nyǵaıtý, suraý salýlardy elektrondyq formatta berý, kıberqylmyspen kúres salasynda tájirıbe almasý, sottalǵandardy ustap berý jáne berý týraly sharttar jasasý máselelerin talqylanǵan eken.
Qazaqstandyq delegasııa amerıkalyq áriptesine bıylǵy 5 maýsymda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen ekonomıkalyq resýrstardy zańsyz shoǵyrlandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa jumysy týraly baıandap berdi. Onyń negizgi maqsatynyń biri – elden zańsyz shyǵarylǵan qarjy qarajatyn qaıtarý.
AQSh Ádilet departamentiniń ókilderi qylmystyq aktıvterdi izdeýge jáne AQSh-tan Qazaqstanǵa qaıtarýǵa qoldaý kórsetýge daıyn ekenderine sendirdi. Sondaı-aq birlesken kúsh-jigermen ǵana transulttyq uıymdasqan qylmysqa jáne qylmystyq kiristerdi jylystatýǵa qarsy tıimdi kúres júrgizýge kelisti.
Budan bólek, Qazaqstan delegasııasy Dúnıejúzilik banktiń StAR Initiative (Urlanǵan aktıvterdi qaıtarý bastamasy) jobasynyń ókilderimen kezdesti. Onda Qazaqstannyń shetelge, onyń ishinde ofshorlyq ıýrısdıksııaǵa shyǵarylǵan qylmystyq jolmen tabylǵan aktıvterdi qaıtarý boıynsha kúsh-jigerin qoldaý máselesi sóz boldy. Sondaı-aq yntymaqtastyqtyń kórsetilgen baǵyty boıynsha prokýrorlar men tergeýshiler úshin trenıngter ótkizý máseleleri talqylandy. Bank ókilderi qazaqstandyq taraptyń bul bastamalaryn qoldady.
Jalpy, urlanǵan aktıvterdi qaıtarý búkil álemde úlken másele sanalady. Ásirese, damýshy elderde munyń ózektiligi joǵary. Tipti, «qaǵanaǵy qaryq, saǵanaǵy saryq» elderde de aqsha jymqyratyndar da, ony ofshorlarda jasyratyndar da jeterlik. Osy máselemen kúresý maqsatynda Dúnıejúzilik bank StAR Initiative bastamasyn júzege asyrǵan edi.
Negizi, shetelderge zańsyz shyǵarylǵan kapıtaldy qaıtarý ońaı sharýa emes. Tipti, onyń kólemin de anyqtaý qıyn. Buǵan deıin saýsaqpen sanarlyq ınstıtýt qana buǵan talpynyp kórgen. Máselen, StAR Initiative bastamasynyń esebine súıensek, qylmys, korrýpsııa, salyqtan jaltarý maqsatynda jyl saıyn shamamen 1-1,6 trıllıon dollar kólemindegi qarajat shetel asady eken. Munyń jartysy damýshy elderge tıesili.
Jyl basynda Pandora Papers oqıǵasy búkil álemdi dúr silkintkeni esimizde. Atalǵan qujatta 12 mıllıonnan astam qarjy derekteri tirkelgen eken. Osylardy zerttegen jýrnalıster kóptegen málimettiń betin ashty. Sóıtip, 90-nan astam eldegi 330 sheneýniktiń qarjysy zańsyz jolmen shetel asqany, atqaminerlerdiń túrli aıla-sharǵyǵa barǵany belgili boldy.
Elimizde ofshor jaǵalaǵan qarajatty qaıtarý jumysy keıingi kezde belsendi júre bastady. Bıylǵy aqpanda Parlament qabyrǵasynda sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máselelerine qatysty zań jobasy qaraldy. Qujatty talqylaý barysynda depýtattar shetelge zańsyz ketken kapıtaldy elge qaıtarý boıynsha másele kótergen edi.
Buǵan deıin qoldanystaǵy zań boıynsha qylmystyq is qozǵalýy kerek bolatyn. Birinshi, sheteldik quzyrly organdarǵa quqyqtyq kómek berý úshin tapsyrys jiberilýge tıis. Sondaı-aq eki jaqpen, ıaǵnı tıisti elmen quqyqtyq kelisim bolýy qajet. Sodan keıin tıisti suranys jiberiledi.
Sheteldegi quqyq qorǵaý organdary zańsyz shyǵarylǵan múlikti zerdeleıdi. Sóıtip, suranys boıynsha kapıtaldy sanksııalap, shekteý qoıylýǵa tıis. Budan keıin búkil dálelder berilgen kezde, qarjynyń zańsyz ári qylmys jolymen alynǵany naqtylaǵanda ǵana tolyq qaıtarýǵa múmkindigi bar edi.
Endi Qazaqstan GREKO uıymynyń elýinshi múshesi atandy. Aıta keterligi, bul uıymǵa búkil Eýropa elderi men AQSh kiredi. GREKO-nyń usynystaryn oryndaý jemqorlyq úshin qylmystyq jaýapkershilik týraly Eýropa keńesiniń konvensııasyn ratıfıkasııalaýǵa jol ashady. О́z kezeginde, bul Konvensııa sheteldegi aktıvterdi elge qaıtarýǵa yqpal etedi. Jalpy alǵanda, bul shara tek korrýpsııa emes, kóleńkeli bıznes, jeke jáne basqa da qylmys arqyly tabylǵan jasyryn aktıvterdi anyqtaýǵa tolyq múmkindik beredi.
Qazirgi tańda bul jumys júıeli jolǵa tústi. Bas Prokýratýra tergep-tekserý organdaryna urlanǵan aktıvterdi shetelden qaıtarý boıynsha qadamdyq algorıtmder, ádistemeler men suraý salý úlgilerin daıyndady. Árbir is boıynsha aktıvterdi qaıtarý strategııasy ázirlengen kórinedi. Sondaı-aq qarjylyq tergep-tekserýler – «Aqshanyń izine tús» tujyrymdamasy iske asyrylady. Aktıvterdi tyıym salý maqsatynda olardy toqtatyp qoıý jóninde jedel sharalar qabyldanady.
Qarjy mınıstrligi Eýropalyq odaqqa, Túrkııaǵa jáne BAÁ-ge kedendik aýmaǵyna kirý kezinde qolma-qol shetel valıýtasyn deklarasııalaǵan Qazaqstannyń 340 azamaty jóninde aqparat berý týraly suraý salǵan.
Qoryta aıtqanda, shetelge ketken kapıtaldy qaıtarý jumystary belsendi júrip jatyr desek qatelespeımiz. Taıaýda Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń burynǵy basshylary men qyzmetkerlerine qatysty is boıynsha Gonkong pen BAÁ-den shamamen 3 mln dollar qaıtarylǵany belgili boldy.
