Quqyqtyq statıstıka komıtetiniń deregine saı, negizgi sebepter retinde, eń aldymen, jalǵyzdyq jáne qarjylyq qıyndyqtar kórsetiledi. 2021 jyly jalǵyzdyq faktory boıynsha 27% jáne qarjylyq qıyndyqtarǵa qatysty 28% sýısıd tirkelgen. Sonymen qatar áleýmettik jaǵdaıdyń tómendegi (6%), otbasylyq qatynastardyń buzylýy, ajyrasý (11%) qoǵamdaǵy áleýmettik mártebesin joǵaltý syndy faktorlar da áser etedi.
Áleýmettik toptar arasyndaǵy sýısıd áreketterin qarastyrsaq, erler áıelderge qaraǵanda 4-5 ese jıi sýısıdke barady eken. Mundaı derekti DDU-nyń Quqyqtyq statıstıka komıteti usynyp otyr. Sarapshylar mundaı aıyrmashylyqtyń sebebi áıel men erkektiń qoǵamdaǵy orny men qalyptasqan qaǵıdalarǵa baılanysty ekenin aıtady.
«Er adamdar nege óz-ózine qol jumsaý áreketine jıi barady?» degen suraqqa naqty jaýap berý qıyn. О́ıtkeni elimizdegi sýısıdpen baılanysty faktorlar aýqymdy deńgeıde zerttelmegen. Sondyqtan mamandar kóbinese bul taqyrypqa qatysty tek boljamdar ǵana jasaı alady.
«Elimizde erler arasynda sýısıdtiń kóp tirkelýi erlerdiń emosııalyq turǵydan qysym kórýinde jatyr. Balalyq shaǵynan er balalarǵa «erkek jylamaıdy» dep úıretetin qoǵam ekenimizdi moıyndaýymyz kerek. Der kezinde emosııany shyǵarmaı, ishte saqtap qalý túrli aýrýlardyń bastamasyna, sonyń ishinde, óz-ózine qol jumsaýǵa sebep bolady. Sonymen qatar otbasydaǵy psıhoemosıonaldy jaǵdaı tikeleı áser etedi. Eldegi otbasylarda bul syn, tártip, baqylaý, qysym, bir-birine nemquraıdy qaraýmen sıpattalady», deıdi psıholog Gúljan Ermekbaeva.
Statıstıka málimetterine súıensek, Qazaqstanda 35-54 jas aralyǵyndaǵy er adamdar óz-ózine qol jumsaýǵa beıim. Bul kezeńdegi er adamdardyń psıhologııasyn mamandar bylaı túsindiredi. Olar 30 jastan bastap qyzmetti ózderiniń erkektik bolmysyn qalyptastyrýdyń bir joly retinde qarastyrady.
Jalpy, sýısıdtegi genderlik teńsizdik – jahandyq másele. British Medical Journal-dyń zertteýine sáıkes, er adamdar ózderiniń ekonomıkalyq jáne rýhanı osal tustaryn qoǵamǵa, aınalasyna kórsetpeýge tyrysady. Sáıkesinshe, erler medısınalyq kómekke júginýge qulyqsyz, ıaǵnı áıelderge qaraǵanda 32% -ǵa tómen.
Elimizde óz-ózine qol jumsaý máselesi qanshalyqty qaýipti deńgeıde ekenin bilý úshin basqa memleketterdiń statıstıkalyq derekterin sholyp shyqqan edik. Mysaly, Aýǵanstanda 100 000 adamǵa shaqqanda – 4,1, Irakta – 3,6, Sırııada nebári 2,0 adam óz-ózine qol jumsaıdy. Atalǵan elderde áleýmettik jáne ekonomıkalyq qolaısyz jaǵdaılarǵa qaramastan sýısıd deńgeıi salystyrmaly túrde tómen. Al bunyń sebebin dintanýshy Aqtóre Kópbaı bylaı túsindiredi.
«Búgingi tańda biz boı túzep, úlgi alyp júrgen damyǵan Batys elderinde sýısıd oqıǵalary toqtamaı tur. Onyń ózindik sebepteri bar. Munymen salystyrǵanda Islam elderinde sýısıd azyraq, tipti óte az deýge bolady. Sońǵy zertteýlerge súıensek, sýısıd az bolatyn 10 memlekettiń 9-y – musylman eli. Bul statıstıkada sózsiz Islam dininiń úlesi bar. Alla bergen ómirdi qııý Islam boıynsha eń aýyr kúnáǵa jatady. Islam dininde musylman adamnyń ózine qol jumsaýy, basqa bir adamdy óltirgennen de aýyr qylmys sanalady», deıdi A.Kópbaı.
Jalpy, mundaı kúrdeli máseleniń qarapaıym sheshimi joq. Biraq arnaıy memlekettik baǵdarlamalar men qaıyrymdylyq uıymdardyń kómegimen sýısıdpen kúres jumystaryn júrgizýge bolady. Mysaly, Aýstralııada belsendi eriktilerdiń kómegimen sýısıd jasaýǵa árekettengen kisini raıynan qaıtarýǵa tyrysady. Mundaı sharalardyń biri «Jaqsysyń ba?» dep atalady. Osy jobanyń aıasynda eriktiler ózin nashar sezinetin, moraldy turǵydan sharshaǵan, qıyndyqtarǵa tap bolǵan adamdarmen sóılesýge shaqyrylady. Elimizde óz-ózine qol jumsaý áreketterin azaıtý úshin osy ispettes sharalardy júrgizýmen qatar, psıholog mamandar, eń aldymen, psıhologııalyq qyzmetti damytý qajet ekenin alǵa tartady. Sýısıd jasaýǵa talpynǵan kisi ǵana emes, onyń búkil otbasyna otbasylyq psıhologtiń keńesi taǵaıyndalýy kerek dep otyr. О́kinishke qaraı, qoǵamda psıholog keńesine júginý áli kúnge deıin uıat nárse dep sanaıtyndar az emes.
Qoryta aıtqanda, jyldan jylǵa qaýpi artyp kele jatqan óz-ózine qol jumsaý máselesi eshkimdi de beı-jaı qaldyrmaýǵa tıis. Memleket tarapynan sýısıdke beıim adamdarǵa kómek kórsetýden bólek, psıholog mamandardyń kómegine júginý de kómektesetini sózsiz.f
