Rýhanııat • 07 Tamyz, 2022

Ideologııa

93 ret kórsetildi

Jalpy, bizde ulttyq ıdeologııa bar ma? Árıne, joq dep aıta almaımyz, bar. Biraq ıá, biraq... Já, aldymen, az-kem ıdeologııa degen sózge toqtalaıyq. Qazaq sovet ensıklopedııasynyń 4-tomynda: «ıdeologııa – taptyń, áleýmettik toptardyń múddesin bildiretin, qoǵamdyq sana, fılosofııalyq, moraldyq, estetıkalyq jáne dinı kózqarastar men teorııalardyń jıyntyǵy» degen anyqtama bergen. Bul termındi alǵash fransýz fılosofy jáne ekonomısi De Gressı (1754-1836) qoldanyp, ol «ıdeologııanyń elementteri» atty tórt tomdyq eńbek jazǵan. Onyń pikirinshe, ıdeologııa týraly ǵylym, ol barlyq tabıǵat jáne qoǵam týraly ǵylymdardyń, saıasat, etıka jáne t.b. áleýmettik qubylystardyń negizine jatýǵa tıis.

Qazaqy qarapaıym uǵymmen aıtsaq, sanaǵa sińgen dúnıeniń bári – ıdeologııa. Al búginde sanamyzǵa ne sińbeı jatyr... Jemqorlyq, baılyq, urlyq-qarlyq, aldaý-arbaý, kisi aqysyn jeý... Osy jaǵymsyz ádet keıinge jastardyń sanasyna sińip ketpese eken dep alańdaısyz.

Keńes Odaǵy kezinde ıdeologııa qýatty qarý boldy. Oǵan olar aldymen zııaly qaýymdy, óner adamdaryn tartty. Máselen, bir úlken aýqymdy is-sharany qolǵa alǵanda, ony halyqqa jetkizý úshin kórkem shyǵarmalar, mýzykalyq týyndylar jazdyrdy. Sonyń nátıjesinde, jaqsy dúnıeler de ómirge keldi.

Belgili jazýshy, marqum Dıdahmet Áshimhanuly aǵamyzdyń erterekte «Túrkistan» gazetinen «Sanadaǵy shyrmaýyq» atty maqalasyn oqydym. Sonda qalamger: «Táýelsizdik alǵan­nan bergi jyldarda bizdiń aramyzda eń kóp talqyǵa túsip júrgen sóz­derdiń biri – osy ıdeologııa. Ony bireýler bar deıdi, bireýler joq deıdi. «Joq» degen árıne, bos sóz. Ideologııa bar, bar bolǵanda qandaı? Jáne Keńes Odaǵynda negizinen bir-aq ıdeologııa, kommýnıstik ıdeologııa júrse, búginde bizdiń aramyzda ıdeologııanyń birneshe túri ómir súrip jatqandaı» deıdi de, elimizde óris alǵan túrli ıdeologııalarǵa naqty anyqtama beredi.

Shyn máninde, ıdeologııasyz memleket bolmaıdy. Negizinen, halyqty baǵyttap, jetelep otyratyn memlekettik ıdeologııanyń orny bólek. Ol maqsatty-josparly túrde iske asady. О́ıtkeni onyń barlyǵy bir tártipke baǵynady. Tártip bar jerde júıeli jumys júredi. Al ulttyq ıdeologııanyń tizgini qashannan ult zııalylarynyń qolynda bolǵan. Bizde halyqqa syıly, bedeldi, sózi ótimdi zııaly azamattar jeterlik. Osyndaıda ótken ǵasyrdaǵy sekseninshi jyldardyń sońynda qazaq telearnasyna sony ózgeris ákelgen aıtýly synshy, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, marqum Saǵat Áshimbaev aǵamyz júrgizgen «Paryz ben qaryz» atty baǵdarlamasy esime túsedi. Men sol kezde bala bolsam da, osy baǵdarlamany ata-anammen birge kórdim. Sonda Saǵat aǵa halqymyzdyń tarıhy, tili, dini, rýhanııaty, mádenıeti týraly rýhtanyp sóıleıtin. Sol rýhty sózderimen ol kisi qanshama kórermenniń sanasyn oıatyp, ulttyq ıdeologııanyń dánin septi. Bizge búgin dál osyndaı ult máselesin eshnárseden irikpeı, búkpeı aıtatyn parasatty tulǵalar men ba­ıypty baǵdarlamalar qajet ekendigin sezinemiz.

Sońǵy jańalyqtar

TOP-10 eldiń qatarynda

Sport • Búgin, 07:30

Jetinshi fınalynda jol berdi

Tennıs • Búgin, 07:27

Álem kýboginde oljaly boldy

Sport • Búgin, 07:23

Sákenniń SMart mektebi

Qoǵam • Búgin, 07:22

Jurtpen júzdesip, nysandardy aralady

Aımaqtar • Búgin, 07:18

Jumyspen qamtýǵa septigin tıgizedi

Qoǵam • Búgin, 07:17

Qoqys ortasynda qalǵan eldi meken

Aımaqtar • Búgin, 07:15

Salyqtan jaltaryp júr

Qarjy • Búgin, 07:13

О́zgeristi ózińnen basta

Pikir • Búgin, 07:12

Reformalardyń zańdy jalǵasy

Pikir • Búgin, 07:08

Jańashyldyqqa betburys

Pikir • Búgin, 07:07

Jolaýshylar aǵyny úsh ese artqan

Aımaqtar • Búgin, 07:05

Maqtashyny mazalaıtyn másele

Ekonomıka • Búgin, 07:00

Munaı men teńge baǵamyndaǵy táýekelder

Ekonomıka • Búgin, 00:23

Áleýmettik qyzmetterdi damytý ózekti

Qazaqstan • Búgin, 00:21

Elektr qýatyn óndirý ulǵaıady

Aımaqtar • Búgin, 00:19

Saıası júıeni túbegeıli jańartý

Saıasat • Búgin, 00:14

Ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý

Pikir • Búgin, 00:06

Atomǵa alańdaǵan álem

Álem • Búgin, 00:04

Bıznestegi áıelder úlesi

Bıznes • Búgin, 00:01

Yrysty molaıtqan naýqan

Ekonomıka • Keshe

AQSh-qa eksport artty

Ekonomıka • Keshe

Qandastardyń hali qalaı?

Qoǵam • Keshe

Engel zańy

Qoǵam • Keshe

Qymyzhanadaǵy mýzeı

Qoǵam • Keshe

Án oqý

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar