Kásibı armııa – el qorǵany

Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstriniń birinshi orynbasary – respýblıka Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń bastyǵy, general-polkovnık Sáken Jasuzaqovpen áńgime – Sáken Ádilhanuly! Búgin álemde qalyp­tasyp otyrǵan aýmaly-tókpeli saıası jáne áskerı-saıası jaǵdaıda ulttyq qaýipsizdik máselelerine, ásirese, onyń áskerı aspektilerine aıryqsha nazar aýdarylýda. Osyndaı kezeńde elimiz armııasyn ári qaraı jetildirý úshin qandaı sharalar qabyldanýda? – Búgingi tańda Qazaqstan armııasy Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti – Qazaqstan Qarý­ly Kúshteri Joǵarǵy Bas qolbasshysynyń bas­shy­lyǵymen ony ári qaraı nyǵaıtýǵa, áskerı-ónerkásiptik keshendi damytýǵa, qazaqstandyq patrıotızmdi tárbıeleýge baǵyt aldy. Keleshekte bizdiń aldymyzda armııany áskerı istegi, shyn­dyǵynda, «revolıýsııalyq» ózgeristermen sıpat­talatyn qazirgi zaman talaptaryna beıimdeý jónindegi mindet tur. Qazirgi ýaqytta Memleket basshysynyń 2014 jyldyń 6 naýryzynda ótkizgen jedel-strategııalyq jınalys barysynda bergen tapsyrmalaryn oryndaý úshin biz Qarýly Kúshterdiń jaýyngerlik ázirligi men qabiletin arttyrý boıynsha júıeli jumys júrgizip kelemiz. Qazaqstan armııasyn sapalyq turǵyda jetildirý mindetteri aıasynda jeke quramnyń kásibı sheberligi men bilim-biliktiligin arttyrý úderisi jalǵasýda. О́ıtkeni, álemdik standarttarǵa saı zamanaýı qarý-jaraqpen jabdyqtalyp, kásibı sheberligi joǵary jeke qurammen jasaqtalǵan jaýyngerlik ázirligi men qabileti joǵary armııanyń bolýy ulttyq qaýipsizdigimiz ben memleket múddesin senimdi qorǵaý sharttarynyń biri ekeni anyq. Jalpy alǵanda, Qazaqstannyń áskerı saıasaty eń aldymen halyqaralyq jáne óńirlik qaýipsizdik qaýip-qaterleriniń transformasııalanýyn, memleketimizdiń geosaıası qajettilikterin jáne qorǵanysqa jetkiliktilik ustanymyn eskere otyryp qalyptasyp keledi. – Byltyr kelisimshart negizindegi armııa qurýdyń daıyndyq kezeńi aıaqtaldy. Qazirgi ýaqytta Qarýly Kúshterdi erikti jasaqtaý júıe­sine kóshý úshin qandaı sharalar qabyl­danýda? – Qarýly Kúshterdi kelisimshart negizine kóshirý saıası deklarasııa nemese Qarýly Kúshterdi damytýdyń túpki maqsaty emes. Bul – memlekettiń áskerı qaýipsizdigin qamtamasyz etý mindetterin sheshý jolynda armııanyń jaýyngerlik tıimdiligin arttyrý baǵyttarynyń biri. О́zderińiz baıqaǵandaı, kelisimshart boıynsha ar­mııaǵa kóshýdiń daıarlyq kezeńi ótken jyly aıaq­taldy. 2000-2013 jyldar aralyǵynda kelisim­shart boıynsha áskerı qyzmettiń normatıvtik qu­qyq­­tyq bazasy jetildirilip, kásipqoı serjanttar ıns­tıtýty quryldy. Basqasha aıtqanda, erikti túr­­de kelisimshart boıynsha jasaqtaý jolymen Qarý­ly Kúshterdi kásibılendirý úshin platforma jasaldy. Aǵymdaǵy jyly sondaı-aq, qoldanystaǵy zańnamaǵa azamattardy kelisimshart boıynsha áskerı qyzmetke daıarlaý jáne irikteý tártibi, áskerı oqytylǵan rezervti daıarlaý jáne azamat­tar­dyń zapasta bolý máseleleri boıynsha ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engiziletin bolady. Jalpy alǵanda, Qarýly Kúshter kásipqoılardyń sany basym, erikti túrde kelisimshart boıynsha jáne shaqyrý boıynsha jasaqtalatyn bolady. Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, Qarýly Kúshterdiń erikti jasaqtaý prınsıpine kóshýi bir jaǵynan kásipqoı, sany az, utqyr jáne urysqa qabiletti armııamyzdyń bolýyna múmkindik berse, ekinshi jaǵynan onyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. – Siz ártúrli ásker tekteriniń bólimderi men bólimshelerinde jıi bolasyz. Armııa qata­ryna shaqyrylýshylardyń sapalyq sıpat­tama­lary: densaýlyǵy, bilim deńgeıi, qyzmetke jal­py daıyndyǵy jaqsy jaqqa qaraı ózgerdi me? – Árıne, oń úrdis qalyptasyp otyr. Basqasha bolýy múmkin de emes. О́ıtkeni, eń aldymen, jas jigitti merzimdi jaýyngerlik qyzmetke shaqy­rý­dyń aldynda biz kózdegen maqsatymyzǵa sáıkes úlken jumys júrgizemiz. Ásker qataryna shaqyrylýshylarmen jáne olardyń ata-ana­lary­men áńgimelesip, olardyń adamgershilik, iskerlik qasıet­teri, densaýlyq jaǵdaıy, dene damýy, bilimi men arnaýly daıarlyǵy, otbasylyq jaǵdaıy týraly málimetter naqtylanady. Tek osy jumystardyń qory­tyndysy boıynsha ǵana ásker qataryna shaqy­rylýshylardy qaı ásker túrine, tegine jiberý týra­ly sheshim qabyldanady. Búgin bizde ásker qataryna shaqyrylýshylar arasynan eń úzdikterin iriktep alý múmkindigi bar. Qarýly Kúshterge dene daıarlyǵy, moraldyq-psıhologııalyq ázirligi joǵary, tıisti bilimi men mamandyǵy bar jastar kelýde. Qazir kóktemgi ásker qataryna shaqyrý jumysy júrip jatyr. Keshendi is-sharalar josparyna sáıkes «Ásker qataryna shaqyrylýshy kúni» aksııasy ótýde. Bólimderde jas býyndy saltanatty qarsy alý rásimderi uıymdastyrylýda. Sonymen qatar, jańadan ásker qataryna kelip qosylǵan jigitter bólim qolbasshylyǵynan, tárbıe qury­lym­darynyń ofıserlerinen, ıdeologtardan, psıhologtardan, garnızondardyń áskerı polısııa organdarynyń ókilderinen quralǵan keshendi komıssııanyń aldynan ótedi. – Bir ýaqyttarda bizdiń armııamyz tájirıbeli ofıserlerdiń, atap aıtqanda, áskerı qyzmetshiler arasynda tárbıe jumystaryn júrgizetin kadrlardyń tapshylyǵyn sezingen bolatyn. Búginde bul másele sheshildi me? – Qazirgi tańda elimiz armııasy negizinen qazaqstandyq áskerı oqý oryndaryn, joǵary oqý oryndarynyń áskerı kafedralaryn bitirgen ofıserlermen jasaqtalýda. Osyǵan baılanys­ty respýblıkamyzda bazalyq áskerı bilim bere­tin ulttyq áskerı bilim berý júıesiniń tabys­ty jumys istep kele jatqanyn atap ótkim kele­di. Qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler Reseı, Bela­rýs, AQSh, Germanııa, Anglııa, Fransııa, Túrkııa, Qytaı elderiniń áskerı oqý oryndarynda da bilim alyp, kýrstyq daıarlyq júıesi arqyly basqa memleketter qarýly kúshteriniń áskerı ónerin zerdeleýde. Áskerı kadrlardy joǵary oqý oryndarynyń áskerı kafedralarynda daıarlaýǵa úlken kóńil bólinýde. Osy oqý oryndaryn aıaqtap, leıte­nant áskerı ataǵyn alǵannan keıin bitirýshiler ásker qataryna kelisimshart boıynsha shaqyryla alady. Al qalǵan bóligi jumyldyrý rezervine tirkeledi. Endi armııany tárbıe jumystary jónindegi ofıserlermen qamtamasyz etýge qatysty birer sóz. Memleket basshysynyń ótken jylǵy qańtar aıyndaǵy jınalysta qoıǵan tapsyrmalaryn oryndaý úshin tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystardy uıymdastyrýdyń tıimdiligi men sapasyn arttyrý sharalary qabyldanýda. Rotadan Bas shtabqa deıingi aralyqta ıdeologııalyq jumysty uıymdastyrýdyń aıqyn júıesi qalyptasty. Áskerı bólimder men mekemelerde ofıser-psıholog, ıdeologııalyq jumys jáne arnaıy nasıhat jónindegi ofıser laýazymdary engizildi. Tárbıe qurylymdary ofıserleriniń mártebesin joǵarylatý úshin birqatar sharalar qabyldandy. Bas shtabta Bas shtab bastyǵynyń orynbasary – Tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar departamentiniń bastyǵy laýazymy engizildi. Qurlyq áskerleri men Áýe qorǵanysy kúshteri bas qolbasshylary tárbıe jáne áleý­mettik-quqyqtyq jumystar jónindegi orynbasarlarynyń sanaty – general-maıor. Kadrlar jumysy boıynsha ofıserler quramyn jasaqtaýda olardyń sapalyq minezdemelerine jáne kadrlyq qyzmettiń merıtokratııalyq prın­sıp­terin qatań saqtaýǵa basty nazar aýdary­lady. Bul laýazymdarǵa adamgershilik-iskerlik jáne kásibı qasıetteri joǵary ofıserler taǵaıyn­dalady. – Qazirgi ýaqytta Qarýly Kúshterdiń tehnı­ka­lyq jabdyqtalýyna basa nazar aýdarylyp otyr. Sońǵy kezderi áskerimizge qarý-jaraq pen áskerı tehnıkanyń qandaı jańa túrleri en­­gizildi dep oılaısyz? Endi osy jóninde aıtsańyz. – Atalǵan baǵyt boıynsha jumystar josparly túrde júrgizilýde. Mysaly, Qurlyq áskerleri qazirgi zamanǵy BTR-82A bronetransporterlerimen, «Kobra» brondalǵan dóńgelekti mashınalarymen tolyǵýda. Sondaı-aq, armııamyz qazirgi zamanǵy atys qarýymen, avtomobıl tehnıkasymen, ush­qysh­syz barlaý júıelerimen, túnde kórý qural­darymen jaraqtandyrylýda, tehnıkalardy modernızasııalaý júrgizilýde. Áskerı-áýe kúshteriniń áskerı-transporttyq avıasııa parki jańartylýda, keleshekte onyń modeldik qatary S-295 úlgisindegi ushaqtarmen, ári qaraı A-400 ushaqtarymen tolyqtyrylatyn bolady. Maıdandyq avıasııa parkin tórtinshi jáne besinshi býynnyń ushaqtarymen qaıta jaraqtandyrý josparlanýda. Qazir bizdiń avıasııa mamandary Áskerı-áýe kúshterin aldaǵy ýaqytta jabdyqtaý úshin jańa úlgilerdi anyqtaý jóninde jumystar atqarýda. Qazaqstan armııasy áskerı operasııalardy júrgizýdiń qazirgi zamanǵy ádisterin eskere otyryp ushqyshsyz avıasııa keshenderimen, áýe shabýylyna qarsy qorǵanys áskerleri – elimizdiń áýe keńistigin baqylaıtyn zamanaýı radıolokasııalyq stansalarmen jabdyqtalatyn bolady. Áskerı-teńiz kúshterin búgingi zamanǵy qarý-jaraqpen jabdyqtaýǵa erekshe mán beriledi. Qazir jaýyngerlik sapta eki zymyrandyq-artıllerııalyq keme bar, úshinshisin sýǵa túsirý 7 mamyrǵa josparlanǵan. Atalǵan kemelerdiń barlyǵy bizdiń qorǵanys-ónerkásiptik keshenniń kásiporyndarynda shyǵarylyp otyr. Sondaı-aq, Áýe qorǵanysy kúshteri men Qur­lyq áskerlerin áskerlerdi basqarýdyń avto­mat­tandyrylǵan júıesimen jabdyqtaý josparly túrde júrgizilýde. Arnaıy operasııalar kúshterin, barlaý bólimderi men bólimshelerin qazirgi zamanǵy qarý-jaraqpen jáne tehnıkalyq jabdyqpen jaraqtandyrýǵa basa nazar aýdarylady. – Búgingi tańda tól áskerimizde áskerı qyzmetshilerdi áleýmettik qamsyzdandyrý júıesin nyǵaıtý úshin kóptegen sharýa atqaryldy. Qazir áskerı qyzmetshiniń áleýmettik paketi naqty azamattyq sektormen básekelesýge qabiletti dep aıtýǵa negiz bar ma? – Bar. Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy tarapynan udaıy kórsetilip kele jatqan qamqorlyqtyń arqasynda áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy músheleri qomaqty áleýmettik qoldaýdy sezinýde. Memlekettiń Qarýly Kúshterdi ustap turýǵa jumsap otyrǵan qarajaty áskerı qyzmetshilerdi áleýmettik qamsyzdandyrý mindetterin sheshý­ge múmkindik beredi. Biz óz kúshimizdi áske­rı qyzmetshilerdi áleýmettik-turmystyq máse­le­ler­diń mazalamaýyn oılastyrýǵa jumsap kelemiz. «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» Zańǵa sáıkes 2013 jylǵy 1 qańtardan bastap áleýmettik paketti jaqsartý boıynsha birqatar qosymsha normalar engizildi. Turǵyn úı máselesi sheshilýde, áskerı ataq boıynsha jalaqyny dıfferensıaldy turǵyda tóleý júıesi bar. Soldattar men serjanttar laýazymdaryndaǵy kelisimshart boıynsha áskerı qyzmetshilerge tólenetin ústemeaqy 30 paıyzǵa deıin ósirilse, basqa da ústemeaqylar kóterildi. Árıne, bul sharalardyń barlyǵy áskerı qyz­met­ke kelýshilerdi yntalandyra túsedi. Búgin­de Qazaqstan armııasynda qyzmet etý aby­­roıly is. Bul sózime bir áskerı qyzmetshi laýazymyna eki-úsh adamnyń baıqaýǵa túsý faktisi dálel bola alady. – Endi myna saýaldarǵa jaýap berseńiz deımin. Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń halyqaralyq áriptestermen ózara qarym-qatynas jasaýda basymdyqtary qandaı? TMD, UQShU, ShYU-ǵa qatysýshy eldermen yntymaqtastyq deńgeıin qalaı baǵalaısyz? – О́zderińiz biletindeı, elde zamanaýı jáne tıimdi Qarýly Kúshterdiń bolýy memlekettiń qalyptasyp kele jatqan halyqaralyq qatynastar júıesine sátti ıntegrasııalaný sharttarynyń biri bolyp tabylady. Qazaqstan biz úshin eshbir memleket áleýetti qarsylas emes dep sanaıdy. Sol sebepti, biz áskerı kúshtiń mańyzy barynsha azaıtylyp, al onyń qyzmeti áskerı qaqtyǵystarǵa jol bermeýge baǵyttalǵan halyqaralyq qatynastar júıesin qurýdy qoldap kelemiz. Bizdiń halyqaralyq áriptestermen ózara is-qımylymyz tolyq teń quqyly, barlyq taraptardyń múddeleri men ózara tıimdi qarym-qatynas jasaý ustanymyna negizdelgen. TMD memleketterimen áskerı-tehnıkalyq baılanystar 2010 jylǵy jeltoqsanda TMD memleket basshylary keńesiniń sheshimimen bekitilgen Áskerı yntymaqtastyq tujyrymdamasymen aıqyndalady. TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń qoldanystaǵy kópjaqty áskerı yntymaqtastyq modeli olardyń áskerı qaýipsizdigin qamtamasyz etýde ulttyq múddelerdiń erekshelikterin eskerýge múmkindik beredi. UQShU pishinindegi yntymaqtastyq aıasynda Qazaqstan biryńǵaı qorǵanys keńistigin qurýdy, ujymdyq áskerı qaýipsizdikti qamtamasyz etýdi qoldaıdy. Qazaqstan men Reseıdiń áskerı-tehnıkalyq saladaǵy qatynastary qarqyndy túrde damyp keledi. Baılanystardyń joǵary deńgeıdegi turaqtylyǵy men tıimdiligi ýaǵdalastyqtardy iske asyrýǵa jáne strategııalyq seriktestikti tereńdetý alǵysharttaryn qurýǵa múmkindik beredi. Búgingi kúni eki el arasynda áskerı jáne áskerı-tehnıkalyq yntymaqtastyqtyń túrli aspektileri boıynsha 60-tan astam qujatqa qol qoıylǵan. Shanhaı yntymaqtastyq uıymy aıasynda yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtý bizdiń qyzmetimizdiń mańyzdy baǵyty bolyp tabylady. Ol jalpy áskerı-saıası múddelerdiń negizinde damyp keledi. Osy halyqaralyq uıym aıasynda 2015 jylǵa 11 is-shara josparlanǵan. Onyń ekeýi Qazaqstan aýmaǵynda ótedi. Qytaı aýmaǵynda «Beıbit mıssııa-2014» oqý-jattyǵýyn ótkizýge daıyndyq júrip jatyr. – Shyntýaıtyna kelgende, halyqaralyq qatynastar júıesinde áskerı kúshter óz mańyzyn joǵaltyp alǵandaı. Osyǵan baı­la­nysty jaýyngerlik ázirlik pen tıimdilik tur­ǵysynan alǵanda Qarýly Kúshterdiń sapalyq sıpattamasy qaıta qaralatyn bola ma? – Bizdiń birtindep áskerı kúshtiń alatyn orny barynsha azaıtylǵan halyqaralyq qatynastar júıesin qurýdy qoldap kele jatqanymyzdy joǵaryda atap óttim. Armııa áskerı qaqtyǵystardy boldyrmaý, tejeý qyzmetin atqarýǵa kelip saıady. Alaıda, qazirgi ýaqytta álemdegi memleketterdiń saıası jáne ekonomıkalyq múddelerin qamtamasyz etýde áskerı kúshterdiń róli artyp keledi. Osyǵan baılanysty, áskerı iste, qarý-jaraq kúresiniń ádisteri men quraldarynda rasynda da, «revolıýsııalyq» ózgerister bolyp jatyr. Biryńǵaı aqparattyq keńistikte áskerı is-qı­myldardyń engizilýine baılanysty «orta­lyq jelilik soǵystar» tujyrymdamasynyń ereje­leri belsendi damýda. Áskerı iste joǵary tehno­logııalardy qoldanýǵa oraı soǵystyń barysy men shyǵýynyń táýeldiligi artady. Barlaýdaǵy robottalǵan soqqy berý júıeleri áskerı qýattyń negizi bolady. Qarý-jaraq kúresinde áskerı is-qımyldar ortalyǵy dástúrli qurlyq pen teńizden góri áýege – ǵaryshtyq jáne aqparattyq salaǵa qaraı oıysyp keledi. Jáne búgingi armııany jetildirý, onyń básekelestigin arttyrý, zamanaýı soqqylarǵa qarsy tura bilý – elimizdiń qorǵanys qabiletin nyǵaıtýdyń kepili. Búginde Qazaqstan armııasy memlekettiń senimdi tiregi bolýda jáne bola beredi de. Armııa men flottyń áskerı qyzmetshileri áskerı mindetterin oryndap keledi. Olar polıgondarda, teńizde jáne áýe keńistiginde jaýyngerlik sheberlikterin jetildirýde. Bizdiń jedel, kásipqoı armııamyz memleketimizdiń ulttyq múddesi men áskerı qaýipsizdigin, beıbitshilik pen tynyshtyqty senimdi túrde qamtamasyz ete bermek. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Janbolat AÝPBAEV, «Egemen Qazaqstan».