Ádebıet • 15 Tamyz, 2022

Ata jurtta

225 ret kórsetildi

О́tken ǵasyrdaǵy jetpisinshi jyldardyń sońy men sekseninshi jyldardyń basynda ádebıetimizge talantty bir tolqyn keldi. Olar «ádebıetke men keldim» dep keýde qaǵyp órekpigen joq, kórkemsóz tabaldyryǵyn sypaıy attady. Alaıda bul býynnyń kórkemsóz ónerindegi joly jeńil boldy deı almaımyz, olardyń alańsyz shyǵarmashylyqpen aınalysyp, tom-tom kitap jazýǵa múmkindikteri bolmady. Bir-eki kitaby jaryq kórip, elge tanyla bastaǵanda qaıta qurý bastalyp, toqyraý zamanyna kılikti. Qalamaqy da kózden bul-bul ushty. Sondaı túrli qıyndyqqa qaramastan olar shyǵarmashylyqtan alystamaı, el súıip oqyǵan kórkem dúnıeler jazdy. Qazir olardyń da jasy jetpisten asyp, aǵa býynǵa aınaldy. Osy býynnyń biregeı ókili, jazýshy-dramatýrg, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Asylbekuly.

Serik aǵa az jazsa da saz jazǵan qalamgerler sanatynan bolsa da, onyń shyǵarmashylyǵynda hal­qy­myzdyń bolmysy men bi­timi, dar­handyǵy men adal­dyǵy, keıde tipti daraqylaý kórinetin maqtan­súıgishtik mine­zi jerine jete, kesteli beınelengen. Jalpy, jazýshyny shaǵyn janrdyń sheberi dep tanımyz. Onyń áńgimeleri men hıkaıattaryndaǵy oqıǵa shymyr qurylyp, serippedeı tartylyp turady. Keıipkerler beınesi de shynaıylyǵymen baýrap áke­tedi. Bastysy, qalamgerdiń kez kelgen shyǵarmasynan ult­tyq boıaýdy jazbaı tanısyz. Osyn­daı jyly jazylǵan kórkem áńgi­mesiniń biri – «Ata jurtta» dep atalady. Bul áńgime de alyp bara jat­qan oqıǵa joq, araǵa jyl­dar salyp, qaladan týǵan aýy­lyna oralǵan azamattyń tý­ǵan jerine kelgendegi júre­gin muńǵa batyrǵan sezim sát­teri kórkem sýrettelgen. Bir ja­ǵy­nan, bul týyndyny avto­bıo­gra­fııalyq shyǵarma dep aıtýǵa bo­lady. О́ıtkeni mundaǵy bas keıipker Qorǵanbektiń bolmysynan avtordyń, ıaǵnı Serik Asylbekulynyń ózin kóremiz.

Áńgimede artyq sýretteý, kóp­­­sózdilik múlde kezdespeıdi. Bas-aıaǵy jınaqy, oqıǵa da birden bas­talady.

«Qorǵanbek elsizdegi kóne beıit basynda biraýyq ún­siz turdy da qoıdy. Bir sát tórt­qu­laqtyń kóleńke betindegi kishkentaı qy­zyl tasqa orna­tyl­ǵan sýret­ke nazary túsip ketip edi, ákesi marqum sýyqtaý, shúńirek kóz­derimen buǵan tesile qarap qalǵan eken. Qorǵanbek óziniń janaryn qalaı taıdyryp áketkenin bilmeı de qaldy. «Keshir, kóke! Jer shalǵaı, ýaqyt osylaı, áıtpese seniń meni sarylyp kútip jatatynyńdy bilmeı júrgem joq, – dedi ol ishinen kúbirlep» degen sóı­lemdi oqyǵanda sizdiń de júre­gińizdi názik muń basyp, týǵan aýylyńyzǵa baryp, ómirden ótken ákeńizdiń basynda tur­ǵandaı sezimdi bastan keshesiz. Jazýshy sheberligi degenimiz osy shyǵar.

Áńgimede aıtylatyn «Aqıin» degen aýyl bir kezde otyz-qyryq úıi bar eldi meken bolǵan. Qazir bul jerde sovhozdyń júgeri brıgadasy men qoryqshy О́skentaı aqsaqaldan basqa eshkim joq. Qaladan kelgen qonaqty ertip júrgen dosy Qazantaı ekeýi bir kezde áke-sheshesimen syılas bolyp, jaqyn týystaı aralasqan maıdanger О́skenbaı aqsaqalǵa qıys joldan ádeıi burylyp, sálem berýge keledi. Aıdalada jalǵyz úı bolyp, áńgimelesýge qara taba almaı, ishi tolyp qalǵan qarııa eki jolaýshynyń kelgenine dán rıza bolyp, ótken-ketkendi aıtyp, sher tarqatady.

Osy jerdegi úzindige nazar aýdarsańyz:

«– Iá, aıtpaqshy, erteń meı­ram ǵoı, – dedi Qazantaı erteń toǵyzynshy mamyr ekeni esinen qalaı shyǵyp ketkenine ózi de tań qalǵandaı únmen. – Baıaǵyda deımin-aý, naǵashyeke, osy Aqıinde meıram saıyn at shaýyp, palýan kúrestirip, búkil el bolyp jatatyn edi-aý degenge О́skenbaı qarııa eleń ete qalyp, «ol kezde bul ara qalyń el emes pe» deıdi de soǵystan keıingi bir oqıǵany baıandaıdy. Dál osy oqıǵa arqyly jazýshy halqymyzdyń boıynan qazir alystap bara jatqan birsózdilik, qonaqjaılyq, týrashyldyq se­kil­­di ǵajap qasıetterin qarııa áńgi­me­simen keremet jetkizedi.

«Ol kezde erkek – áýlıe, baıaǵy Qulmambetııardyń Sary­synyń burynǵy áıeliniń ústine jas qatyn alyp, esirińkirep júrgen shaǵy, – dep bastaǵan О́skenbaı aqsaqal, sózin odan ári jalǵap, – Osyndaı bir meı­ramnyń aldynda támam adam myna dúkenniń aldynda jınalyp qaldy. Umyttym – áıteýir sol kúni aýyldaǵy bireý kelin túsirip, sonyń to­ıyna shyqqan betimiz edi. Álgi Sarynyń qyzyp alyp, Tináli marqumǵa tıise bastaýy bar emes pe. Tinálige «kúresesiń be, kúresesiń be» dep tap-tap beredi. Tináli marqum iri, qapsaǵaı kisi bolǵanmen, náti jýastaý jigit edi ǵoı, jaryqtyq. Taısaqtap qasha beredi álgi shapattaı nemeden. Sodan biz qarap turamyz ba, Aıdekeń bar, seniń ákeń Kátep marqum bar, qazir kózi tiri ǵoı, álgi osy aýyldyń bar jas qatyny «brıgát qaınaǵa» atap ketken ómir boıy brıgat bop ketken Tilepbaı bar, mysyqmurt Elemes bar – bárimiz jabylyp kelip Tinekeńdi «kúres, kúres» dep ortaǵa aldyq. Amaly quryǵan Tinekeń qybyjyqtap ortaǵa shyqty. Alǵashynda qoı­qalaqtap olaı-bulaı qashqa­laqtaı beredi álgi nemeden. «Qap, mynany-aı!..» – dep biz turmyz ishimizden kijinip. Jastaý kezimiz ǵoı. Qoıshy, bir kezde ekeýi ustasty-aý. Áıgili usta emes pe, Tiná­liniń qoly qarýly edi ǵoı, osy aýyldyń barlyq tamynyń qabyrǵasyn sol kóterdi desem, ótirikshi bolmaspyn, onyń ústine iri, qapsaǵaı jigit, kózdi ashyp-jumǵansha Saryny dúkenniń aldyndaǵy mystaı aıtaqyrdyń ústine alyp urdy» deı kelip, jarty saǵat esinen tańyp jatqan Qulmambetııardyń Sarysynyń ornynan atyp turyp, Tináliniń jaǵasynan alyp, «Káne aıaǵyma jyǵyl, áıtpese, meniń jalǵyz ózim emes, eki qatynymnan týǵan úrim-butaǵymnyń qoly seniń jaǵańda ketedi. Meniń jasym kishi bolǵanmen, jolym úlken, jyǵyla ketseń ne ketedi, áńkıgen áýmeser neme?» dep Tinálige dikeń-dikeń etip, aqyry Tináli keshirimge bir qunan qoıyn so­ıyp, Saryǵa aıypqa ústine shapan jaýyp, aýyl aqsaqaldarynyń batasyn alyp, ázer qutylǵanyn oqyp, aýyl adamdarynyń eshqandaı qospasyz dara bolmysyn kórip, tánti bolasyz.

Qoryta aıtqanda, belgili jazýshy Serik Asylbekulynyń qazaqtyń qońyr minezin qońyr áýenimen aıshyqty da kórkem beınelegen týyndylaryn oqy­ǵanda kóńilińdi áýezdi án terbep, názik sezimge bóleıdi.

Sońǵy jańalyqtar

«Taza Kókjaılaý» aksııasy ótti

Ekologııa • Búgin, 19:11

Nobel ádebıet syılyǵyn Ennı Erno aldy

Ádebıet • Búgin, 17:38

Janar Aıtjan jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 16:38

Almatyda jer silkinisi tirkeldi

Oqıǵa • Búgin, 15:53

Rýbldi satyp alý 31%-ǵa ósti

Ekonomıka • Búgin, 15:23

Uqsas jańalyqtar