Qazaqstan • 15 Tamyz, 2022

Erlikke toly eńbek

116 ret kórsetildi

Mımyrt tirliktiń mı qaınatar ystyǵynda bal arasynyń tynymsyz tirshiligi tamsantady hám kóńil tebirentedi. Tamsantatyny sol – adam ataýly qansha ret talpynsa da qol jetkize almaǵan izgilikti de ádiletti, mándi de maǵynaly ǵumyr osy bir tıtimdeı ǵana tirshilik ıesine buıyrǵan. Al kóńil tebirentetini – qanshama qanat taldyryp, aıaq sharshatyp, myńdaǵan gúldiń basynan tirnektep jıǵan táttisinen ózine tıesili nesibesi shamaly: eńbek – oniki, qyzyǵy – ózgeniki. Mundaı tirlik ǵulamalardyń kóbine tán bolsa, biz bul sózimizdi qazaqtyń birtýar eri Nurmolda Aldabergenovke qaratyp aıtar edik.

Ájesiniń balasy

Nege ekenin bilgińiz kelse, ulystaı urpaǵyna ónegeli is qaldyrǵan halqy­myzdyń ardaq tutar asyl azamaty jaıynda jazylǵan «Nar tulǵa» atty ǵumyrnamalyq derekti hıkaıasyn oqyp kórińiz. Jaı ǵana oqyp qoımaı, ultyn súıgen sondaı úlken júrektiń bir kezderi janymyzda júrgenin sanaǵa salyp zerdeleńiz. Ár kúni tek ıgilikke ǵana jumsalǵan jarty ǵasyrlyq eńbek jolynda bir adamnyń qansha jumys bitire alatynyn oı-tarazysyna salyp ólsheńiz. О́lsheńiz de ult úshin, urpaq úshin ózińizdiń ne tyndyryp júrgenińizdi bezbendep kórińiz.

Kózi tirisinde aýyl sharýashylyǵynyń akademıgi atanyp, eliniń abyroı-ataǵyn aspanǵa kótergen aspantaý tulǵanyń halqyna kórsetken qyzmeti qyrýar. Omyraýyna qos «Altyn Juldyz» taqty, qazaqtyń belgili aqyn-jazýshylarymen, qoǵam qaıratkerlerimen úzeńgiles dos-jaran, syılas azamat boldy. Muqym bir dáýirdiń qýanysh pen qaıǵysyn, jaqsylyǵy men jamandyǵyn teń kórip, elmen birge kótergen nar tulǵanyń qıly da qyzyqty taǵdyry kimdi de bolsa beı-jaı qaldyrmasy anyq.

Aldy-artynan súıeıtin tireýi bolmasa da aýyl balasy atqa qonyp, buqaranyń bulyń tirliginde buǵyp jatqan qıynshy­lyqtarǵa taýdaı tosqaýyl bola bildi. Ańyz-áńgimelerde batyrlardyń ómirge kelýi úlken bir oqıǵanyń bolatynyn meńzeıdi emes pe? Qara shaldyń baǵy úshin emes, qarashanyń qamy úshin jaratqan tulymdy uldyń jer deıtin ǵalamsharǵa kelýi de áserli.

Myna qyzyqty qarańyzshy, Aqtolys ájesi tazalyǵy elden erek, tabıǵatynan týrashyl, tektiniń qyzy bolsa kerek. Ústine qylshyq jýytpaıtyn, bes ýaqyt namazyn áste qaza jibermeıtin, ydys-aıaǵyn jarqyratyp ustaıtyn bıpaz kisiniń bilmeıtini joq kórinedi. Oǵan dálel, baıdyń áıeliniń ishine teris bitken balany eshkimniń kómeginsiz aman-saý jaryq dúnıemen qaýyshtyrǵany. El-jurt sondyqtan «Apaqa» atap ketipti.

Aldabergen otaý qurǵannan keıin kelinin qyzynan kem kórmeıdi. Aıaǵy aýyrlaǵanyn baıqaǵan eneniń aýzy da, qoly da tynym tappapty. Alǵashqy kúnnen-aq aıalap, baǵyp-qaǵady. Ár qımylyn kózinen tasa qylmaıdy. «Ishtegi bala shymyr bolyp ósedi» dep, qara saǵyz shaınatady. «Kóńili taza, aqyly tunyq bolady» dep, raýǵash jegizedi. «Tabandy, eńbekqor bolady» dep, jalańaıaq júrgizedi. Ol ol ma, jupar ıisi ańqyǵan kókemaral shóbin qaınatyp, oǵan jas arshany aralastyryp, kúnara kelinin jyly sýǵa shomyldyryp turady. Uzyn tolǵaq bastalysymen «bala kindigine oralyp qalady» dep, arqan estirmeıdi. Tipten teń buzdyrmaıdy, qaptyń aýzyn baılatpaıdy. Tek, býý­ly nárselerdi sheshýge, jabýly zattardy ashýǵa ǵana ruqsat etedi. Aýzyn birde qaınatqan qara jýsanmen, birde qaratiken tuzben shaıǵyzady.

Al aı tolǵaǵy bastala «balanyń eti qyzaryp ketedi» dep, jas etke qol tıgizdirmeıdi. «Sábıdiń súıegi berik bolsyn» dep, qyzyl irimshik jegizedi. Ishkizgen tamaǵy tek aq bolady. Áredik: «Balamyz qalaı ósip kele jatyr? Káne, kórelik» dep, kelinniń ishin qarap ta jiberetin kórinedi. Sábıdiń qamshyustar ekenin aı-kúni kelmeı-aq ańǵarǵan. Osydan-aq topshylap kórińiz. Álgi amerıkalyq psıhologterdiń aıtatyny eriksiz oıǵa oralady. Úsh aılyq balasyn kóterip kelgen kelinshekke «sábıińizdi tárbıeleýge toqsan kún keshigip qaldyńyz» degen eken paıymdy psıholog. Muny qazaq «tárbıe tal besikten bastalady» dep tápsirlegen.

Aqtolys ájeı nemeresiniń tegin adam bolmaıtynyn qursaqta jatqanda-aq joramaldaǵan. Alla taǵalanyń nur shapaǵatyna shomylǵaly turǵanyn ózi bilse de dabyralaýǵa asyqpapty. Mu­nysy til kózden saqtanǵany bolar. Degenmen kórgen túsi oıǵa súıek bolarlyq.

Qartań kempir kúz mezgilinde otyn izdep, taýǵa betteıdi. Kenet aýa raıy buzylyp, kún kúrkireıdi. Shelektep jańbyr jaýyp, dúnıeniń álek-shálegi shyǵady. Barar jer, basar taýy qalmaǵan soń, torǵaıdaı bir emenniń saıasyn panalaıdy. Ústi-basy malmandaı sý bolyp, denesin sýyq bıleı bastaıdy. Aıqaılap kómek suraıyn dese, taý ishindegi jabaıy ańdardan qoryqsa kerek. Isterge esh amaly qalmaı, dińkesi quryǵan sátte mańynan tuıaq dúbiri estiledi. Qumyǵa shyqqan attyń shalqaq aıańy dál qasyna kelip toqtaıdy. Aıaq-qoly dirildep, eki kózin qarańǵylyq tóńirekteıdi. Japy­raq janyn shúbe­rekke túıip turǵanda:

«Qaraǵym, qoryqpa! Má, usta mynany», dep Malaısary batyr qolyna qaıyń sapty aıbaltany ustatady. Janaryn ashqanda eles ǵaıypqa aınalady. О́zi: «Arýaqty kózim tar jumýly bolsa da, ap-anyq kórdim. Jalma-jan aıbaltany keýdeme bastym. O, ǵajap! Sol-aq eken boıym jylyp, kún jarqyrap ashyla berdi», dep eske alatyn kórinedi.

Balalary tońyp qalmasyn dep, bir qushaq qý otyndy qushaqtap júgire úıine jetedi. Toshala úıdiń tórt qabyrǵasy tynyshtyqqa boıusynǵan. Aldynan eshkim shyqpaǵanyna ókpelep, qaıyń sapty aıbaltany bosaǵaǵa tastaı salady. Sodan ol eskerýsiz, eleýsiz qala beripti. Arada jyldar jóńkilip ótip jatady. Bireý urlap kete me, álde ushty-kúıli joǵalyp kete me, oǵan bas qatyrmaıdy. Qaıyń sapty aıbaltasyz da otyny shabylyp, aǵashy jarylyp, qazany qaınap jatady. Kúnderdiń bir kúni qarashańyraqqa babamyz Balpyq áýlıe at basyn burady. Ol kisi úıge túspeı syrttan:

«Balam-aı, Malaısary batyr bergen álgi qaıyń sapty aıbaltańdy kóreıin dep keldim», dep alystan aıqaılaıdy. Apaqa jatyp kelip aıbaltany izdeıdi. Júregi dúrsildep, aýzyna tyǵylady. Ústi-basy qara terge oranady. Aqyry, qýanyshyna oraı, qolyna izdegeni ilinedi. Qaıyń sapty aıbaltany ustap, áýlıe babamyzǵa qaraı qustaı ushady. Talaı ýaqyt qaraý­syz qalǵan aıbaltanyń saby da, basy da kún sáýlesine shaǵylysyp, kóz qaryq­tyrady. Sonda áýlıe Balpyq bı:

«Balam-aı, batyr bergen asyl zatqa ıe bolsańshy. О́ziniń basy da, saby da altyn, qasıetti nárse eken, shańy­raqqa qonsyn! Áýmın!», dep batasyn berip ketipti. Ájesi ishteı osy tústi jaqsylyqqa joryp, arýaqtarǵa Quran baǵyshtaıdy. Kórshi-qolańǵa jeti shelpek úlestiredi. Úlkenderdiń «tús ońalmaı, is ońalmaıdy» degeni aqıqat qoı. Bul oqıǵadan keıin qyrsyq ketip, áýletine qydyr qonsa kerek. Qorasyna otar-otar qoı bitip, jaǵdaılary da jaqsarypty.

Taǵdyrdyń jazǵany shyǵar, ata-anasynan erte jetim qalady. Alaıda asa eńbekqor, ulttyq ar-namysqa berik, jan dúnıesi taza adam bolyp qalyptasýy men ósip-jetilýine ájesi Aqtolys apanyń áseri erekshe bolady. Aldabergenniń uly atanǵanymen kózin ashqaly ájesiniń tárbıesimen qýattanady. Sonyń arqa­synda Nurmolda men qaryndasy Bıbi áke-sheshesiniń bar-joǵyn da bilmeı ósedi. Bıbi kúndiz ájesiniń janynan qalmaıdy, bala Nurmolda bolsa qozy qaıyryp, buzaý baǵady. Jasynan malsaq ári ákesine qolǵabys bolady. Ymyrt úıirilisimen ekeýi apasyn qaýmalap, ertegisin estýge asyǵady. «Er Tóstik», «Qobylandy», «Alpamys batyr» jyrlaryn tyńdap ósken bala bolashaqta el tutqasyn ustaıtyn azamat bolýdy armandaıdy. Oǵan ómirdegi bar qyzyq ta, bar tátti de tek ájesi aıtatyn ǵajaıyp ertegiler bolyp kórinedi. Batyrlarǵa elikteıdi, eńbekke erinbeıdi.

Bul aıtqan oqıǵalardyń bári el aýzynan estigen áńgimeden. Sharapatyn kórgen jandar áli kúnge alyp tulǵanyń maraıma minezi men sheksiz meıirimdiligin jipke tizgen marjandaı óredi. Kózi tiri­sin­de kórsetken ónegesi kópke úlgi. Biz onyń bir parasyn ǵana bilemiz. Janynda júrip qyzmettes bolǵan, qıynshylyqta janynan tabylyp, jigerine qanat bitirgen adamdar búginde sanaýly. Kóbi ajal deıtin arǵymaqqa minip, kelmeske ketti. Búginde qasynda júrgenderdiń kishisi ardaqty aqsaqal atanǵan. Sonyń biri – Jeken aqsaqal. Ol Nurmolda Aldabergenovtiń jaqyn týysy ári atalas baýyry. Kezinde shopyry bolǵan. Zaıyby ekeýi aǵanyń aq batasyn alyp, otaý qurypty. Áli kúnge estelikterin jańǵyrtyp, sol zamandaǵy ólsheýsiz eńbegin tamsanyp aıtady. Halyqtyń súıikti perzentiniń málim de beımálim qyrlaryn bir saparda Jeken Jetpisbaev áńgimelep bergen edi. Biz ádettegideı kúndeligimizge túrtip alǵanbyz. Endigi sóz sol jaıynda.

Jeken qarttyń esteligi

Nurmolda Aldabergenov qarsha­daıynan eńbekke aralasty. Ol bir qı­ly da qıyn zaman edi. Shopandyqtyń shekpenin sheship, ákemniń inisi Tátibek Jetpisbaev ekeýi Túrksib temirjolynyń qurylysyna atsalysady. 1927-1930 jyly Turar Rysqulovtyń yqpalymen Ortalyq Azııaǵa, Batys Qytaıǵa, Batys Mońǵolııaǵa, Batys Sibirge dańǵyl jol ashqan Túrksib temirjoly ashyldy. Ashylý saltanatyna arnaıy kelgen Turar Rysqulov Nurekeń men Táti­bek aǵaǵa qajyrly eńbegi men jaýap­kershiligi úshin alǵys hat tabystaıdy. Odan keıin isine adal, eńbekqor jigit Shubar aýylyna keledi. Á degende jaı kolhozshy bolady. Keıin kózge túsip, halyqtyń aq batasymen kolhozdyń basqarma bastyǵy bolyp saılanady. Joǵary qyzmetke jaıǵasqan soń aýyldyń mártebesin kóterýge bilek syba­­na kirisedi. Alystaǵy meniń ata-anam­dy qasyna alady. Ol kezde men ne­bári 1 jasta ekenmin. Aýyl halqy eńse­sin kóterip kele jatqanda Ekinshi dúnıe­júzilik soǵys bastalyp, maıdanǵa attanady.

Mańdaıyna jazǵany shyǵar, meniń ákem Tátı Jetpisbaev soǵystan qaıtpaı qalady. Tátibek aǵanyń jaralanbaǵan jeri joq, bir aıaǵyn berip keledi. Al Nurekeń aman-saý oralyp, eldiń qalaýy­men jańadan qurylǵan Jańatalap kolho­zyna basshylyqqa keledi. Arada biraz ýaqyt ótken soń 1950 jyly «Qy­z­yl­tý», «Jańatalap», «Jańalyq» degen úsh kolhozǵa qosylyp, Stalın atyndaǵy kolhoz qurylady. Aýyl sha­rýa­shylyǵy salasynyń kóshbasshysy atanǵan Nurekeń jańa kolhozdyń basshysy bolyp taǵaıyndalady.

Sonymen jańa kolhoz órkendep, tabysy jyldan jylǵa molaıa túsedi. Eldiń ynta-jigeri artyp, jumysty berile isteıdi. Sol ýaqytta qarapaıym halyqtyń jaǵdaıy edáýir jaqsaryp qalǵan edi. Nurmolda aǵa aýylǵa «GAZ-51» júk kóligin aldyrdy. Onyń bireýiniń tizginin maǵan ustatty. Qýanyshymda shek bolǵan joq. Degenmen de artylǵan mindet óte aýyr. Malshylardy qystaýǵa tasý, kómir ákelý maǵan júkteldi. Jol aýyr, alaı-túleı boran jıi soǵady. Taýdyń baýraıynda júrý ońaı sharýa emes. Biraq moıynyma alǵan mindetti abyroımen atqardym. Ol kisi eshkimniń aqysyn jemeıtin. Eńbegimniń óteýi retinde «Pobeda M-72-niń» tizginin ustatty.

El aıtqandaı ózi sondaı jansebil jan edi. Tań alageýimdep kele jatqanda fırma jaqtan daýysy sańqyldap estiledi. Qyzylsha daqylyna asa zor kóńil bóldi. Sonyń nátıjesinde 1948 jyly alǵash ret «Eńbek eri» ataǵyn aldy. Kolhozdyń bir jylǵy tabysy 2 mln somnan asyp, kolhoz músheleriniń aılyǵy ósti. Kóshe boıyna qalaı bolsa solaı salǵan soqpa jer tamdardyń ornyna jańa, eńseli shatyrly úıler turǵyzýdy uıymdastyrdy. Ol úshin aýyldyń bas jobasyn óz qolymen syzdy. Kósheler, ǵımarattar, baý-baqsha túgelimen sol jobada qamtyldy. Qazir oılap otyrsaq, jaqsy sáýletshi, bilgir qurylysshy bolǵan eken.

Bir qyzyǵy, kisi jatyrqamaıtyn, bárin baýyr tutatyn. Qasynan bilgir maman Gaıder Evalt degen nemis qal­maı­tyn. Sonymen aqyldasa otyryp, birshama sharýany júzege asyrdy. Kórgenderdiń aıtýynsha, úı men úıdiń arasyn ózi adymdap ólshep shyǵady. Qarajaty bar otbasylaryna «úıińdi óziń sal, qurylys materıaldaryn taýyp beremiz» dese, kedeı sharýalarǵa kolhoz qorynan nesıe berdi. Osy tártippen júrgizilgen jumystar óz nátıjesin berip, kolhozdyń kelbeti jańardy. Buǵan qosa eldi mekenderge baý-baqsha egý jumystary qarqyndy júrgizildi. Sonaý shet jaqtan jemis aǵashtarynyń kóshetterin ákelip, úıdi-úıge úlestirdi. Aýyldyń jasyl jelekke oranýyna tikeleı yqpal etti.

Jeke qurylystarymen qatar 150 kılovattyq kúshi bar elektr stansalary, tolyq mehanıkalandyrylǵan saýyn sıyr fermasy, mal qoralary, astyq qambalary, eki qabatty orta mektep, jıyrma bes tósektik emhana, dári­hana, balabaqsha, sábıler úıi, ár brıgada da klýb, naýbaıhana t.b qurylystar júrgizildi. Bulardyń bári kolhoz tabysynyń esebinen salynǵanyn eskersek, 11 jyl ishinde mańdaı terin tókken Nurmoldadaı dara tulǵa halyq armandaǵan tatý-tátti ómirdi kóz aldy­myzǵa ákeldi. Shubar eldi mekenin gúlden­dirip, shaǵyn qalaǵa aınaldyrdy. Jetisýdyń osynaý kishigirim kolhozyna alys-jaqyn shetelden, odan beri Odaq kóleminen at izin salmaǵan adam joq shyǵar. Kelgen qonaq aǵanyń eńbegine tamsanyp, barǵan jerde maqtanyshpen áńgimelep otyrady eken.

Birde aýylǵa joǵary bilimdi ınjener kerek dep bolashaǵy bar-aý degen jastardy shetimizden qalaǵa attandyrdy. Anammen aqyldasyp, oqýǵa barýǵa kelistim. Jalǵyz qyzy Kúlán ekeýmiz Almatyǵa jol tarttyq. Qara jumyspen júrip ábden qaraıyp qalsam da baǵyma oraı mehfakqa oqýǵa tústim. Áıtse de men oqýda júrgenimde Nurekeń qyzmetinen bosady. О́zbekstanda «Polıtotdel» kolhozynyń basshysy Tursynqul Hamraqulov 3 márte Eńbek Eri atanǵan. Bizdiń qazaq ta Nurekeńe 3 juldyz alyp bermek oımen qujattaryn rettep Máskeýge jiberedi. Muny estigen kórseqyzarlar tosqaýyl jasap, sońyna túsedi. Sol kezde Úkimet basynda Hrýshev, al bizde Iýsýpov degen bolǵan. Ashyǵyn aıtqanda Nurekeńe eshkimniń jany ashymady. Aryz uıymdastyryp, bálesin japty.

Jazǵy demalysqa shyǵa salysymen aýylǵa tartatyn ádetim. Úıge kelsem anamnyń qabaǵy salyńqy. Aýyl jurty dúrligip jatyr eken. Aǵany qyzmetten shettetkenine halyq qapalanyp júr. Dastarqannan dám tatpaı birden sálem berýge bardym. Nurmolda aǵa qýanyp qaldy. Ertesine Shahan Sasyqbaev pen Qapal Baıǵabylovty alyp saparǵa shyqtyq. Qyzmetten ketýiniń sebebin bilgisi kelip, ishte kúızelip keledi. Jolda Malaısary baýraıynda jatqan áke-sheshesiniń beıitine toqtap, Quran baǵyshtadyq. Kesh batpaı alyp shaharǵa jettik. Aldymen jezaıyr jazýshy Sábıt Muqanov shańyraǵyna jaıǵastyq. Odan ótip ataqty geolog Qanysh Sát­baevpen jolyqty. Ol kisi aǵaǵa basý aıtyp, keıin bári ornyna keletinine sendirdi. Shynymen, kóp uzamaı Iýsýpov minberden qulaǵannan keıin, dańqty tulǵa Dinmuhammed Qonaevtyń ózi kelip, Muqyryǵa bastyq qylyp saılady. Sol topyraqqa tabany tıgen soń araǵa eki jyl salyp máńgilik mekenine attandy.

Nurmolda aǵanyń taǵy bir ereksheligi – eshkimdi alalamaıtyn. Soǵystan keıin aýylǵa cheshender, koreıler, polıaktar aǵylyp keldi. Solarǵa barynsha qol ushyn berip, baýyryna basty. Barlyǵyn úımen qamtamasyz etip, aýyl jurty bir atanyń balalaryndaı berekeli kún keshti. Nemis mamany Kazıshkın Ionnıkti orynbasary etti. Leonıd Aleksandrovıchti ekonomıst, Borıs Razvıskııdi bas agronom qyzmetine taǵaıyndady. Polıak Borııa Fransovıchti mehanık, Mıkaıl Markovıch degen evreıdi ekspedıtor qyldy.

Qansha úlken qyzmette júrse de Nurekeń kishkentaı balalardy qatty jaqsy kóretin. О́zi soqqan klýbtyń qasynan solarǵa arnap demalys aımaǵyn jasady. Sol mańdaǵy oıpańdaý jerge sý jınalyp, qalyń shóp shyǵatyn. Aýyl balalary kók maısaǵa kúresip oınaıdy. Bir kúni aǵa jolshybaı soq­qanda bárimiz qoryqqanymyzdan tura qashtyq. Shaqyryp alyp, bárimizdi qaıta kúrestirdi. Jeńgenimizdi tizesine otyrǵyzyp aımalaıdy. Ondaı sátte balalar chempıondyq ataq alǵandaı asyr salatyn. Jeńilgenderine jiger beredi. Keıbir sotqarlar sol sátte ákesiniń kimmen ishkenin, anasyna tıiskenin baıandap beredi. Sodan úlken jınalys ótkizip, ákelerin sózben soıady. Osylaısha, el aldyndaǵy adamdyq boryshyn adal atqardy.

Bul – Nurmolda Aldabergenovtiń sharapatyn kórgen Jeken qarttyń esteligi. Tyńdap otyryp, tańdaı qaǵasyz. Er esimi Jetisý elimen birge jasaı bermek. Qarymdy qalamger Quttybek Baıandınniń «Nartulǵa» romanyndaǵy taýandy tulǵanyń «aýyrsam ajaldan qoryqpaımyn, kolhoz bólek-bólek bolyp kete me dep ýaıymdaımyn» degen biraýyz sózi elge degen súıispenshiliginiń jarqyn kórinisi ispetti. О́kinishke qaraı, onyń aıtqany aıdaı keldi. Búginde sol alyp tulǵanyń kózindeı bolyp qalǵan záýlim ǵımarattardyń jumys istep turǵany azyn-aýlaq. Qara jerdi sharýa­lar jeke-jeke bólip aldy. Áıtse de Nurmolda atamyzdyń ónegeli isi el jadynda. Qadiri qún sanap artyp, bedeli bıikteı túsýde.

Aýylynda turǵyzylǵan eskertkishi­niń tap aldynda «Eskeldi, Balpyq arýaǵy qoldasyn, Sonda sen Nurmoldadaı bolasyń» dep jazylǵan osynaý ystyq tilekti oqyǵanda júrek tolqıdy. Asqar taýdyń alystan eńseli kórinetini sekildi atamyzdyń da bıik beınesi kún ótken sa­ıyn aspanmen astasyp barady. Tirliginde týǵan jeriniń týyn jyqpaı tóbege kótergen, aıanbaı eńbek etken esil erdiń asyl armany aqıqatqa aınalýda.

 

Jetisý oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Almatyda joǵalǵan oqýshy tabyldy

Qoǵam • Búgin, 11:02

Elimizde 33 gradýsqa deıin aıaz bolady

Aýa raıy • Búgin, 10:17

ShQO-da kólik muz astyna túsip ketti

Oqıǵa • Búgin, 10:08

Búgingi valıýta baǵamy qandaı?

Qarjy • Búgin, 09:10

Elimizde 175 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:06

«Aıboz» darabozdary anyqtaldy

Ádebıet • Búgin, 08:55

Prezıdent quttyqtaýy

Prezıdent • Búgin, 08:50

Eldik nıet

Aımaqtar • Búgin, 08:48

Kezekte – jer úıler

Aımaqtar • Búgin, 08:46

Zań jobasy qaraldy

Saıasat • Búgin, 08:42

Taýarlardy baqylaýdyń ulttyq júıesi

Saıasat • Búgin, 08:40

Tıimdi yntymaqtastyq

Saıasat • Búgin, 08:38

Saıası maman daıarlaý baǵdarlamasy

Ekonomıka • Búgin, 08:32

Jeńistiń bastaýy – halyq

Qoǵam • Búgin, 08:27

Asyl tuqymnyń paıdasy

Aımaqtar • Búgin, 08:24

Berekeli aqbas sıyr

Ekonomıka • Búgin, 08:20

Avtojoldyń san alýan máselesi

Ekonomıka • Búgin, 08:18

Ishki jalpy ónim 4 paıyzǵa ósedi

Ekonomıka • Búgin, 08:14

Bazalyq mólsherleme nege kóterildi?

Ekonomıka • Búgin, 08:12

Inflıasııanyń kezekti tolqyny

Ekonomıka • Búgin, 08:10

Aýrýdyń aldyn alaıyq!

Medısına • Búgin, 08:08

Bilim kókjıegin keńeıtken

Ǵylym • Búgin, 08:06

Sapasyz oıynshyqtyń zalaly

Aımaqtar • Búgin, 08:04

Qaraýsyz mal apatqa uryndyrady

Aımaqtar • Búgin, 08:02

Kólik gazyna ýlanǵan

Aımaqtar • Búgin, 07:59

Qumar oıynnyń qurbandary

Qoǵam • Búgin, 07:56

Sulýlyq sapary

Rýhanııat • Búgin, 07:54

Uqsas jańalyqtar