16 kún jubaılyq ómir nemese 52 jyl kútýmen ótken ǵumyr

Keshegi surapyl soǵys jyldary kimderdi jylatpaǵan, kimderdi qasiretke batyrmaǵan? Qanshama arman, maqsat oryndalmady. Qanshama jastyq, adal mahabbat erte úzildi! Redaksııaǵa kóp jyl ustaz bolǵan ardager Shárıpa apaı kelip, sol bir surapyl jyldyń bir taǵdyr ıesin áńgimelep berdi. Ol óziniń naǵashysy, soǵysta habarsyz ketken Ǵınıat aǵasynyń súıgen jary – Zábıra jeńgesiniń taǵdyry edi. Ǵınıat Qaıyr men Qaıshanyń jalǵyz uly bolatyn. Keńes ókimeti ornap, 22-jylǵy ashtyq ta, 37-jylǵy zobalań da artta qalyp, sosıalızm qurylysyn júrgizýdiń aıqaı urandary bastalǵan kez. Qaıyr aǵa men Qaısha apa azamat bolǵan jalǵyz uly Ǵınıattyń qyzyǵyn kórý, kelin túsirý, nemere súıýdi armandady. 1941 jyldyń jadyraǵan maýsym aıynda ata-ananyń bul armany da oryndaldy. Jalǵyz ul Jańaqala aýdanynyń №6 aýylynan minezine kórki saı Zábıra atty qyzdy shańyraqqa kelin etip túsirdi. Ata-ananyń qýanyshynda shek joq. Jalǵyz ul kelin ákeldi. Erteń ómirge urpaq keledi. Qaıyr aǵanyń urpaǵy ári qaraı jalǵasady... Biraq, qýanǵan ata-ana da, endi qosylǵan eki jas júrek te 16 kúnnen keıin bul qýanyshtyń máńgige joǵalatynyn bilgen joq. Qasirettiń qara bulty Batystan tónip kele jatyr edi... Soǵys bastaldy. Úılengenderine 16 kún tolǵanda Ǵınıat maıdanǵa attandy. Jalǵyz uldyń tiri oralýyn tilep, kóz jastary kól ata-ana men jar qyzyǵyn, jastyq qyzýyn sezinip te úlgermegen jar qaldy. Jas Zábıra búkil taýqymetti kóterip, sharýaǵa aralasty, ata-anasyn kútti. Bar qýanyshy Ǵınıattan kelip turǵan hattar edi. Biraq bir jyldan keıin hat úzildi. Ne tiri, ne óli degen habar bolmady. Zábıra habar bolmasa da úmitin úzbedi. Atyn tepeńdetip, sómkesin ilip alyp kele jatatyn poshtashy qarttyń úıge qaraı burylýyn Alladan surap, jalbarynatyn... Amal ne, poshtashy qart soqpaı ótip ketetin. Poshtashy shaldyń sómkesinen shyqqan hattar bir shańyraqty qýantyp, bir shańyraqty jylatatyn, al jas Zábırany kórgende qart ta ishteı jylap, kúrsinetin... Soǵys ta bitti. Ǵınıat habarsyz ketti. Ata-ana jalǵyz uldyń habarsyzdyǵynan qaıǵy shekti. Ishti qasiret meńdedi. Jas kelinge bildirtpeı Alladan medet kútetin, kelinderin aıaıtyn. Amaldary taýsylǵan qos muńlyq shańyraqtyń shaıqalmaýy úshin kelinine bala asyrap alýǵa keńes berdi. Sóıtip, ózderine týys bolyp keletin Sydyq esimdi azamattan ul bala asyrap aldy jáne ózderiniń tegine jazdyrdy. Ýildegen sábı úni, jórgek ıisi qos muńlyqty da, jas Zábırany da ( bul kezde Zábıranyń jasy 21-de bolatyn) baqytqa bóledi. Biraq, bul qýanysh uzaqqa barmady. Sábı az aýyryp, shetinep ketti. О́mir bolǵan soń, bári bolady. Keıbir atqa mingen «birgádir», «zappermeler» jas kelinshekke kóz salyp, qyryndaı da bas­tady. Jar aldynda adaldyqty, páktikti tý etken qos muńlyqtyń kóz jasyn kórip otyrǵan jas Zábıra eshkimge ıilmedi. Tek qana asyl jarynyń ata-anasynyń jaǵdaıyna qaraǵan, shańyraqtyń qulamaýyn tilegen Zábıra óziniń týǵan jezdesi Nyǵmettiń 1953 jyly dúnıege kelgen Myńbaı esimdi sábıin asyrap aldy. Qaıǵy shekken shańyraqqa shattyq keldi. Myńbaı Ǵınıattyń urpaǵy bolyp, mektepke bardy. Shańyraqty qulatpaı, ári qaraı tútinin tútetetin azamat bolyp ósip kele jatty. Biraq... Taǵdyr qatygez eken. Myńbaı kenetten ómirden ozdy. Jalǵyz uldy maıdanǵa attandyrǵan, odan bir habar ala almaǵan qos muńlyq ata-ana da ómirden ozdy. Kim bilgen? Bul ǵazız ata-ana kóz jumarda jalǵyz uldy jalmaǵan sum soǵysqa laǵynet aıtyp, týǵan qyzdaryndaı bolǵan, búkil jas ómirin shańyraqty qulatpaýǵa arnaǵan kelinniń taǵdyryna kóz jastaryn tókken bolar... Zábıra zeınet jasyna shyqqanǵa deıin Qaraoba aýylynda eńbek etti. 1993 jyly naýryz aıynda ǵumyryn jaryn kútýmen ótkizgen asyl apa da ómirden ótti. 16 kún jubaılyq ómir. 52 jyl kútýmen ótken ǵumyr. Asyl jarynan bir habar bolar ma eken dep armandaǵan kúnder men túnder. Bul arman oryndalmady. Biraq bir aqıqat bar dep bilemiz. Bul dúnıede qaıta tabysa almaǵan Zábıra apa men Ǵınıat aǵanyń rýhy o dúnıede kezdesken bolar... Jaratqan emes, adam balasynyń qara nıetti maqsattarynan týǵan qasiretke birge laǵynet aıtqan shyǵar... Ǵınıat aǵamyz: «Zábıra, sen nege óz jolyńdy tańdamadyń? Jar tabatyn, bala qyzyǵyn kóretin sátteriń boldy ǵoı», – degen bolar... Zábıra apa aıtqan shyǵar: «Ǵınıat-aý, meniń júregim senimen birge ketti ǵoı, men seniń ólgenińe senbedim, keler dep kúttim, seniń otyńdy óshirmedim. Ata-anańnyń senen bir aıyrylyp, menen tiri aıyrylýyn qalamadym», – dep. Al bul óliler rýhtarynyń syrlasýy. Rýhy bıikter ǵana maqsatqa jetedi desek te, jaryq dúnıede jete almaı ketetinder de bar eken. Shárıpa apaı bylaı deıdi: – Búginde men de áje boldym. Keıde ómir­diń qıyndyqtary basyma túskende asyl jeńgemniń sýretine qarap: «Netken asyl jan­syń, boıyńdaǵy kúsh pen qaıratty qaıdan alǵan­syń? Bizdiń jáne qazirgi jas urpaqtyń boıyn­da osyndaı qasıetter bar ma?» dep oılaımyn. Iá, jastyq ómirin, jubaılyq ómirin soǵys jalmaǵan osyndaı Zábıra syndy analarymyzdy qalaı dáriptesek te artyq emes. Nebir qıyn kúnderde de aq nekesin buzyp, aq tósegin laılamaǵan, búkil ǵumyryn da, qýanyshyn da shańyraqqa arnaǵan qazaq áıelderindeı jandar sırek bolar, sirá. Tańerteń úılenip, keshke aıyrylysyp jatatyn búgingi jastarymyz osyndaı asyl analardan úlgi alsa eken?! Bul shaǵyn maqalany surapyl soǵys jyl­dary adaldyq pen adamdyqtyń úlgisin kór­setken barlyq analarymyzdyń beınesine arnaımyz. Serik JUMAǴALIEV, jýrnalıst. Batys Qazaqstan oblysy, Kaztalov aýdany. Sýrette: (soldan ońǵa qaraı) Zábıra apa, jezdesiniń zaıyby – Baký apa jáne Múgilsin áje. 1963 jyl.