Shárıpa Turymbetova kim edi?
Sonaý surapyl soǵys jyldarynyń qaıǵy-qasiretin, ózekti tilip túser muń-zaryn, búkil azabyn kórgen soǵys ardagerleriniń qazirgi ýaqytta aramyzda qalǵany sanaýly-aq. Sol jyldary Otanyn qorǵap júrgen azamattarymyzǵa qazaqstandyq óner sheberleriniń qan maıdanǵa baryp óner kórsetýleriniń ózi úlken erlik dep esepteımiz. Jaqynda úıdegi arhıvten 1994 jylǵy 7 mamyrda shyqqan «Egemen Qazaqstan» gazetin taýyp aldym. Onda «Maıdan shebinde óner kórsetken bıshi Shárıpa Turymbetova týraly bir úzik syr» degen atpen ataqty jazýshy Ǵabıt Músirepov jazǵan maqala berilgen eken. Munda Qazaqstannyń halyq ártisi Elýbaı О́mirzaqovtyń esteliginen bir úzik syr aıtylǵan.
«Kúnine eki ret konsert berip otyrdyq. Ásirese, Shárıpaǵa qıyn boldy, ol bıshi bolatyn. Juqa kıim kıip bıleıdi. Sahnamyz dalaǵa ornatylǵan ýaqytsha sáki. Konsert aıaqtalǵansha qalshyldap-dirildep shyǵady...».
Elaǵań Uly Otan soǵysy kezinde maıdan dalasyna óner kórsetý úshin birneshe ret barǵan eken. Al, joǵarydaǵy estelik – óner sheberiniń ekinshi saparynyń bir belgisi. Elaǵań syndy taǵylymy bıik óner qaıratkerlerimen saparlas, áriptes bolǵan beımálim bıshi kim boldy eken? Qalaı desek te, Shárıpanyń sol kezdegi myń buratyla bılegen bıi maıdan shebindegi talaı jaýyngerlerdiń órshil rýhyn kóterip, týǵan jerge, alystaǵy qazaq dalasyna, ata-anasy men aıaýly jaryna degen saǵynyshty mazdatqany ras. Sol saǵynysh jaýdy tezirek jeńip, jeńisti jaqyndatýǵa da septigin tıgizgen shyǵar-aý. Al ony Shárıpa Turymbetova bylaı dep eske alypty.
– 1942 jyldyń kúzinde on adamnan quralǵan óner sheberleri brıgadasyn maıdanǵa jazýshy Ǵabıden Mustafın bastap alyp bardy. Júsipbek Elebekov, Elýbaı О́mirzaqov sııaqty óner sańlaqtarynyń qatarynda óner kórsetýdi meniń mańdaıyma da jazǵan eken. Biz barǵan Kalının maıdan dalasyn dushpannyń ushqyshtary jıi-jıi soqqyǵa alyp jatýshy edi. Degenmen, jaýyngerlerdiń órshil rýhyn kóterý úshin kúnine birneshe márte óner kórsetýge týra keldi. Keıde alańda bılesem, keıde mashına kýzovy ústinde bılegen kezder de boldy. Qaıtkenmen de oq pen ottyń ortasynda júrgen jaýyngerlerdiń kóńilindegi saǵynyshyn basyp, jeńiske degen jiger nárin quıý basty mindetimiz edi, deıdi bıshi Shárıpa Turymbetova.
Bizdiń óner sheberleri osy Kalının maıdany aýmaǵynda jaýyngerlerge 70 kún ishinde 130-dan astam konsert qoıdy. Bul bıshi Shárıpa Turymbetova sol kúnderi 130 ret bıledi degen sóz! Osynshama márte jaýyngerlerdiń júregine jylýlyq uıalatyp, ultjandylyq rýhyna qozǵaý saldy dep te aıtýǵa bolady.
Myna bir sarǵaıǵan paraqtar da sol surapyl soǵys kúnderinen qalǵan bir muraǵat ispetti. Joǵarǵy jaǵyna úlken áriptermen «Qazaqstandyq ártisterdiń maıdandyq brıgadasyna» – dep jazylypty. Endi ári qaraı kóz júgirtelik. «Biz Qazaqstannyń óner sheberleri halyq ártisteri Elýbaı О́mirzaqov, Júsipbek Elebekov, ártister Shárıpa Turymbetova, Ǵaınıkamal Baýbekova, jazýshy Ǵabıden Mustafın, mánerlep oqýdyń sheberi Atamanakı, ártister Basov, Tkachenko, Lvovıch jáne konserttiń júrgizýshisi Astahovtarmen kezdeskenimizge qýanyshtymyz», dep jazypty. Alǵys qaǵazynyń aıaq jaǵyna 234-shi atqyshtar dıvızııasynyń komandıri polkovnık S.Gýrev, komandırdiń saıası ister jónindegi orynbasary podpolkovnık M.Smırnov, saıası bólimniń bastyǵy Sh.Sadyqov qol qoıǵan. Bul da maıdan shebindegi tarıhı sáttiń bir muraǵaty. Ol kúnder, ol adamdar qaıtalanbaıdy! Osy derekterdi oqyp otyryp ózim óte tolǵanyp ta otyrmyn. О́ıtkeni, Shárıpa Turymbetova meniń ekinshi anam (enem) boldy. 4 balanyń anasy, ulynyń úlkeni Murat Oraıhanuly meniń jubaıym edi. Bizder kóp jyldar jaqsy qarym-qatynasta boldyq. Anamyz men oqyǵan Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda 50 jyldaı qyzmet atqardy. Men oqyp júrgende arnaıy «Kıim pishý, tigý kýrsyn» oqıtynbyz. Ol kisi sol kýrstan sabaq berdi. Qyzdardy kıim pishýge, kıim tigýge úıretti. Keıin ol kýrs tek fakýltatıvti kýrs bolyp qaldy. Sonymen qosa 1968 jyly uıymdastyrylǵan «Aıgúl» vokaldy-aspapty ansambldiń kostıýmershasy bolyp kóp jyl qyzmet atqardy. Shárıpa Turymbetova óte sheber adam edi. Otbasynda óte syıly áje, ana bola bildi. Týystaryna Oraıhan atam ekeýi qoldarynan kelgenshe aqyl-keńes berip otyratyn. Eger otbasy jaǵdaıyna baılanysty óner jolynan qol úzbegende ol kisi barlyq ataqtarǵa ıe bolar edi. О́ıtkeni, onyń sheber oryndaýshy ekendigin joǵaryda atalǵan azamattardyń estelikterinen bilýge bolady.
Shárıpa anamyzdyń ápkesi Hadısha apaı Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda ánshi bolyp qyzmet atqardy. Hadısha apaı sińlisin ónerge baýlyǵan eken. Sóıtip, jas Shárıpa mýzykalyq tehnıkýmǵa túsip, ony oıdaǵydaı bitirgen soń opera jáne balet teatrynda bıshi bolyp isteıdi. Sheber oryndaýshy bolǵandyqtan basshylar Shárıpany óner sheberleri brıgadasynyń quramynda maıdanǵa baryp konsert berýge múmkindik beredi. О́ner jolymen erte qoshtasqanyna ishteı ókinetinin sezetinmin. Biraq ol kisi ony bildirtpeıtin. О́mir qysqa ǵoı. 2001 jyldyń aıaǵynda úlken uly Murat ómirden ótti, jarty jyldan soń Shárıpa anamyz, Oraıhan ákemiz de ómirden ozdy. Biraq ol kisilerdiń eńbekteri, atqarǵan ıgi isteri umytylmaq emes.
Tóleýjan ÁBIShEVA,
Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń dosenti.
ALMATY.
«Kúnine eki ret konsert berip otyrdyq. Ásirese, Shárıpaǵa qıyn boldy, ol bıshi bolatyn. Juqa kıim kıip bıleıdi. Sahnamyz dalaǵa ornatylǵan ýaqytsha sáki. Konsert aıaqtalǵansha qalshyldap-dirildep shyǵady...».
Elaǵań Uly Otan soǵysy kezinde maıdan dalasyna óner kórsetý úshin birneshe ret barǵan eken. Al, joǵarydaǵy estelik – óner sheberiniń ekinshi saparynyń bir belgisi. Elaǵań syndy taǵylymy bıik óner qaıratkerlerimen saparlas, áriptes bolǵan beımálim bıshi kim boldy eken? Qalaı desek te, Shárıpanyń sol kezdegi myń buratyla bılegen bıi maıdan shebindegi talaı jaýyngerlerdiń órshil rýhyn kóterip, týǵan jerge, alystaǵy qazaq dalasyna, ata-anasy men aıaýly jaryna degen saǵynyshty mazdatqany ras. Sol saǵynysh jaýdy tezirek jeńip, jeńisti jaqyndatýǵa da septigin tıgizgen shyǵar-aý. Al ony Shárıpa Turymbetova bylaı dep eske alypty.
– 1942 jyldyń kúzinde on adamnan quralǵan óner sheberleri brıgadasyn maıdanǵa jazýshy Ǵabıden Mustafın bastap alyp bardy. Júsipbek Elebekov, Elýbaı О́mirzaqov sııaqty óner sańlaqtarynyń qatarynda óner kórsetýdi meniń mańdaıyma da jazǵan eken. Biz barǵan Kalının maıdan dalasyn dushpannyń ushqyshtary jıi-jıi soqqyǵa alyp jatýshy edi. Degenmen, jaýyngerlerdiń órshil rýhyn kóterý úshin kúnine birneshe márte óner kórsetýge týra keldi. Keıde alańda bılesem, keıde mashına kýzovy ústinde bılegen kezder de boldy. Qaıtkenmen de oq pen ottyń ortasynda júrgen jaýyngerlerdiń kóńilindegi saǵynyshyn basyp, jeńiske degen jiger nárin quıý basty mindetimiz edi, deıdi bıshi Shárıpa Turymbetova.
Bizdiń óner sheberleri osy Kalının maıdany aýmaǵynda jaýyngerlerge 70 kún ishinde 130-dan astam konsert qoıdy. Bul bıshi Shárıpa Turymbetova sol kúnderi 130 ret bıledi degen sóz! Osynshama márte jaýyngerlerdiń júregine jylýlyq uıalatyp, ultjandylyq rýhyna qozǵaý saldy dep te aıtýǵa bolady.
Myna bir sarǵaıǵan paraqtar da sol surapyl soǵys kúnderinen qalǵan bir muraǵat ispetti. Joǵarǵy jaǵyna úlken áriptermen «Qazaqstandyq ártisterdiń maıdandyq brıgadasyna» – dep jazylypty. Endi ári qaraı kóz júgirtelik. «Biz Qazaqstannyń óner sheberleri halyq ártisteri Elýbaı О́mirzaqov, Júsipbek Elebekov, ártister Shárıpa Turymbetova, Ǵaınıkamal Baýbekova, jazýshy Ǵabıden Mustafın, mánerlep oqýdyń sheberi Atamanakı, ártister Basov, Tkachenko, Lvovıch jáne konserttiń júrgizýshisi Astahovtarmen kezdeskenimizge qýanyshtymyz», dep jazypty. Alǵys qaǵazynyń aıaq jaǵyna 234-shi atqyshtar dıvızııasynyń komandıri polkovnık S.Gýrev, komandırdiń saıası ister jónindegi orynbasary podpolkovnık M.Smırnov, saıası bólimniń bastyǵy Sh.Sadyqov qol qoıǵan. Bul da maıdan shebindegi tarıhı sáttiń bir muraǵaty. Ol kúnder, ol adamdar qaıtalanbaıdy! Osy derekterdi oqyp otyryp ózim óte tolǵanyp ta otyrmyn. О́ıtkeni, Shárıpa Turymbetova meniń ekinshi anam (enem) boldy. 4 balanyń anasy, ulynyń úlkeni Murat Oraıhanuly meniń jubaıym edi. Bizder kóp jyldar jaqsy qarym-qatynasta boldyq. Anamyz men oqyǵan Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda 50 jyldaı qyzmet atqardy. Men oqyp júrgende arnaıy «Kıim pishý, tigý kýrsyn» oqıtynbyz. Ol kisi sol kýrstan sabaq berdi. Qyzdardy kıim pishýge, kıim tigýge úıretti. Keıin ol kýrs tek fakýltatıvti kýrs bolyp qaldy. Sonymen qosa 1968 jyly uıymdastyrylǵan «Aıgúl» vokaldy-aspapty ansambldiń kostıýmershasy bolyp kóp jyl qyzmet atqardy. Shárıpa Turymbetova óte sheber adam edi. Otbasynda óte syıly áje, ana bola bildi. Týystaryna Oraıhan atam ekeýi qoldarynan kelgenshe aqyl-keńes berip otyratyn. Eger otbasy jaǵdaıyna baılanysty óner jolynan qol úzbegende ol kisi barlyq ataqtarǵa ıe bolar edi. О́ıtkeni, onyń sheber oryndaýshy ekendigin joǵaryda atalǵan azamattardyń estelikterinen bilýge bolady.
Shárıpa anamyzdyń ápkesi Hadısha apaı Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda ánshi bolyp qyzmet atqardy. Hadısha apaı sińlisin ónerge baýlyǵan eken. Sóıtip, jas Shárıpa mýzykalyq tehnıkýmǵa túsip, ony oıdaǵydaı bitirgen soń opera jáne balet teatrynda bıshi bolyp isteıdi. Sheber oryndaýshy bolǵandyqtan basshylar Shárıpany óner sheberleri brıgadasynyń quramynda maıdanǵa baryp konsert berýge múmkindik beredi. О́ner jolymen erte qoshtasqanyna ishteı ókinetinin sezetinmin. Biraq ol kisi ony bildirtpeıtin. О́mir qysqa ǵoı. 2001 jyldyń aıaǵynda úlken uly Murat ómirden ótti, jarty jyldan soń Shárıpa anamyz, Oraıhan ákemiz de ómirden ozdy. Biraq ol kisilerdiń eńbekteri, atqarǵan ıgi isteri umytylmaq emes.
Tóleýjan ÁBIShEVA,
Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń dosenti.
ALMATY.
