Sapta – des bermeıtin desantshylar

Qarýly Kúshterdiń elıtasy

Bul jaqtyń aýrasy bólek bolatynyn barmaı jatyp sezgenbiz. О́tkizý beke­ti­nen óte bere eńsemiz kóterilip, boıymyzdy patrıottyq rýh kernedi. Áskerı teh­nıkalardyń maketin kórgende ulan-ǵaıyr atyrapty qasyq qany qalǵansha qor­ǵap qalǵan batyr babalardyń batyl beı­nesi kóz aldymyzǵa keldi. Sap túzegen sar­bazdar aldymyzdan shyqqanda eldiń er­te­ńine nyq senimmen qaradyq. Qalamdy qarýǵa aýystyryp kórip edik, salmaǵynan-aq sarbazdardyń salmaqty ómirge qadam basqanyn sezine tústik.

Bıyl Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń qurylǵanyna – 30 jyl. El tynyshtyǵyn Qurlyq áskerleri, Áýe qor­ǵa­nysy jáne Áskerı-teńiz kúshteri sııaqty alyp qurylymnyń sarbazdary kirpik qaq­paı kúzetip júrgeni belgili. Biz at basyn bur­ǵan 68665 desanttyq-shabýyldaýshy ás­kerı bólimi Qurlyq áskerleriniń ­qu­ra­­myn­da. Atalǵan bólim komandıri­niń tárbıe jáne ıdeologııalyq jumys­tar jó­nin­degi orynbasary-bólim bastyǵy, pod­polkovnık Talǵat Qulmanovtyń aı­týynsha, áskerı bólim 2003 jyly quryl­ǵan. Áý basta jeke desanttyq-sha­býyl­daýshy batalony mártebesi beril­genimen keıinnen shtattyq ózgerister oryn alyp, desanttyq-shabýyldaýshy brıga­dasy bo­lyp atalypty. Iаǵnı aýqymy ke­ńeıe túsken. Áskerı saladan habary az jan­dar bile bermeýi múmkin, bul ásker Qa­rýly Kúshterdiń elıtasy bolyp tabylady. Joǵarǵy Bas qolbasshynyń rezervi sa­nalady. Nur-Sultan qalasyndaǵy qo­ǵam­dyq tártipti qamtamasyz etip, beı­bit jáne soǵys jaǵdaıynda qaýip tón­gen aımaqtarǵa shuǵyl jetýge jáne kenet­ten týyndaǵan tapsyrmalardy oryn­daýǵa jumyldyrylady. Shekaraǵa ja­qyn or­nalasqan áskerlerge kómek kórse­tiledi. Bitimgershilik operasııa­lary­na qatysý mıssııasy taǵy bar. Mun­daǵy Qurmet qaraýyly rotasy sar­bazdary elimizge saparlap kelgen mem­leketterdiń prezıdentin, ózge de qur­met­ti meımandardy kútip alý sııaqty resmı is-sharalardyń basy-qasynda jú­re­di. Al osyndaı mańyzdy mindetterdi múl­tik­siz oryndap kele jatqan desanttyq-sha­býyl­daý­shy brıgadasynyń qatarynan tabylý – sarbazdarǵa úlken abyroı!

Talapqa saı saıypqyrandar

Desanttyq-shabýyldaýshy brıgada­sy­nyń sarbazy bolý baqyty ekiniń birine buıyra bermeıdi. Talaptary joǵary. Muny boıy bıik, denesi myǵym, sapta túp-túzý turǵan sarbazdardy kórgende ańǵardyq. Sen tur, men ataıyn dep turǵan kileń bilekti jigitter.

Talǵat Qulmanovtyń aıtýynsha, sar­baz áskerı bólimniń tabaldyryǵyn attamas buryn óz týǵan jerinde jiti medı­sınalyq tekseristen ótedi. Keıin psıho­logııalyq baǵyttaǵy jumystar júrgizi­ledi. Desanttyq-shabýyldaýshy brıgadasy qatarynan tabylý úshin áskerge shaqyrylýshynyń boıy 175 santımetrden joǵary, dene salmaǵynyń ındeksi 18,5 kg/m joǵary bolýy kerek. Sportqa ıkemdi, júıke júıesi qalypty jigitter irikteýden irkil­meı ótetinin atap ótken jón. Keıin ant qabyldamastan buryn áskerı bólimge ár jerden jınalǵan jigittermen bir aı tıisti jumystar júrgiziledi. Ant qabyl­daǵan soń, mamandyq boıynsha daıyndyq jumystary bastalady. Sol mamandyq boıynsha bir jyl boıy bilimin jetildirip, shymyrlyǵyn arttyra túspek.

– Kúzgi jáne kóktemgi áskerge shaqyrý naýqanyn esepke alsaq, jyl saıyn bizdiń bólimge 400-ge jýyq sarbaz qatarǵa qosy­lady. Ár jyldary ár óńirdiń jigitteri sapqa turady. Máselen, byltyr merzimdi áskerı boryshyn óteýshiler Almaty, Qaraǵandy jáne Túrkistan oblystarynan shaqyryldy. Oǵan deıin Qostanaı oblysy, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń órenderi ant qabyldaǵan bolatyn. Merzim­di áskerı boryshyn óteýshilerden bólek, kelisimshart negizinde eńbek etip júrgen áskerı qyzmetshiler bar. Byltyr ásker qataryn tolyqtyrǵandar osy jyldyń qarasha aıynda týǵan jerine oralady. Dese de, kelisimshart boıynsha qyzmetin jalǵastyrýǵa nıet bildirgender az emes. Jyl saıyn sarbazdardyń shamamen 15-20 paıyzy osynda qalady, – deıdi T.Qulmanov.

Joǵaryda Qurmet qaraýyly rotasy jaıly jazdyq. Odan bólek, desanttyq-shabýyldaýshy brıgadasy quramynda «Al­daspan» batalony, mınaatqysh batareıasy, «Qalqan» arnaıy maqsattaǵy desanttyq-shabýyldaýshy batalony, áýege qarsy qorǵanys batareıasy, tanki­shiler rotasy bar. Ataýlaryna qarap, sarbazdar sol baǵytta ǵana mamandanǵan dep oılap qalýyńyz múmkin. Shyn máninde kez kelgen rotanyń sarbazy parashıýtten sekirip, tehnıka men qarýdyń kez kelgen túrin qoldanýǵa mashyqtanǵan. «Segiz qyrly, bir syrly» demekshi, pýlemetshi de – ózi, mergen de, barlaýshy da – bir ózi.

Parashıýt degenge eleń ete qalǵanyńyz anyq. Sebebi bıiktikten sekirý ońaı emes. Sarbazdar bolsa 850 metr bıiktikten seki­redi. Árıne, oǵan deıin arnaıy daıyn­dyqtan ótedi, densaýlyǵy jiti tekseriledi. Ár sarbaz jylyna kem degende 3 ret bıiktikten sekiretin kórinedi. «Ár sekirgen saıyn qorqynysh joǵalmaıdy. Sol úreıdi jeńý úshin shynyǵamyz. О́mirińniń qaýipsizdigi óz qolyńda. Parashıýtti durys jınaı bilý de asa mańyzdy. Qatelik jiberýge bolmaıdy», deıdi sarbazdar.

Jaltarǵandarǵa jaýap

Sońǵy ýaqytta áskerı bólimderde sarbaz ólimi jıilep ketkeni belgili. Jaza­taıym oqıǵa bolsa bir jón. О́z-ózine qol jumsaǵandar kóp. Jurtshylyqty alań­datatyny da sol. Beıbit kúnde ul­dary­nan aıyrylý kez kelgen ata-anaǵa ońaı emes, árıne. Osy rette, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan armııasyndaǵy áskerı qyzmetshiler arasynda ólim-jitimniń jıilegenine erekshe nazar aýdaryp, arnaıy komıssııa qurýdy tapsyrǵan bolatyn. Prezıdent ke­leńsizdikterdiń sebebin tergep-tekserý, ás­kerı qyzmetshiler arasyndaǵy zańsyzdyq­tardy joıý jáne keleshekte áskerdegi mundaı teris is-áreketterdi boldyrmaýdy naqtylap, osyndaı jaǵdaıǵa jol bergen ofıserler jazalanatynyn eskertken edi.

Toqeteri sol, áńgimeniń tórkini álim­jet­tik­ke kelip tireledi. 68665 desanttyq-sha­býyldaýshy áskerı bólimine at basyn burǵanda da sol túıtkil mazalaı berdi. Áskerı bólim bastyǵyna da suraqty týrasynan qoıdyq. Áskerde álimjettik bar ma? «Bar» degen jaýapty kútpesek te, bas­shylyq áskerdegi ahýaldy baıandap berdi.

– Bul jerde bir ýaqytta merzimdi áskerge shaqyrylǵandar ǵana júr. By­laısha aıtqanda, álimjettik kórsetetin adam da joq. Kelisimshart negizinde júrgenderdiń jasy olardan ájeptáýir úlken. Bólek kazarmada jatady. Qysqasy, óz aralarynda kıkiljiń týyndamasa, eshkim qysym jasap, ses kórsetpeıdi. Sońǵy kezde keıbir áskerı bólimde bolyp jatqan qaıǵyly oqıǵalardyń aldyn alý maqsatynda ár sarbazben psıhologııalyq jumystar júrgiziledi. Sarbazdy shymyr etip shynyqtyrý bir bólek, tárbıelik, quqyqtyq baǵyttaǵy sabaqtar da ótki­zile­di. Ár sabaqty, psıhologııalyq áńgime­lerdi óz salasynyń bilgir mamandary júrgizedi. Jarǵydan tys qarym-qa­ty­nasty boldyrmaýǵa tyrysamyz. Qaı jer­de jaýyngerlik daıarlyq jaqsy uıym­dastyrylsa, sol jerde áskerı tártip bu­zylmaıdy, – deıdi Talǵat Qulmanov.

Sarbazdyń bir kúndik kestesin jip­ke tizip kerek emes shyǵar. Anyǵy sol, mundaǵy ár ýaqyt baǵaly ári maqsatty jumsalady. Sarbazdyń áskerı ómiri tań­nan tura sala júgirip, sabaq oqýmen shektelmeıdi. Áskerden jaltarǵandardyń kóbi solaı elestetetindeı kórinedi. Munda bos ýaqytta kitap, gazet-jýrnal oqyp, teledıdar kórip, mýzykalyq aspaptarda oınaýǵa jaǵdaı jasalǵan. Kazarmanyń janyna shaǵyn fýtbol alańy salynypty. Arnaıy sport zaly da bar. Sarbazdar jyl boıy áskerı bólimder arasynda uıymdastyrylatyn túrli sporttyq saıystarǵa qatysady. О́nerpaz sarbazdar mereke saıyn, jalǵyz meıram kúnderi ǵana emes, aıyna bir ret konsert uıymdastyrady eken.

Talǵat Qulmanovtyń aıtýynsha, ár sarbazdyń ata-anasymen keri baılanys orna­tylǵan. Olar úshin «Ashyq esik» kúni uıymdastyrylyp, áskerdegi ómirdi kórsetý dástúri qalyptasqan. Ás­kerı bólim bastyqtarynyń uıaly telefon nómiri ata-analarǵa berilgen. Kez kelgen ýaqytta baılanysyp, balasynyń jaǵdaıyn suraýǵa múmkindik bar. Uıaly telefon demekshi, sarbazdarǵa aptasyna eki ret (senbi-jeksenbi) aǵaıyn-týys­pen habarlasýǵa bolady. Aıtpaqshy, sarbazdarǵa jaqsy tártibi úshin 10 kúnge (jol­ǵa ketken kúnder esepke alynbaı­dy) demalys beriledi. Ár aptanyń qory­tyndysy boıynsha úzdik nátıje kór­setken sarbazdar bir kúnge seıildeýge bosatylatynyn da atap ótken jón.

Sarbazdardyń as máziri kópshilikti qyzyqtyratyny anyq. Bizge sarbazdarmen birge túski as ishý sáti tústi. Ashanadaǵy tamaqtar molynan úlestiriledi eken. Keıbir otbasylardyń dastarhanynan jıi tabyla bermeıtin salat ta, je­mis te bar. Vıtamınder de taratylady. Tal­ǵat Qulmanovtyń aıtýynsha, basqa-basqa de­santtyq-shabýyldaýshy áskerı bólimi­­niń as mázirine erekshe mán beriletin kórine­di. Sebebi mundaǵy jaýyngerlik daıyn­dyqtyń qarqyny joǵary. Sáıkesinshe, kúsh kóp jumsalǵan saıyn as mólsheri de molynan úlestirilmek.

Úlken ómir baspaldaǵy

Atalǵan áskerı bólimniń jetistikteri az emes. Elimizdiń kez kelgen aımaǵynda uıymdastyrylatyn oqý-jattyǵý jıyndaryna qatysý óz aldyna halyqaralyq armııa oıyndarynda baq synap, úzdik nátıjeler kórsetip keledi. Máselen, 2020 jyly Máskeý qalasynda Uly Jeńistiń 75 jyldyǵyna oraı uıymdastyrylǵan jaýyngerlik saıysta «Úzdik brıgada» ataǵyn jeńip alǵan. Ol is-sharaǵa el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev qatysqanyn atap ótken jón. Elimizde ótkiziletin jaýyngerlik saıystarda da árdaıym úzdik úshtiktiń qatarynan tabylady. Bilim berý mekemelerinde uıymdastyrylatyn patrıottyq tárbıe berý baǵytyndaǵy is-sharalarǵa belsen­di atsalysyp, jastardyń rýhty bolyp ósýine úles qosyp keledi.

Áskerdegi mán-jaıdy basshylar­dyń aýzynan ǵana estimeı, sarbazdardy da áńgimege tarttyq. Qatardaǵy jaýyn­ger Arsen Oshanov áskerge Al­maty ob­lysynyń Talǵar aýdanynan shaqy­ry­lypty. «Kózdi ashyp-jumǵansha týǵan jerge oralatyn ýaqyt ta taıap qaldy. Jan qalaýymen kelgendikten esh ókinbeı­min. Kóp nárseni úırendim. О́mirge degen kózqarasym ózgerdi. Áskerge deıin aspaz mamandyǵyn oqyp jatqan edim. Árıne, qasyq ustaý men qarý ustaý­dyń aıyrmashylyǵy – jer men kókteı. Áskerden oralǵan soń mamandyǵym bo­ıynsha eńbek etip, elimniń damýyna úle­simdi qosqym keledi», deıdi ol.

Ivan Staroseles Qaraǵandy qala­sy­nan shaqyrtylypty. Kishkentaı kezimde áskerı kıim kııýge qumar boldym. Mektep qabyrǵasynda júrgende desanttyń formasyn kıip júrdim. Al­ǵashqy áskerı páni muǵalimi «Elordaǵa DShB qataryna qosylasyń» dep aıtyp júrýshi edi. Minekeı, qazir elimizdegi eń úzdik áskerı bólimderdiń birinde boryshymdy ótep jatyrmyn. Zamandastaryma áskerden qashpaýǵa keńes beremin. Úlken ómirdiń baspaldaǵy áskerden bastalatynyna kózim jetti», deıdi sarbaz.

Kelisimshart boıynsha qyzmet etip júrgen serjant Bekzat Paızmahanov – Jambyl oblysynyń týmasy. 2016-2017 jyldary osy bólimde merzimdi áskerı qyzmetin ótep, 2017 jyldan bastap kelisimshart negizinde qyzmetin jal­ǵas­tyryp jatyr. Búginde vzvod serjanty. «Munda kelisimshart negizinde qyzmet etip júrgenderge barlyq jaǵdaı jasal­ǵan. Bólimniń dál túbinde ornalasqan áskerı qalashyqta turamyz. Otbasynyń ár múshesine tegin medısınalyq kómek kórsetiledi. Balalardy tegin úıirmege berý múmkindigi qarastyrylǵan. О́zge de artyqshylyqtary mol. Memleket barynsha qamqorlyq tanytyp keledi. Biz de Otanymyzdy aıanbaı qorǵaýǵa kúsh salamyz!», deıdi Bekzat.

Áskerı bólimde bir kúnimizdi ótki­zip, erekshe ásermen oraldyq. Iá, deni saý, aqyl-oıy jetilgen árbir azamat Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge min­detti. Keleshektiń tutqasy bolar er azamat­tarymyzdyń jasynan jiger-qaıraty tolysyp, shıraq qımyl ıesi atanýy otbasydaǵy tárbıeden bastaý almaq. Táýel­siz elimizdiń eńsesin tik ustaıtyn jas­tarymyzdyń patrıottyq sezimi bıik, kúsh-qaıraty tolyq, jigeri jalyndy bol­ǵany jarasymdy emes pe?!