Bilim • 29 Tamyz, 2022

Oqý dástúrli formatta bolady

358 ret kórsetildi

5-11 synyptarǵa jańa mindetti pán engizildi. Pedagogterdi jumysqa qabyldaýdyń jańa tártibi bekitildi. Kolledjder endi jumys berýshilermen birlesip oqý baǵdarlamalaryn jasap, oqytý merzimderin eńbek naryǵyna sáıkes birge anyqtaı alady. Barlyq izdenýshi, sonyń ishinde sheteldik stýdentter ýnıversıtetke baryp oqıdy. Jańa oqý jylynyń osy jáne ózge de ózgeristeri men jańalyqtary jaıly Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte aıtyldy.

Orta bilim. Jıynda sóz alǵan Oqý-aǵartý birinshi vıse-mınıstri Sholpan Karınovanyń aıtýynsha, 1 qyrkúıekte elimizdegi barlyq mek­tepte Bilim kúnine arnalǵan saltanatty is-sharalar, synyp sa­ǵat­tary ótedi. Is-sharanyń forma­tyn, qatysýshylar quramyn bilim berý uıym­dary ózderi aı­qyn­daıdy.

– Oqý jyly 1 qyrkúıekte bas­talyp, 31 mamyrǵa deıin, ıaǵnı 36 aptaǵa sozylady. Jazdyń alǵashqy kúninen bastap oqýshylar dástúrli túrde jazǵy demalysqa shyǵady. Tıisinshe, jaz aılarynda balalar tolyǵymen demalady. Úsh aýysymdy mektepterdi qospaǵanda 7 259 mektep jańa oqý jylynda bes kúndik oqytý rejimine kóshedi, bul mektepterde 3,4 mln bala jáne 300 myńnan kóp pedagog bar. Mınıstrlik memlekettik tilde bilim alatyn 1-synyptarǵa tek qazaq tilin, orys tilinde bilim alatyn 1-synyptarǵa memlekettik til men orys tilin ǵana oqytý týraly sheshim qabyl­dady. Qazaq tilinde bilim beretin mek­tepterde 2-synyptan bastap orys tilin oqytý bas­­talady. Al aǵylshyn tili barlyq mektepte úshinshi sy­nyptan bastap oqytylady. Son­daı-aq balalardy erte kásibı baǵdarlaý maqsatynda 1-synypqa «Eńbekke baýlý» jáne «Beı­ne­leý óneri» pánderi «Kórkem eńbek» pániniń ornyna júrgiziledi. «Ja­han­dyq quzyrettilik» fakýltatıv páni bıyl 5-11 synyp­tar úshin mindetti kýrs bolady. Kýrsta «Adaldyq jáne etıka», «Eko­­logııalyq mádenıet», «Aza­mat­­tyq», «Tir­shilik qaýipsiz­di­gi­niń negizderi», «Me­dıa­saýat­ty­lyq jáne qarjylyq saýat­tylyq» mo­dýlderi qamtylǵan, – dedi Sh.Karınova.

Mınıstrdiń orynbasary baıan­da­­­ǵan­daı, pedagogterdi jumysqa qa­byldaýdyń jańa tártibi beki­til­di. Muǵalimder konkýrstan ótedi. Negizgi talaptarǵa bilim, eńbek ótili, ulttyq biliktilik testileý ná­­tı­­­jeleri jáne biliktilik sanaty, ká­­sibı jetistikteri jatady. Al mek­tep dı­rek­torlaryn rotasııa­laý jalǵasyp jatyr. 2022 jyly 1 200-den asa dırektor rota­sııa­laý­ǵa sáı­kes keledi. Búginde 414 dı­rektor rotasııadan ótti.

Tehnıkalyq-kásiptik bilim. Qazaqs­tan­dyq 770 kolledjde 489 myń stýdent bilim alyp jatyr. Memleket basshysy tegin tehnıkalyq jáne kásiptik bilimmen 100% qamtýdy tapsyrǵan. Osy­ǵan oraı memlekettik tapsyrys res­pýb­lıkalyq bıýdjet esebinen 45 myń orynǵa ulǵaıtylyp, 128 myń oryndy qurap otyr.

– Bıyl kómekti qajet etetin balalardy qabyldaý úshin grant kvotasy 50%-ǵa deıin ulǵaıtyldy. Osy jyldan bastap mınıstrlik jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, kásiporyndardyń suranysy boıynsha kadrlardy jumysqa ornalastyrý boıynsha maqsatty daıarlaýdy engizýge kiristi. Bul úshin kásiporyn kolledjben maqsatty daıyndyq týraly shart jasaıdy. Kásiporyn óz bazasynda pedagogterdiń jáne stýdentterdiń praktıkasyn uıym­das­tyrý, jas mamandar­dy ju­mysqa ornalastyrý boıynsha min­detti ózine alady. Búgin­de kásip­oryndardan 10 myń orynǵa maq­sat­ty memlekettik tapsyrys alýǵa ótinimder tústi. Negizi Memleket bas­shysynyń tap­syrmasyna sáı­kes óńirlerdegi kol­ledj­derdi iri bızneske qam­qor­lyqqa alý tá­jirı­besi bar. Qa­zirgi tańda 498 ká­­siporyn 410 kol­ledjdi qamqor­lyq­qa alǵan, – dedi birinshi vıse-mınıstr.

Sh.Karınovanyń sózine qara­ǵan­da, kolledjderge akademııa­lyq derbestik berildi. Bıylǵy oqý jylynan bastap kol­ledjder ju­mys berýshilermen bir­lesip oqý baǵdarlamalaryn jasap, oqytý merzimderin eńbek naryǵyna sáı­kes birge anyqtaı alady. Túr­kis­tan, Atyraý jáne Aqtóbe ob­lystarynda 2 myń orynǵa 6 jataq­ha­na qoldanysqa berildi. 165 mem­­le­kettik kolledjde jón­deý júr­­gizildi.

Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim. Jańa oqý jylynda stýdentter, onyń ishinde she­teldik stýdentter daıyn­dyq­tyń barlyq ba­ǵyty boıynsha dás­túr­li formatta oqıdy. Baspasóz kon­ferensııa­syn­da qazaqstandyq jo­ǵa­ry oqý oryn­daryndaǵy jańa oqý jylyna daıyndyq pen oqytý formaty týraly baıandaǵan Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Talǵat Eshenqulov:

– Joǵary oqý oryndarynda 1-kýrs stý­dentterin qabyldaý aıaq­talýda, olar­dyń áleýmettik be­ıim­delýi úshin jaǵdaı jasalady. Bú­gingi tańda oqý prosesin oflaın for­matta bastaý josparlanyp otyr. Qajet bolǵan jaǵdaıda jo­ǵa­ry oqý oryndary akademııalyq saıasatqa jáne jańa oqý jylynda bilim berý prosesin uıymdastyrý for­matyna ózgerister engizý múm­­­kindigin qaraıdy. Sondaı-aq mı­­­nıstr­lik jataqha­na­lar­da­ǵy oryn­darǵa qajettilik týraly de­rek­­terdi ja­ńartý boıynsha ju­mys júrgizdi. Búgin­gi tańda úsh ob­lystyń (Atyraý, Ulytaý jáne Qy­zylorda oblystary) 28 joǵary oqý ornynda jataqhanalardaǵy oryndarmen 100% qamtamasyz etilgen. Boljam boıynsha jańa oqý jylynda jataqhanaǵa muqtaj stý­dentterdiń sany 89 myńnan asatyn adamdy quraı­dy. Bul rette eń úlken qajettilik Almaty jáne Nur-Sultan qalalarynda baı­qa­lady. Jataqhanalardaǵy oryn tap­shylyǵy máselesin sheshý úshin 30 joǵary oqý oryndary qo­naq­úıler men hostelderdiń ıe­le­­rimen 16 819 tósektik oryndy jal­ǵa alý boıynsha sharttar men me­morandýmdar jasady, – dedi.

Mınıstrlik ókiliniń málim­deýinshe, jalpy, jańa jataq­ha­na­lar salý 2018 jyldan bastalǵan. Sodan beri joǵary oqý oryn­darynda 20 761 tósektik orynǵa ar­nalǵan 93 obekt, onyń ishinde 2022 jyly 1 470 tósektik oryn­ǵa arnalǵan 6 obekt paıdalanýǵa be­rildi. Búginde elimizdiń 103 jo­ǵary oqý ornynda ákimshilik-oqý kor­pýstaryn, jataq­ha­na­lardy, ki­tap­hanalardy, sport zaldaryn, asha­nalardy jóndeý, sondaı-aq jylytý júıelerin jóndeý ju­mys­tary júrgizilgen.

– Jańa oqý jylynan bastap bakalavrıat stıpendııasy 20%-ǵa (31 423 teń­geden 36 660 teńgege deıin), magıstratýra men dokto­rantýra úshin 15%-ǵa (tıisinshe 76 950 teńgeden 86 987 teńgege deıin, 172 500 teńgeden 195 000 teń­ge­ge deıin) ulǵaıdy. Jalpy, bul ul­ǵaıtý shamamen 161 myń bilim alý­shy­larǵa qatysty bolady, – dedi T.Eshenqulov.

Sońǵy jańalyqtar

Astana qalasynyń ákimi aýysty

Taǵaıyndaý • Keshe

Uqsas jańalyqtar