Áńgimeniń «Qonaqtar» dep atalýy beker emes. Ony kýrorttan qaıtyp bara jatqan saparlarynda jolaı úıge soqpaq bolǵan balalarynyń jolyn tosyp, tórt kóz bolyp júrgen Erǵabyl shal men kempiriniń arasyndaǵy dıalogtardy oqyp otyryp, birden baıqaısyz. Shyǵarmadaǵy keıipkerlerdiń shynaıy minezi men sóz saptaýlary oqyǵannan úıirip áketedi. Keıde tipti ezýińizge kúlki de úıiredi.
«Kempir, shaqsha kórmediń be? – dedi jumsaryp.
– Baıǵus, «qaıdalaıdy» da júredi ekensiń! Qoıǵan jerińdi umytyp qalasyń ba?!. Má. Erekeń lám-mım demeı, aldymen bir atym nasybaıdy ernine tastap, shaqshasyn qaltasyna saldy. Kempiri basyn ustap, qaıtadan tósegine jantaıdy.
– Basym synyp, óleıin dep jatyrmyn, mazalaı bermeshi.
– О́lseń, Baǵıla kempirdi alyp kelemin, – dedi shal baǵanaǵydaı emes, kóńildenip.
– Iá, jetisersiń! Bala bir jaqta, biz bir jaqta. Myna qý moladan súıegimizdi tabar bir kúni. Osy Qaratúbektiń basynda jumaq turǵandaı eki eli qııa baspaısyń... Búgin kelsin balalar, kórersiń, erip ketemin. Qal jalǵyz óziń, omalyp. Keshe noqtanyń saǵaǵyn baılamapsyń ǵoı, ker kulyn aǵytylyp ketti.
– Ie, buǵan birdeńe aıtsań, bul birdeńe aıtady».
Shyn máninde, Erǵabyl qarııa – eskiniń adamy, azdy-kópti ǵumyrynda talaı baqqa qoly jetip, talaı baqtan aıyrylsa da, qazaqy minezi men órligin joǵaltpaǵan adam. Qartaıǵan kempiri qalada ájeptáýir qyzmet atqaratyn balasyna qolyna baryp turaıyq dese de, onyń aıtqanyna kónbeı, ákesi kórgen, ákesiniń ákesi kórgen qara orynnan qozǵalǵysy kelmeıdi. Oǵan ata-babasynyń súıegi jatqan jerden artyq jer joq. Osy jerden bir topyraq buıyrsa bolǵany deıdi. Jazýshy óz shyǵarmasynda Erǵabyl shal arqyly jıyrmasynshy ǵasyrdaǵy barlyq zobalańdy basynan keshse de, qanaǵaty men shúkirshiliginen aıyrylmaǵan qarııalar beınesin kórkem sýrettegen. Aqsaqaldyń «aıdalada ólgen kári qasqyrǵa uqsamaı el-jurttyń aldynda abyroımen ótsem, odan basqa artyqtyń keregi joq» degeni oqyrmandy san taraý oıǵa qaldyrady. О́mirdiń aqyrǵy túıini osy bir aýyz sózde jatqan sekildi. Osyndaǵy úzindige zer salyńyzshy:
«– Kárilik! E-e, jaryqtyq-aı! Ýh! – Oramalyn alyp, terin súrtti. Kún jylynǵan shyǵar dep juqa barqyt beshpentin sheship, qolyna aldy. Ýqalanǵan óńirin jazyp jatyp: «Erteń súıegime shapan jetpeı qalsa, – dedi ishinen, –Bektemirden qalǵan jalǵyz Erǵabyldyń basynda túk bolmady degen ataqqa qalarmyn». Áldeqalaı shaldyń kóz aldyna ólgennen keıin muny jurttyń qalaı shyǵaryp salatyny elestedi. Jurttyń bári:
– E-e, qaıran dúnıe kimge opa bergen, bul kisiler de ketti-aý dúnıeden. Mundaı kisiler endi týmaıdy, týmaıdy, – dep aza tutyp, endi bireýler:
– Shirkin, bala degen osy ǵoı! Sapabek ákesin qandaı qyp jóneltti, á! Oıpyrmaı, mundaı uly dúbirmen bizdiń elde áli eshbir shal attanbaǵan shyǵar, – desin, tańǵalysyp bara jatqanǵa uqsaıdy. Shal kúlimsirep, taıaǵyn ustady». Jalpy, ótken ǵasyrdyń orta kezinen bastap, halqymyzdyń ulttyq bolmysy, minez-qulqy ózgere bastady. Buǵan keńestik kezeńdegi ıdeologııanyń yqpaly qatty tıdi. Ásirese kóptegen aýyl men qalada qazaq mektepteri jabylyp, balalar oryssha bilim aldy. Onyń aqyry, ultsyzdanýǵa alyp keldi. Osy qasiretti Tólen aǵamyz óz shyǵarmasynda shym-shymdap otyryp, áserli baıandaıdy.
Erǵabyl shal balalarynyń kelgenine shynymen qýansa da, aıaq-qoly jalańash kelini men nemeresin shaqyrǵanyna kelmeı, oryssha sóılegenine ishteı qyrystanyp qalady. Ol balasynyń taýsylyp bitpeıtin myljyń áńgimesine jyny ustap shańyraqqa qarap, oılanyp jatady. Avtor osy jerdegi qarııanyń jan dúnıesindegi alaı-dúleı bolyp jatqan sátti myna bir epızod arqyly sheber jetkizgen.
«– Áı, doǵarshy endi, – dedi Erekeń shydaı almaı. – Anaý ózimizdiń Aspandııarǵa dombyra bershi, án salsyn.
– Al án tyńdaıyq, – dep, kısaıyp jatqan jurt bastaryn kóterip aldy.
Iegi shyǵyńqy, iri, qapsaǵaı jigit kishkene eski dombyranyń ishekterin arbıǵan saýsaqtarymen erine shertip, qulaǵyn burady. Biraz dyńyldatyp otyryp, sen úshin aıtyp otyrmyn degendeı Sapabekke qarap, jýan qońyr daýyspen jeńil bir ándi bylqyldatyp bastap ketti. Ándi tolyq aıtpaı, ortasynan úzip tastap, dombyrasyn qaıta burady. Erekeń ashyq túndikten juldyzdarǵa qarap jatqan. – Áı, aıtatyn bolsań, aıtsańshy, – dedi aqyryp. –Keshegi ákeń Dúısenbi dombyra saýsaǵyna tıer-tımeste aıǵaılaıtyn. Neden munsha jaman bolyp týdyńdar? Aspandııar baǵanadan osy sózdi kútip otyrǵandaı, dombyrany tyrnańqyrap qaǵyp-qaǵyp jiberip, tamaǵyn kenep aldy».
«Neden munsha jaman bolyp týdyńdar»? Shynynda da, óz ultymyz ben tilimizden bezinip, nege munsha jaman bolyp týǵan urpaqpyz? Qabyrǵaly qalamger osy máseleni der kezinde baıqap, ony kórkem til, ıshara emeýrinmen beınelep dabyl qaqsa da, bul taqyryptyń qazir de mańyzdy ekenin ishteı moıyndaımyz.
