Qoǵam • 29 Qyrkúıek, 2022

Tolǵan ortanyń tolǵamy

65 ret kórsetildi

Jer betindegi qazaqtardyń jal­ǵyz Otany – Qazaqstan! Táýel­sizdik alǵannan beri álemge tarydaı shashylǵan qandastarymyz ata­jurtqa orala bastady. Uly kósh­tiń bastalýy I Dúnıejúzi qazaq­tary quryltaıynyń uıym­das­tyry­lýymen baılanysty. Bıyl tuńǵysh quryltaıdyń ótkenine 30 jyl boldy.

Mańyzdy dataǵa oraı Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasynda «Qazaq eli: ósip-órkendeýdiń tu­jyrymdamalyq negizderi jáne ja­handanǵan álemge beıimdelý» atty halyqaralyq forým ótti. Jıynǵa qatysýshylar alǵashqy quryltaı ótkizilgennen beri júzege asqan jańashyldyqtardy, áli kúnge deıin sheshimi durys ta­bylmaǵan problemalardy atap ótti. Sondaı-aq qazaq halqynyń ta­rıhı-mádenı murasyn saqtaý jáne qazirgi syn-tegeýrin men qaýip-qater jaǵdaıynda ultty uıys­tyrýdyń tetikteri aıtyldy.

Alqaly jıynda eń áýeli Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráliniń quttyqtaý sózi oqyldy. «Búgingi alqaly jıynǵa elge degen ystyq yqylasy men saǵynyshyn arqalap álemniń ár túkpirinen kóptegen qandasymyz arnaıy kelip otyr. Bul basqosý taǵdyr talaıymen tarydaı shashylyp ketken baýyr­larymyzdyń mereıin arttyryp, ult bolyp uıysýymyzǵa, ju­dyryqtaı jumylyp, birli­gimizdi bekemdeı túsýge sep bolary sózsiz. Qanshama qıyn-qystaý zamandy basynan keshken qazaq halqynyń Táýelsizdikke qol jetkize salysymen qolǵa alǵan ıgi isteriniń biri – týǵan mekeninen jyraq ketken qandastaryn tarıhı Otanyna qaıtarýy edi. Dú­nıejúzi qazaqtarynyń alǵashqy quryltaıy atajurtty ańsaǵan qanshama jannyń júreginde shermen bolyp qatqan sherdi tarqatty. Ulttyń rýhyn kóterdi. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev sońǵy ýaqytta báseńdep qalǵan qandastar kóshin barynsha qoldap, jandandyrýǵa shaqyrdy. Bul is-shara álemdik úderisterdiń alasapyranynda qazaq ultynyń jasampazdyǵy jolyndaǵy aldaǵy maqsat-mindetterdi aıqyndaýda aıryqsha mańyzǵa ıe», delingen mınıstrdiń quttyqtaý sózinde.

Tuńǵysh Prezıdent kitap­ha­na­­synyń dırektory Baqytjan Temir­­bolat osynaý 30 jyl ishinde atajurtqa oralǵan qandas­tary­myz elimizdiń ósip-órkendeýine, álemge tanylýyna óz úlesterin qo­syp jatqanyn atap ótti. «Alys­ta júrgen aǵaıynnyń da elge degen súıispenshiligi, ultyna degen qurmeti kúnnen-kúnge artpasa, kemigen joq», dedi ol.

Otyz jylda elimizge 1 mıllıon 99 myńnan astam qandas kó­ship kelgen. Búginde álemniń túk­pir-túkpirinde shamamen 7 mıllıon qazaq ómir súrip jatyr. Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, saıası ǵylymdar doktory Qýanysh Sultanov tuńǵysh quryl­taıdyń uıymdastyrylýy táýel­sizdiktiń jelisi ekenin eske salyp, egemendigimizdi qadirleýge shaqyrdy.

– Tuńǵysh quryltaı ulttyq sanamyzdy oıatyp, ulttyq ujda­nymyzǵa qýat berip, ulttyq bir­ligimizge senim uıalatty. Uly kósh bastalǵan ýaqytta men de ıgi iske qatysý baqytyna ıe boldym. Ol sátter óte qıyn da, qyzyqty kezeń edi. Qytaıda elshi bolyp júrgenimde búkil Shyńjań ólkesin aralap, Altaıǵa deıin baryp, jergilikti turǵyndarmen kezdestim. Keıbir azamat «Men Qazaqstanǵa barsam, Qazaqstan maǵan ne beredi?» dep saýal qoıatyn. Men olarǵa: «Baýyrym, Qazaqstanǵa kelseń, eńseń kóteriledi. Saǵan bostandyq, quqyq beriledi. Olaı bolsa, «Men Qazaqstanǵa ne beremin?» dep kelýiń kerek» dep jaýap qaıtarǵan edim, – dep estelikterimen bólisti.

Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Saılaý Batyrshauly bolsa, sheteldegi qazaqtardyń elge kelýiniń ózi úlken kúsh ekenin erekshe atap ótti.

– Men Syrtqy ister mınıstr­li­ginde eńbek etken jyldary, ıaǵnı uly kóshtiń alǵashqy kezeńin­de Moń­ǵolııadan 62 myń qazaq elge keldi. Ol kezde azamattyq alý qıyn bolǵandyqtan olardy jumys kúshi retinde qonys­tan­dyrdyq. О́kinishke qaraı, qujattandyrýdaǵy bıýrokra­tızm­niń saldarynan kelgen aǵaıynnyń besten biri qaıtadan kóship ketti. Áli kúnge deıin azamattyq alýda problema kóp. Naqty baǵdarlama qolǵa alynatyn ýaqyt jetti. Al Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi bolsa, Kóshi-qon saıa­satynyń 2023-2027 jyldarǵa ar­nalǵan tujyrymdamasyn ázir­lep, túsiniksiz tetikterdi iske qos­paqshy. Sheteldik tájirıbege súıen­sek, Izraıl memleketinde bir kún­niń ishinde azamattyq ala alasyz. Áýejaıdan túse sala, arnaıy ǵımaratta bar sharýańyzdy bitiresiz. Germanııada azamattyq alý isi bir kúnnen asyp ketse, kelesi kúni bul iske jaýapty mınıstr jumystan bosatylatynyna senimdimin. Mine, óz azamattaryna degen qoldaý osylaı bolsa kerek! Álemdegi bar qazaq Otanyna oralý qajet! – dedi Saılaý Batyrshauly.

Memleket jáne qoǵam qaırat­keri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Myrzataı Jol­dasbekov onlaın rejimde ys­tyq yqylasyn bildirip, tuńǵysh qu­ryltaıdy uıymdastyrýdaǵy estelikterimen bólisti. 1992-2017 jyldary Dúnıejúzi qazaq­tary qaýymdastyǵy tóraǵasy­nyń orynbasary bolǵan Sultan­áli Balǵabaev uly kóshtiń alǵash­qy jyldardaǵy qarqyny báseń­dep qalǵanyn, osy rette quzyr­ly organdar tarapynan jana­shyr­lyqtyń az ekenin jetkizdi.

«Otandastar qory» kom­mer­sııa­lyq emes aksıonerlik qoǵa­mynyń prezı­denti Abzal Sapar­bekuly qor­dyń jumysyna toq­taldy. «Ulttyq biregeı­likti saqtaý maqsatynda jumys atqarý­damyz. Jasyratyny joq, aıanyshty sátter de az emes. Máselen, qazir О́z­bekstannan basqa eshbir memleket­te tolyqqandy qazaq mektebi joq. Mońǵo­lııa­da bıyldan bas­tap mektepter 2-sy­nyptan bas­tap tolyq mońǵol tiline kóshti. Kórshi Reseıde ana tilin bilmeıtin qazaqtardyń sany 50 paıyzdan asty. Basqa ult ókilderimen nekege turý 25 paıyzǵa jetti. Eýropadaǵy jáne Túrkııadaǵy qazaqtar ana tilin umytýǵa jaqyn. Bul rette «Otandastar qory» qa­zaq tilin úıretý kýrstaryn ótki­zýdi jalǵastyryp jatyr. О́zge de baǵyttaǵy jumystar da qolǵa alyn­ǵan. Búginde álemniń 26 elin­degi 80 qazaq ulttyq mádenı orta­lyǵymen yntymaqtastyq orna­tylǵan», dedi Abzal Saparbekuly.

Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­dastyǵy tóraǵasynyń orynba­sary Zaýytbek Turysbekov qa­ýym­dastyqtyń atqarǵan ju­mys­taryna toq­talyp, aldaǵy jospar­larymen bólisti. Sondaı-aq jıynda sheteldegi qazaq dıas­po­ralarynyń ókilderi baıan­dama jasady. Halyqaralyq forým jumy­synyń qorytyndysy bo­ıynsha materıaldardyń elektrondy jınaǵy shyǵarylmaq. Forým aıasynda Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasynyń qoryndaǵy arhıv qujattary men kitaptarynyń kórmesi, dástúrli qazaq qolóneri men ulttyq kıimderiniń kórme-jármeńkesi uıymdastyryldy.

Sońǵy jańalyqtar

Qyrǵyzdyń óńindeı...

О́ner • Búgin, 08:35

Áleýmettik jobalardyń áleýeti

Úkimet • Búgin, 00:01

Abyroıly Aǵzam aqsaqal

Aýyl • Keshe

Taǵy da tarıf týraly

Aımaqtar • Keshe

Qoldan shapqan qobyz

Rýhanııat • Keshe

Kúlánda apa

Eń qysqa áńgime • Keshe

Alash at tarıhy

Qoǵam • Keshe

Bir óleńniń tarıhy

Ádebıet • Keshe

Sultanmahmut jeńisi

Ádebıet • Keshe

Dala men daryn

Tarıh • Keshe

Uqsas jańalyqtar