Qazaqstan • 29 Qyrkúıek, 2022

Salyq reformasy: úmit kúttirer bastama

73 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda dıfferensıaldy salyqqa qatysty másele kóterdi. «Taǵy bir basymdyq – salyqtyq yntalandyrý sharalarynyń tıimdiligin arttyrý. Ol úshin ekonomıkanyń túrli salasynda dıfferensıaldy salyq mólsherlemesine kóshken jón», degen Prezıdent salyq refor­masy aıasynda «sán-saltanatqa sa­lyq» salýdy engizýge nazar aýdardy. Aıta ke­terligi, munyń orta tapqa qatysy joq. Bul tek asa qymbat jyljymaıtyn mú­lik jáne avtokólik satyp alǵan kezde salynbaq.

Osy oraıda dıfferensıaldy, ıaǵnı údemeli salyq máselesin tarqatyp aıta ketsek. Údemeli ólshemge sáıkes jalaqysy tómen azamattar salyqty qazirgiden az tóleıdi. Al eńbekaqy­sy joǵary qyzmetkerlerdiń tóleıtin salyǵy artady. Maqsat – eńbekaqy tóleýdiń  meılin­she keń taraǵan ári jasyryn tásilin «kóleńke­den» shyǵarý. Eger tıisti salyq mólsheri qysqaratyn bolsa, jalaqyny jasyryn tóleýdiń qajeti bolmaıdy

Negizi údemeli salyq salýdyń da birneshe túri bar. Qazirgi tańda damyǵan memleketterde  paıyzdyq mólsherlememen údemeli salyq júıesi qoldanylady. Máselen, Ulybrıtanııada jyldyq tabysy 12 570 fýnt-sterlıngke jetpeıtinderge múldem salyq salynbaıdy. Al jalaqysy 12 571-50 270 fýnt-sterlıng bolatyn azamattarǵa – 20 paıyz, kirisi 50 271-150 000 fýnt-sterlıngti quraıtyndar 40 paıyzyn memleketke sanap berýge tıis. Tabysy 150 000 fýnttan asatyndarǵa salynatyn salyq – 45 paıyzǵa teń.

Ulybrıtanııany mysalǵa keltirýimiz be­ker emes. Áý basta osyǵan uqsas júıe Rım ımperııasynda kezdesse de, zamanaýı dáýir­de údemeli salyqty eń alǵash engizgen dál osy aǵylshyndar. Sol kezdegi Tumandy Al­bıon­nyń premer-mınıstri Ýılıam Pıtt 1798 jyly bıýdjettiń «jyrtyǵyn jamaý» úshin osy júıege ıek artty. Keıinirek aǵylshyndar údemeli salyqtan bas tartyp, qaıta qabyldap júrip, aqyrynda osyǵan turaqtady.

Qarjy men ekonomıkadan habary joq adamǵa mundaı júıe esepteýge qıyn kórinýi yqtımal. Joǵaryda Ulybrıtanııany mysal­ǵa keltirdik qoı, Tumandy Albıonnan alys­tamaıyq. Osy júıeni qoldana otyryp, el premer-mınıstri Lız Trasstyń qansha salyq tóleıtinin eseptep kóreıik.

Ulybrıtanııa úkimetiniń saıtynda kórsetilgen derekterge súıensek, parlament músheleri jylyna 84 144 fýnt-sterlıng kóleminde jalaqy alady. Al palata spıkeri, premer-mınıstr sekildi laýazymdarǵa qosymsha aqy tólenedi. Mysaly, premer-mınıstrge qosymsha 79 936 fýnt artyq beriledi. Sonda Lız Trasstyń jyldyq jalaqysy  164 080 fýnt-sterlıngti quraıdy.

Tumandy Albıondaǵy salyq júıesi birneshe satyly. Soǵan sáıkes, jyldyq tabysy 12 570 fýnt-sterlıngke jetpeıtinderge salyq salynbaıtyn bolǵandyqtan, bul somany jalaqydan alyp tastaýymyz kerek. Biraq premer-mınıstrge jeńildik berilmeıtindikten, ony esepke almaımyz. Kelesi saty retinde jalaqysy 50 270 fýntqa salynatyn 20 paıyzdyq shkalany qoldanamyz. Osylaısha, negizgi somadan 50 270-ti alyp, onyń 20 paıyzyn salyqqa tóleımiz. Salyq – 10 054, qalǵany – 113 810 fýnt-sterlıng. Úshinshi saty retinde bul somanyń 40 paıyzyn salyqqa jumsaımyz (45 524 fýnt-sterlıng). Sonda jalpy Lız Trasstyń tóleıtin salyǵy shamamen 55 578 fýntty quraıdy.

AQSh-tyń negizin qalaýshylardyń biri Benjamın Franklın «Amerıkada eki nárse ǵana máńgilik: ólim men salyq» degen eken. Son­dyq­tan shyǵar, muhıttyń arǵy betinde ta­bys­y mol azamattar qomaqty qarajatyn sa­­lyq­qa tóleıdi. Qazirgi tańda atalǵan elde údemeli sa­lyq júıesi paıdalanylady. Onyń kó­lemi 10 paıyzdan 37 paıyzǵa deıingi aralyqta.

Eýropanyń birqatar elinde de osyndaı júıe bar. Belgııada salyq kólemi 25 paıyzdan 50 paıyz deńgeıinde. Germanııa, Danııa, Shvesııa, Norvegııa, Ispanııa sekildi memleketter de osyndaı tásildi paıdalanady. Munyń bári jeke tabys salyǵynyń mólsheri. Áıtpese, túrli deńgeıdegi salyqtardy qossa, qaltasy qalyń azamattardyń memleketke beretin qarajatynyń kólemi múldem artady. Máselen, Belgııada keı jaǵdaıda tabystyń 79 paıyzyna jýyǵyn bıýdjetke shytyrlatyp sanap beredi eken. Al Fınlıandııada 66 paıyzǵa deıin jetetin kórinedi.

Ekonomısterdiń paıymdaýynsha, mundaı dıfferensıaldy júıe qoǵamdaǵy áleýmettik teńsizdikti joıýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan shyǵar, damyǵan elderdiń bárinde osyndaı tásil qoldanylady. Joldaýda kóterilgen másele aldaǵy ýaqytta qyzý talqylanatyny túsinikti. Osyndaıda sheteldik tájirıbelerdi eskere otyryp, kirisin jasyrǵan qaltalylardyń salyq tóleýin zańmen rettegen jón.

Sońǵy jańalyqtar

Jol salasyndaǵy júgensizdik

Qoǵam • Búgin, 00:07

Sot júıesin jetildirý

Saıasat • Búgin, 00:06

Maqtashylardyń muńy

Ekonomıka • Keshe

Ýaqyt talaby

Qoǵam • Keshe

Qazandyq aqaýy túzetile me?

Aımaqtar • Keshe

Armandar oryndalady

Qoǵam • Keshe

Qoǵamdyq keńes quryldy

Qoǵam • Keshe

Esirtkige qarsy aksııa

Elorda • Keshe

Ulylar qorymyn nege umyttyq?

Rýhanııat • Keshe

Keıipkerin izdegen jazýshy

Ádebıet • Keshe

Kúresker Geıne

Ádebıet • Keshe

Ajaldy jeńgen Aspan

Ádebıet • Keshe

Aǵash kósheti egildi

Aımaqtar • Keshe

Qasqyr

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar