Rýhanııat • 30 Qyrkúıek, 2022

Qalamger belesi

44 ret kórsetildi

Shyn jazýshyǵa ataq-abyroı, madaq pen maqtaý, barsha qurmet shyǵarmasy arqyly keledi. Ádiletti oqyrman da ádebıettiń bul ádepki erejesin biledi. Kóńildiń kúıin qozǵap, mezet tebirentken jaqsy shyǵarmanyń áseri jadyńnan óshýi de qıyn. Keıde ádebıette biz túsinbeıtin ǵaryshtyq deńgeıdegi belgisiz bir kúsh bardaı seziledi. Áıtpese, jazýǵa kelgen myń-san avtordyń bári tarıhta qalar edi... esimderi jattalar edi. Sonymen birge qansha ǵasyr ótse de, jylǵalardan qansha sý aǵyp, jyldar jyljysa da áli kúnge deıin yntyǵa oqylatyn avtorlar bar. Paradoks.

Máselen kúni keshe ǵana asta­na­lyq jurt súıikti jazý­shy­la­ry­nyń shyǵar­ma­shylyq keshine asyqty. Sonaý jyldarda túrli taqyryptarǵa baryp, eldi eleń etkizgen, «Oń qolymen» shoshytyp, «Ákesimen» eljiretken Tólen Ábdikpen kezdesýge asyqty.

Astana qalasy Tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasynyń uıym­das­ty­rýy­men Q.Qýanysh­baev atyndaǵy Mem­le­kettik aka­de­mııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynda sanatker jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Tólen Ábdiktiń mereıli 80 jasqa tolýyna oraı «Parasat maıdanynyń jaýyngeri» atty ádebı kesh ótti. Saltanatty jıyn­ǵa respýblıkanyń túkpir-túk­pirinen jınalǵan zııaly qaýym, mınıstrler men depýtattar, son­daı-aq avtordyń barsha oqyr­many qatysty.

Quttyqtaýlar legin Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli bastady. Mınıstr jazýshynyń keshi Muhtar Áýezov, Sherhan Murtaza, Oralhan Bókeı syndy qazaq ádebıeti alyptarynyń týǵan kúnimen tuspa-tus kelgenin atap ótti.

«Tólen aǵa – Muhtar Áýezovtiń jolyn jalǵaǵan kózi tiri klassık jazýshymyz. Ony qazir aıtý kerek. Ábdijámil Nurpeıisovtiń Tólen aǵaǵa qandaı baǵa bergeniniń talaı kýási bolǵanbyz. Shyndyqtyń shyraqshysy, aqıqattyń aldaspany ispetti Sheraǵań sııaqty Tólen aǵa da tek aqıqatqa, parasatqa qapysyz qyzmet etti. Sonymen qatar Oralhan Bókeı sekildi keremet sýretker, shynaıy ómirdiń obrazyn jasaǵan úlken jazýshymyz. Osy úsh qalamgerdiń sıpatyn, qasıetin boıyna jıǵandyqtan Tólen aǵany segiz qyrly, bir syrly dep aıtýǵa bolady. Jazýshylyǵy, dramatýrgtigi bir tóbe. Kúıshiligi, dombyrashylyǵy, áńgimeshildigi, tarıhty tereńnen aıtatyn shejireshildigi, kúrestiń de maıtalmany, basqa da sıpattaryn jaqsy bilemiz. Sondyqtan Tólen aǵany Abaıdyń bir sózimen aıtqanda, tolyq adamnyń, kemel adamnyń kelbeti dep sıpattaýǵa bolady dep oılaımyn. Shyǵarmalaryn oqyǵanda óziniń sózimen aıtqanda, kirjýǵysh mashınadan shyqqandaı tazaryp qalamyz. О́ıtkeni Tólen aǵa qaı shyǵarmasynda bolsa da, shyn máninde tazalyqty, adaldyqty, kisilikti jazady. Sol úshin de jazýshynyń ár shyǵarmasy ómirsheń», dedi mınıstr.

Al Mádenıet jáne sport mınıstri Dáýren Abaev, eń aldymen jazýshynyń ult rýhanııatyna sińirgen eńbegine toqtaldy.

«Kez kelgen ulttyń, halyq­tyń basynan ótkergen tarıhı kezeńderi, eń aldymen sol ha­lyqtyń ádebıetinde iz qal­dy­ra­dy. Jurtshylyq ózińizdi qa­zaq rýhanııatynda erekshe qoltańbasy bar qabyrǵaly qalamger, ultqa ustyn, aýzy dýaly abyz jazýshy dep tanıdy. Sondaı-aq qazaq sóz óneriniń órkendep qanat jaıýynda, tól rýhanııatymyzdyń ilgeri qadam basýynda Sizdiń atqarǵan jumystaryńyzdy joǵary baǵa­laıdy. Qalamgerligińizben qosa qaıratkerligińiz de árdaıym el nazarynda.

Keıingi býyn ózińizdi kórkem­sózdiń de, kósemsózdiń de naǵyz sheberi re­tin­de úlgi tutady. Siz somdaǵan sony ke­ıip­kerler, tyń taqyryptar kez kelgen álemdik klassıkalarmen ıyq tiresedi. Shyǵarmashylyǵyńyzdyń negizgi baǵyty da sol, sana táýelsizdigi, adam qundylyǵy, ádildik maıdany. Osy oraıda qýatty qala­myńyzdan týǵan shuraıly shyǵar­ma­laryńyz bolashaqta álem til­derine úzdiksiz aýdarylyp, tutas adamzat bas almaı oqıtyn kúnge jetedi dep nyq senimmen aıta alamyz», dedi vedomstvo basshysy.

Shymyldyǵy mereıtoı ıesiniń «Tórt tútin» kúıimen ashyl­ǵan ádebı keshtiń barysy da erek boldy: jazýshynyń poe­tıkalyq oılarymen órilgen jıyn telejýrnalıst, Parlament Sena­ty­nyń depýtaty Dana Nur­jigittiń sahna tórinde avtormen júrgizgen suh­ba­tyna ulasty. Shyǵarmashylyqqa, jazý­shy­lyq ómirge, aqyn Tólen Ábdikke, kúıshi Tólen Ábdikke, rýhanııat pen má­de­nıet­ke qatysty qoıylǵan suraqtarǵa avtor da shynaıy jaýap berdi. Dál osy keshte jazýshynyń ońashada óleń jazatyny, kúıshilik óneri jaıynda aıtyldy. Jastyq shaqta jazylǵan óleńderi oqyldy.

«Osydan bes jyl buryn, 75 jasymda osyndaı basqosýlar bolǵan edi, sonda men áńgimemniń basynda ómirden ozǵan eki-úsh dosymnyń atyn atap eske alǵan edim. Bes jyl ishinde tek memleket basshylary ǵana emes, búkil dúnıe ózgerdi. Pandemııadan eki jyl ishinde jetpisten asa jazýshy qaıtys bolypty, olardyń ishinde eń aıaýly dostarym bar edi, eń jamany osylardyń bárine baryp topyraq salýǵa shamamyz kelmeı qaldy. Sonyń ishinde bizdiń jany­myz­dy kúızeltken Qańtar oqıǵasy bar, osynyń bári qosyla kelgende bizge qan­sha­lyqty qıyn bolǵanyn ańǵarýǵa bolady dep oılaımyn», degen jazýshynyń sózinen keıin barsha kórermen ornynan turyp, ult rýhanııatyna eńbek sińirgen tulǵalardy eske aldy.

Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet óz býynynyń «Tozaq ottary jymyńdaıdy», «Oń qol» shy­ǵar­ma­larymen óskenin, tipti sol «Oń qol» tústerine kirgendeı bolǵanyn aıtty.

«Tozaq ottary jymyńdaıdyny» oqy­ǵanda bizdiń ózimizdiń otarshyldyqta júrgen hal-kúıimizdi kórdik. Aqyndarda «Mahambettiń monology, negrdiń monology» degen bar. Iаǵnı ózimiz aıta almaǵandy solardyń aýzymen beretin ádis bolatyn. Dese de sonyń bárinen Tólen aǵa ozyp ketti. Sonaý úndis taıpasynyń hali men bizdiń qazaqtyń hali uqsas bolyp shyqty. Adamnyń jan-dúnıesin tazartýdy katarsıs dep ataıdy. Tólen aǵa da jazýymen alpys jyldan beri oqyrmannyń jan-dúnıesin tazartýmen kele jatyr. Ol – laı sýdy tundyrýmen birdeı. Dúnıeniń kazýstary, shıelenisteri, eń bir adamdy kúızeltip, qınalýǵa jetkizetin qıyn nárselerdi óz shyǵarmasyna arqaý etip alyp shyǵady», degen Odaq tóraǵasy mereıtoı ıesine qazaq ádebıetiniń damýy­na úles qosqany úshin «Qazaqstannyń qurmetti jazýshysy» ataǵynyń kýáligin tabystady.

Jazýshy suhbat arasynda qalamger laboratorııasy týraly pikirin aıtty.

«Adamnyń ishki jan-dúnıesi syrtqy dúnıege tikeleı baılanysty, sondyqtan adamnyń janyna úńilseń, sen odan qoǵamnyń kartınasyn kóre alasyń. Ol kezde senzýra degen boldy. Bet-jaǵyn sezdirmeı, býaldyrlandyryp, kúrdelendirip jazýǵa týra keldi. My­saly, shyǵarmada úndister tragedııasyn qozǵap otyryp: «Qazir bizde koko japyraǵyn shaınamaıdy dep oılaısyz ba, qazir bizde jalǵan ıdeıalar ja­pyraǵyn shaınaıdy», degen sózder boldy, sol baıqalmaı ketti».

Sondaı-aq kesh barysynda Parla­ment Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń quttyqtaý hatyn depýtat Nurtóre Júsip, Parlament Májilisiniń tóraǵasy, Amanat partııasynyń tóraǵasy Erlan Qoshanovtyń quttyqtaý hatyn Parlament Májilisiniń depýtaty Darhan Myńbaı oqysa, jazýshynyń zamandastary mándi estelikter aıtty. Al «Parasat maıdanyn» alǵash oqy­ǵan sátten «Mynaý Kafkanyń ózi ǵoı», dep baǵa bergen qalamger Anatolıı Kım beınebaılanys arqyly qut­tyq­tady.

Sońǵy jańalyqtar

Almaty mańynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar