Álem nazaryndaǵy qurylys qarqyn aldy

«Astana Ekspo-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Qanaǵat TILEMISOVPEN áńgime – Qanaǵat Kenjebekuly, jaqynda Elbasymyz «Astana EKSPO-2017» kórme kesheni ornalasatyn jerge kapsýla salyp, qurylys jumystarynyń tusaýyn kesti. Qarqyn qalaı bolýda? – Qurylys qarqyny bir sát te báseńdemeıdi. О́ıtkeni, bul – álem nazarynda, Elbasynyń qatań baqylaýynda turǵan aıtýly shara. Biz qurylysty ýaqytynda bitiremiz dep memleket atynan ýáde berdik. Sondyqtan, basqasha jasaýǵa qaqymyz joq. Elbasymyz 24 sáýir kúni kelip, kórme kesheni qurylysynyń ornyna kapsýla salyp ketken bolatyn. Men shynymdy aıtsam, Elbasynyń sondaǵy aıtqan sózine, qurylysqa qatysty qanshama faktini jatqa biletinine erekshe tańǵaldym. Keıbir máselelerdi salalyq mamandardyń ózi bile bermeýi múmkin. Naqty tapsyrma berildi, endi tek sol mejeni baǵyndyrý úshin jumys isteýdemiz. «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tór­­­aǵasy Talǵat Ermegııaev sol jerde Elbasyna qurylys keste­sin tanystyrǵan bolatyn. Sol kes­tege sáıkes, qajet bolsa, kúndiz-túni toqtaýsyz jumys atqa­ratyn bolamyz. Al qazirgi iste­linip jatqan sharýalarǵa toqta­latyn bolsaq, burynǵy ınje­nerlik-kommýnıkasııalyq qurylym­dardyń ornyn anyqtaý jumystary jasalyp jatyr. Topyraq erozııaǵa ushyramaý úshin betki ósimdik qabatyn zaqymdamaı jınap alýdamyz, aınala qorshaý salynýda, osy sekildi qurylysqa daıyndyq jumystary bastalyp ketti. – EKSPO kórme kesheniniń ornalasatyn kólemi boıynsha ózgerister bar ma? – О́zgeris joq. Jalpy aýdany – 173,4 gektar, onyń 148 gektary turǵyn úıler, bilim berý, densaýlyq saqtaý mekemeleri, áleýmettik-mádenı nysandar jáne oıyn-saýyq oryndary, 25 gektar jerge kórme keshenderi ornalasady. Birer gektar ári-beri aýys-túıis bolyp jatsa, oǵan bizde eshqandaı shekteý joq jáne onda turǵan eshteńe joq. Biraq negizgi aýqymy osy kólemde qalady. – Qansha ǵımarat turǵy­zy­lady dep kútilýde? – Búgingi kúni qansha ǵımarat bolatynyn sanaý qıyn. Biraq irileriniń ózi júzden asady. Eń bıigi – kórmeniń sımvoly bolyp qalatyn sfera-shar pishinindegi «Qazaqstan-Astana» ulttyq pavılony, onyń dıametri – 80, tuǵyrynyń bıiktigi 20 metr, jalpy bıiktigi 100 metrge jýyq. Onyń qurylysy maýsym aıynda bastalady. Báıterek sekildi Astanamyzdyń jańa sımvoly bolady dep úmittenemiz. 25 gektarǵa ornalasatyn kórme nysandarynyń ózi búgingi kúnde bekitilip bolyp qaldy. Ony bekitetin – Halyqaralyq kórmeler bıýrosy. Al qalǵan 148 gektarǵa ornalasatyn ǵımarattardyń kópshiligin ınvestısııa jolymen turǵyzýǵa Úkimet tarapynan múmkindik berilip otyr. – «Astana EKSPO-2017» kór­mesiniń tehnıkalyq-eko­no­mıkalyq negizdemesi (TEN) jasalyp bitti me? Qurylys jumystarynyń jalpy shyǵy­ny qanshaǵa baǵalanyp otyr? – Tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme jasalyp ta, saraptamadan ótip te bitti. Ony memleket bekitkennen keıin ǵana qurylys shyǵyndary belgili bola bastaıdy. Biraq ony qazir anyqtaý múmkin emes. Nege deseńiz, TEN ishindegi baǵada ózgeris bolýy múmkin. Qurylysqa qoldanylatyn tehnıkalardyń shyǵynyn esepteý óte qıyn. О́zińiz bilesiz, qazirgi tehnologııalyq progress asa jyldam. Búgin shyqqan uıaly telefon erteń eskirip qalady. Kózdi ashyp-jumǵansha jańaryp jatyr. Qurylys tehnıkalary da sondaı. Úsh jyldan keıin qandaı tehnologııa qoldanylady, ony tap basyp aıta almaıtynymyz sııaqty, qurylys shyǵynynyń qandaı bolary da belgisiz. Biraq negizgi jospardan úlken aýytqýshylyq bolmaıtyn shyǵar. – Jobalaý-smetalyq qujat­tary (JSQ) daıyndalyp boldy ma? – Jobalaý-smetalyq qu­jat­ta­ry TEN-men birge jasalyp jatyr. Ýaqyttyń tyǵyzdyǵynan bul qujattardy daıyndaý bir­sha­ma jedeldetilgen tártippen júrgizilýde. – Qurylysqa qansha qazaq­standyq kompanııa qatysady, otandyq qurylys ónimderi qoldanyla ma? – Árıne, máselen, sementti biz Amerıkadan, bolmasa Avs­tra­lııadan ákelmeımiz. Eń birinshi kezekte ózimizde bar qurylys materıaldaryn jumsaımyz. Temir, sement, tas, qum, qıyrshyq tas, mármár tas, granıt sekildi negizgi zattar ózimizde de jetkilikti. Biraq aǵash azdaý, sondyqtan ony jaqyn shetelderden alýy­myz múmkin. Negizgi bizdiń maqsat – áýeli qazaqstandyq qury­lys­shylardy jumysqa tartý, solarǵa múmkindik berý. Qudaıǵa shúkir, ondaı otandyq kompanııalar barshylyq. Bul jerde basa aıtatyn másele, olardyń halyqaralyq standarttarǵa saı bolýy qatań qadaǵalanatyn bolady. Al eńbek kúshi jetpegendeı bolsa, sheteldikter shaqyrylady. – Sizdiń oıyńyzsha, «EKSPO» kórme kesheninde balamaly energııa kózderiniń qaı túrin (kún, jel, jer energııasy, t.b.) negizgi dep ataýǵa bolady? – Bizdiń o basta eskız-ıdeıaǵa qatysýshylarǵa qoıǵan talabymyz – mindetti túrde óz jobalarynda balamaly energııa kózderin kórsetýi kerek bolatyn. Sol talap boıynsha, utqan amerıkalyq kompanııa balamaly energııa kózderiniń úlesin qazir eseptep jatyr. Kórme ótkiziletin aýmaqta energııa negizinen kún kózinen alynady dep kútilýde. – EKSPO kelbeti qala­nyń sáýlet-symbatymen qansha­lyqty úndespek? – Jalpy, kórme kesheniniń kólemi Astana qalasynyń 400-den bir bóligindeı bolady. Osy bólik qalaı bolǵanda da qaladan derbes bola almaıdy. Bári birge ortaq bir ansambl bolyp turýy kerek. Jalpy, óz basym kórme memleketimizdiń damýyna zor serpin beredi dep shúbásiz senemin. – Jan-jaqty maǵlumat­tary­ńyz­ǵa rahmet. Jumy­sy­ńyzǵa jemis tileımiz. Áńgimelesken Aǵanas TORAIǴYR.