– dedi Elbasy Nursultan Nazarbaev osy elge memlekettik saparynyń qorytyndysynda
Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik sapary aıasynda birqatar qytaılyq kompanııalar basshylarymen kezdesýler ótkizdi. Sondaı-aq, Sınhýa aqparat agenttiginiń ınternet-saıtyn paıdalanýshylarmen onlaın-suhbat qurdy.
Qazaqstan Prezıdenti Qytaı bıznesmenderimen jeke-jeke júzdesip, pikir almasty. Alǵashqy kezdesý Qytaıdyń «Sınhýa» korporasııasy basqarmasynyń tóraǵasy Ho Sınhýamen boldy. Onda korporasııanyń qazaqstandyq seriktesterimen yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń negizgi baǵyttary talqylandy. Atap aıtqanda, kómirdi keshendi óńdeý salasyndaǵy birlesken jobalardy júzege asyrý máseleleri qozǵaldy. Budan bólek, kezdesý barysynda ózara is-qımyl perspektıvalary men ınvestısııalyq ahýaldyń jaǵdaıy qarastyryldy. Memleket basshysy Qazaqstanda bıznes júrgizý úshin zańnama jáne kelisimsharttar turaqtylyǵy sııaqty jaıttardy qamtıtyn qolaıly jaǵdaılardyń jasalǵanyn atap ótti.
«Sınhýa» korporasııasy – Qytaıdyń kómir óndirý, baıytý, koksteý jáne kómir hımııasy salasyndaǵy iri jekemenshik kásiporny. Korporasııanyń 2013 jyldan bergi aktıvi 7,5 mlrd. dollardy quraıdy. Qazirgi tańda 20 myńǵa jýyq adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan korporasııanyń jyl saıynǵy ishki jalpy ónimi – 2,5 mlrd. dollar. Búginde halyqaralyq naryqta bıik bedelge ıe atalǵan alyp kásiporyn endi bizdiń elge de ınvestısııa salǵaly otyr. Iаǵnı, Qaraǵandy oblysynda kómirdi qaıta óńdeý jáne odan sıntetıkalyq suıyq otyn óndirý boıynsha ónerkásiptik kásiporyn qurylatyn bolady. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen kezdesýinen keıin atalǵan kompanııanyń Shyńjań fılıalynyń jetekshisi Sıýı Chjýn Qaraǵandyda salynǵaly otyrǵan kásiporyn jaıynda áńgimelep berdi.
Bizder úshin jumys kestesiniń tyǵyzdyǵyna qaramastan, Prezıdent myrzanyń delegasııamyzdy qabyldaýy zor mártebe. 2013 jyldyń qyrkúıeginde biz qazaqstandyq seriktestermen Qaraǵandy oblysynda kómirdi keshendi qaıta óńdeý salasyndaǵy yntymaqtastyq boıynsha ózara túsinistik týraly memorandým jasasqan edik. Biz bul baǵyttaǵy jumystardy bastap ta kettik, dedi Sıýı Chjýn. Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstan basshysy atalǵan ınnovasııalyq ári ekologııalyq turǵyda taza jobaǵa zor baǵa bergen. Iá, bul kelisimge ótken jyldyń qyrkúıeginde eki el basshylarynyń qatysýymen ótken Qazaqstan-Qytaı Iskerler keńesiniń otyrysynda qol qoıylǵan bolatyn. Aıta keterligi, kásiporyn benzın, dızel otyny, elektr energııasy jáne qosylǵan quny joǵary san túrli hımııalyq ónimder shyǵaratyn bolady. «Sınhýa» korporasııasynyń aldyn ala baǵalaýynsha, jobaǵa quıylatyn ınvestısııanyń jalpy somasy 2 mlrd. dollardy quraıdy. Qazaqstandyq sarapshylardyń paıymynsha, atalǵan kásiporyn Qazaqstannyń energııa teńgerimi men ekologııasy úshin serpindi mánge ıe. Budan bólek, jobanyń arqasynda qazaqstandyq ǵylym damyp, kómir hımııasy ónerkásibindegi otandyq ınnovasııalyq ázirlemeler júzege asyrylatyn bolady.
Budan soń Memleket basshysy Qytaıdyń «AVIC» avıasııalyq ónerkásip korporasııasynyń prezıdenti Ý Gýansıýanmen kezdesti. Kezdesý barysynda avıasııa ónerkásibi men logıstıkasy salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý máseleleri talqylandy. Sondaı-aq, taraptar birlesken jobalardy júzege asyrýdyń negizgi aspektilerin de qarastyrdy. Nursultan Nazarbaev bul korporasııa Qazaqstanda jumys isteýge qyzyǵýshylyq bildirip otyrǵan iri avıasııalyq kásiporyndardyń biri ekenin jáne onyń kelýi mańyzdy ınvestısııalyq jobaǵa aınalýy múmkindigin atap ótti.
«Bizdiń el jolaýshylarǵa jáne aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan shaǵyn avıasııaǵa múddeli. Sizderdiń bul salada úlken tájirıbelerińiz bar, sondyqtan biz ózderińizdi yntymaqtastyqqa shaqyramyz. Mundaı ınvestısııalarǵa biz ınfraqurylym jaǵynan kómek kórsetemiz, bıznesti alǵashqy jyly salyqtan bosatý arqyly erekshe preferensııalar jasaımyz. Sonymen qatar, sizder tıisti kásibı kadrlardy daıarlaıdy dep úmit artamyz, dedi N.Nazarbaev.
«AVIC» – áskerı jáne azamattyq avıasııa salasynda avıa ónimderdiń keń aýqymyn shyǵarýmen aınalysatyn memlekettik kompanııa. Korporasııa álemniń 30-dan astam eline joıǵysh ushaqtar, bombalaýshy ushaqtar, tikushaqtar, jalpy maqsattaǵy avıasııalyq ushaqtar eksporttaıdy. Sondaı-aq, ol «Boeing», «Airbus», «GE», «Rolls Royce» syndy avıasııalyq qurastyrý salasyndaǵy álemdik kóshbasshylardy qajetti bólshektermen, qozǵaltqyshtarmen, bort qural-jabdyqtarymen qamtamasyz etedi. Korporasııa qurylymyna 200-den astam túrli kásiporyndar men ǵylymı-tehnıkalyq mekemeler kiredi, al qyzmetkerleriniń jalpy sany 500 myń adamnan asady.
Ústimizdegi jyldyń sáýirinde Qazaqstan aýmaǵyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtý maqsatynda «AVIC International» kompanııasy men «Otan-Avık» JShS birlesken kásiporny qurylǵan bolatyn. Endi aldaǵy kúzde Qazaqstan men Qytaıdyń «AVIC» avıasııalyq ónerkásip korporasııasy arasynda qytaı tehnologııasy boıynsha shaǵyn ushaqtardy Qazaqstanda shyǵarýdy damytýǵa arnalǵan kelisimshartqa qol qoıý josparlanýda. Bul jaıynda Qazaqstan basshysymen kezdesýinen keıin atalǵan kompanııanyń prezıdenti Ý Gýansıýan málim etti.
Sizderdiń Prezıdentterińiz Qazaqstanda avıasııalyq óndiristi damytýǵa jáne daıyn ónimdi Ortalyq Azııa elderine satýǵa qyzyǵýshylyq tanytýda. Ol bıylǵy jyldyń kúzinde bizdiń kompanııamen kelisimshartqa qol qoıýǵa daıyn ekendigin bildirdi. Taıaý aralyqta biz Qazaqstanǵa qajetti sharttar men qujattardy ázirleý úshin mamandar delegasııasyn jiberemiz, dedi ol kezdesýden soń jýrnalısterge bergen suhbatynda.
Qazaqstan basshysy kelesi kezekte «Hýaveı» korporasııasy dırektorlar keńesiniń tóraıymy Sýnıa Fanmen kezdesti. Kezdesý barysynda korporasııanyń Qazaqstandaǵy qazirgi jumysynyń negizgi máseleleri, sondaı-aq, joǵary tehnologııalar salasyndaǵy birlesken jobalardy júzege asyrý perspektıvalary qarastyryldy. Nursultan Nazarbaev bizdiń eldegi telekommýnıkasııalyq salanyń deńgeıi qarqyndy ósip kele jatqanyn atap ótti jáne Qazaqstannyń korporasııamen yntymaqtastyqqa asa múddeli ekenine toqtaldy.
Sýnıa Fan óz kompanııasy jumysynyń negizgi baǵyttary týraly áńgimelep, ony budan ári damytý jónindegi josparlaryn baıandady. Bul kompanııa búginde Qazaqstanda LTE derekterdi berý jobasyn júzege asyrýda. Bıylǵy jyldyń tamyz aıynyń sońyna deıin qytaılyq telekommýnıkasııalyq korporasııa qazaqstandyq «Altelmen» birigip, elimizge 4G standartyndaǵy derekterdi beretin uıaly baılanys engizý jobasyn júzege asyrýyn aıaqtaýdy kózdep otyr.
Bul jóninde Qazaqstan Prezıdentimen kezdesýinde atalǵan korporasııanyń dırektorlar keńesiniń tóraıymy Sýn Iаfan baıandady. Onyń sózine qaraǵanda, «Hýaveı» kompanııasy EKSPO-2017 kórmesi daıyndyǵyna jáne Memleket basshysynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda atalǵan mindetterdi, onyń ishinde zamanaýı ınternet-tehnologııalar men kommýnıkasııalar, Qazaqstan halqynyń ǵalamdyq júıege jalpy qoljetimdiligin qamtamasyz etýge belsene qatysýdy josparlap otyr.
«Hýaveıdiń» 140-tan astam elde 15 aımaqtyq ókildigi, 16 zertteý jáne óńdeý ortalyǵy bar eken. Olardyń irileri Qytaı, AQSh, Úndistan, Shvesııa jáne Reseıde ornalasqan. 28 birlesken ınnovasııalyq ortalyq bar kórinedi. Solardyń ishinde «Vodafone Group» (Ulybrıtanııa), «BT Group» (Ulybrıtanııa), «Telecom Italia» (Italııa), «France Telecom» (Fransııa), «Telefonica S.A.» (Ispanııa), «Deutsche Telecom» (Germanııa) sııaqty halyqaralyq operatorlarmen baılanys ornatylǵan.
«Hýaveıdiń» Qazaqstandaǵy ókildigi 1999 jyly ashylǵan. 2007 jyldyń sáýirinde Almatyda «Huawei-Almaty» JShS enshiles kásiporny, sondaı-aq, jergilikti tapsyrys berýshilerge satylymnan keıingi qyzmet kórsetý, tehnıkalyq qamtamasyz etý jáne keńes berý ortalyǵy qurylǵan. Kásiporynda barlyǵy 160 adam jumys isteıdi, olardyń 120-sy – jergilikti turǵyndar. 2013 jyldyń qorytyndylary boıynsha «Hýaveı» kompanııasynyń Qazaqstandaǵy jalpy aınalymy 250 mln. dollardan asyp túsipti. Kompanııa – «Qazaqtelekom», «Kcell», «Altel», «Kar-tel», «Tele2» sekildi Qazaqstannyń baılanys operatorlarynyń negizgi jetkizýshisi ári strategııalyq áriptesi.
Keshe, sondaı-aq, Elbasy qytaılyq Sınhýa aqparat agenttiginiń ınternet-saıtyn paıdalanýshylarymen onlaın-áńgime ótkizdi. Sınhýa 1931 jyly negizi qalanǵan Qytaıdyń iri memlekettik aqparat agenttigi bolyp tabylady. Aqparattyq tehnologııaǵa erte «aýyz salǵan» Qytaı agenttiginiń saıty 1997 jyldyń qarashasynda ashylǵan. Qazir ol Qytaıdyń iri ári bedeldi aqparattyq saıty bolyp tabylady. Kún saıyn ony 58 mıllıonǵa jýyq adam paıdalanady, veb-paraqshany qaraýshylar sany 280 mıllıondy quraıdy.
Buǵan deıin Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev Sınhýa agenttigine birneshe márte jazbasha suhbat bergen. Atap óter bolsaq, 2009 jyly sáýirde, odan soń 2011 jyly aqpanda jáne 2013 jyly qyrkúıekte. Al bul joly Qazaqstan Prezıdenti oqyrmandarmen onlaın-rejimde tikeleı baılanysqa shyqty. Qazaqstan Prezıdentiniń Qytaıǵa saparyn arnaıy kútken saıt suhbattyń ótetini jaıly aldyn ala habarlap, osyǵan oraı ınternet-paraqsha uıymdastyrǵan eken. Sol sebepten de bolar, suhbat bastalar-bastalmastan Qazaqstan Prezıdentiniń atyna suraqtar kóptep túsip jatty. Álemdik saıası sahnada aty tanylǵan Qazaqstan basshysynyń pikiri qaı jerde de mańyzdy ekeni osy suhbat barysynda da aıqyn ańǵaryldy. Memleket basshysy saıtta joldanǵan salmaqty suraqtarǵa barynsha salıqaly jaýaptar qaıtardy.
Aldymen Nursultan Nazarbaev Sınhýa aqparat agenttiginiń saıtyn paıdalanýshylarmen amandasyp, aýqymdy Qytaı aýdıtorııasynyń aldynda sóz sóıleý múmkindigin berip, shaqyrǵandaryna agenttikke alǵysyn aıtty. Elbasyna qoıylǵan alǵashqy suraq Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń róli men damý perspektıvalaryna qatysty boldy. Bul rette Memleket basshysy Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń qol jetkizgen nátıjeleri, negizgi basymdyqtary jáne ózekti mindetteri jóninde áńgimeledi. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev turaqtylyq pen óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý tetikterine, oǵan qosa, bul úderistegi Azııa keńesiniń ornyna qatysty pikirin bildirdi.
Áńgimelesý barysynda Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynastarynyń qazirgi ahýaly men damý perspektıvalaryna arnaıy kóńil bólindi. Osyǵan saı Memleket basshysy QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýin» qalyptastyrý týraly bastamasyna qatysty oń pikirin aıtty. Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti Qytaıdyń ınternet paıdalanýshylarynyń energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyqqa qatysty saýaldaryna jaýap berdi, sondaı-aq, 2015 jylǵa qaraı taýar aınalymy kólemin 40 mlrd. dollarǵa jetkizý jónindegi eki eldiń basshylary usynǵan mindetti júzege asyrý úshin jańa jobalar damytylýy yqtımal birqatar salany atap ótti.
Nursultan Nazarbaev eki memlekettiń arasynda gýmanıtarlyq saladaǵy ilgerileýshilikke qol jetkizilgenin aıtyp, ony ári qaraı nyǵaıtýdyń baǵytyn aıqyndap berdi. Budan keıingi bir suraq Qashaǵan jaıynda joldandy. Elbasy bolashaqta iri ken orny – Qashaǵannan qytaılyq kompanııalardyń qatysýymen munaı óndirý kólemin 40 mln. tonnaǵa jetkizýge bolatynyn atap ótti. Qytaı aldynda mańyzdy mindetterdiń biri – damýshy ekonomıkany energııa resýrstarymen qamtamasyz etý. Qazaqstan buǵan qatysyp, Qytaı ekonomıkasyna kómek bere alady. Biz qazirdiń ózinde Qazaqstan arqyly Qytaıǵa gaz qubyryn, Kaspııden Qytaıǵa deıin munaı qubyryn saldyq. О́tken jyly biz Qytaıǵa 13 mln. tonna munaı jetkizdik jáne ony 20 mln. tonnaǵa da jetkize alamyz, dedi Nursultan Nazarbaev. Sonymen birge, Elbasy Qazaqstannyń kómir kenine de baı ekendigin ári kómir ónerkásibi salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý baǵytynda qytaılyq kompanııalarmen kelissózder júrgizgenin jetkizdi.
Memleket basshysy Qazaqstannyń syrtqy saıasatynyń basymdyqtaryn ataı otyryp, halyqaralyq saıası arenadaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń teńgerimin saqtaý jóninde júrgizilip jatqan jumystar jaıyn da tilge tıek etti.
Qytaı aýdıtorııasyn qyzyqtyratyn suraqtarǵa jaýap bere otyryp, Nursultan Nazarbaev óziniń súıikti sport túrleri jáne olardyń turmys pen jumysqa yqpaly týraly da áńgimeledi. Sońynda Qazaqstan Prezıdenti óziniń ómirlik tájirıbeleri jóninde jasóspirim ınternet-paıdalanýshylarmen oı bólisti.
Áńgime aıaqtalǵannan keıin Memleket basshysy Sınhýa saıty men qytaılyq ınternet-paıdalanýshylarǵa arnalǵan estelik jazba qaldyrdy, sondaı-aq, eń qyzyqty saýaldyń avtoryna estelik kádesyı berdi. Onlaın-suhbat oqyrmandarynyń jalpy sany 20 mıllıon adamnan asty. Qazaqstan Prezıdentine qoıylǵan, Qytaıdaǵy ınternet paıdalanýshylardy qyzyqtyrǵan saýaldardyń jalpy sany 1 myńdaı boldy. Memleket basshysymen bolǵan onlaın-suhbattyń qorytyndysy boıynsha Sınhýa agenttigi daıyndaǵan aqparatty 100-den astam buqaralyq aqparat quraly jarııalady. Jalpy, onlaın-áńgime barysyn 1 mıllıonǵa jýyq adam qarap otyrdy.
Memleket basshysy tústen keıin qazaqstandyq jýrnalıstermen júzdesti. Arnaıy uıymdastyrylǵan shaǵyn brıfıngte Prezıdent memlekettik sapardyń qorytyndysyn baıandady. Elbasy óz sózinde táýelsizdik jyldary ishinde uly kórshimiz Qytaımen turaqty yntymaqtastyq ornatqanymyzdy, bul shekara máselesin túbegeıli sheshýden bastalyp, búgingi baısaldy baılanysymyzǵa deıin jetip otyrǵanyn aıtyp ótti.
Osy jyldar ishinde bizdiń ekonomıkamyz órkendep, saýda-sattyǵymyz artyp, 28,5 mlrd. dollarǵa jetti. Munyń barlyǵy – halyqtyń qamy. Álem ekonomıkasynda qazirgi almaǵaıyp kezeńde, qarjy júıesiniń turaqsyz jaǵdaıynda Qytaı Halyq Respýblıkasy biz úshin óte qajet, paıdaly áriptes bolyp otyr. Bul sapar barysynda da kóp nátıjelerge qol jetkizdik dep aıtýǵa bolady. Máselen, ótken kezdesýlerde Qazaqstanǵa Qytaı Halyq Respýblıkasynan kelgen ınvestısııa 10 mlrd. dollarǵa jetken bolsa, qol qoıylǵan kelisimderdiń nátıjesinde, salynyp bitken, ne salynatyn birlesken kásiporyndardy qosqanda Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy ınvestısııa 20 mlrd. dollarǵa jetetin bolady. Al bolashaqta júzege asatyn jobalarǵa zer salsaq, «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qory jáne Qazaqstannyń Damý banki bul elden kólemdi qarajat qoryn alyp jatyr, dedi Prezıdent.
Qytaı óz ınvestısııasy esebinen Tarazda glıfosat óndiretin jobany júzege asyrýymyzǵa kómektesedi. Almaty oblysynda munaı-gaz qubyrlaryn shyǵaratyn zaýyt qurylysy josparlanyp otyr. Sondaı-aq, Qostanaı oblysyndaǵy Torǵaı kómir kenishi mańynda jylý elektr stansasyn salý máselesi muqııat pysyqtaldy. Qaraǵandyda kómir óńdeý, odan gaz, benzın, dızel otynyn jáne karbamıd óndirý jónindegi ınnovasııalyq kompanııa jumys isteıtin bolady. Aqtóbe jáne Mańǵystaý oblystarynda josparlanyp otyrǵan azot tyńaıtqyshtary óndirisi de ǵylymdy jáne mol kapıtaldy qajetsinedi. Qytaı Shymkent munaı óńdeý zaýytyn qaıta qurýǵa qatysatyn bolady. Budan bólek, biz Qazaqstannan jetkiziletin munaı men gaz kólemin ulǵaıtý jumysyn júrgizemiz, dedi Nursultan Nazarbaev.
Sondaı-aq, Memleket basshysy Tynyq muhıtyndaǵy Lıanıýngan portynda Qazaqstannyń termınalyn ashýdyń mańyzy joǵary ekenin atap aıtty. Ol konteınerlerdi Qytaı men Qazaqstan arqyly Eýropaǵa jetkizýge múmkindik beredi. Termınaldyń bastapqy qýaty jylyna 3 mln. tonna bolyp, bolashaqta eki ese ulǵaıtylady. Osylaısha, elimizdiń tranzıttik áleýeti tolyq paıdalanylatyn bolady, dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qytaı Halyq Respýblıkasymen qol jetkizilgen bizdiń kelissózderimiz barlyq jaǵynan paıdaly bolyp tabylady, dep túıindedi sózin Memleket basshysy.
Memlekettik sapar sońynda Qazaqstan Prezıdenti óziniń burynǵy áriptesi, QHR-dyń eks-tóraǵasy Szıan Szemınmen kezdesti. Kezdesýde Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy basymdyǵy bar salalardaǵy yntymaqtastyqtyń qazirgi ahýaly men ony nyǵaıtý perspektıvalary sóz etildi. Ekijaqty yntymaqtastyqtyń joǵary deńgeıde qalyptasqany, sondaı-aq, óńirlik qurylymdar aıasyndaǵy ózara yqpaldastyqty tereńdetýdiń mańyzdylyǵy atap ótildi. Nursultan Nazarbaev pen Szıan Szemın Qazaqstan-Qytaı baılanystary eki el halqynyń ıgiligi úshin odan ári damı beretinine senim bildirdi.
Búgin Elbasy Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń IV Sammıtine qatysady.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan» – Shanhaıdan (Qytaı).
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik sapary aıasynda birqatar qytaılyq kompanııalar basshylarymen kezdesýler ótkizdi. Sondaı-aq, Sınhýa aqparat agenttiginiń ınternet-saıtyn paıdalanýshylarmen onlaın-suhbat qurdy.
Qazaqstan Prezıdenti Qytaı bıznesmenderimen jeke-jeke júzdesip, pikir almasty. Alǵashqy kezdesý Qytaıdyń «Sınhýa» korporasııasy basqarmasynyń tóraǵasy Ho Sınhýamen boldy. Onda korporasııanyń qazaqstandyq seriktesterimen yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń negizgi baǵyttary talqylandy. Atap aıtqanda, kómirdi keshendi óńdeý salasyndaǵy birlesken jobalardy júzege asyrý máseleleri qozǵaldy. Budan bólek, kezdesý barysynda ózara is-qımyl perspektıvalary men ınvestısııalyq ahýaldyń jaǵdaıy qarastyryldy. Memleket basshysy Qazaqstanda bıznes júrgizý úshin zańnama jáne kelisimsharttar turaqtylyǵy sııaqty jaıttardy qamtıtyn qolaıly jaǵdaılardyń jasalǵanyn atap ótti.
«Sınhýa» korporasııasy – Qytaıdyń kómir óndirý, baıytý, koksteý jáne kómir hımııasy salasyndaǵy iri jekemenshik kásiporny. Korporasııanyń 2013 jyldan bergi aktıvi 7,5 mlrd. dollardy quraıdy. Qazirgi tańda 20 myńǵa jýyq adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan korporasııanyń jyl saıynǵy ishki jalpy ónimi – 2,5 mlrd. dollar. Búginde halyqaralyq naryqta bıik bedelge ıe atalǵan alyp kásiporyn endi bizdiń elge de ınvestısııa salǵaly otyr. Iаǵnı, Qaraǵandy oblysynda kómirdi qaıta óńdeý jáne odan sıntetıkalyq suıyq otyn óndirý boıynsha ónerkásiptik kásiporyn qurylatyn bolady. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen kezdesýinen keıin atalǵan kompanııanyń Shyńjań fılıalynyń jetekshisi Sıýı Chjýn Qaraǵandyda salynǵaly otyrǵan kásiporyn jaıynda áńgimelep berdi.
Bizder úshin jumys kestesiniń tyǵyzdyǵyna qaramastan, Prezıdent myrzanyń delegasııamyzdy qabyldaýy zor mártebe. 2013 jyldyń qyrkúıeginde biz qazaqstandyq seriktestermen Qaraǵandy oblysynda kómirdi keshendi qaıta óńdeý salasyndaǵy yntymaqtastyq boıynsha ózara túsinistik týraly memorandým jasasqan edik. Biz bul baǵyttaǵy jumystardy bastap ta kettik, dedi Sıýı Chjýn. Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstan basshysy atalǵan ınnovasııalyq ári ekologııalyq turǵyda taza jobaǵa zor baǵa bergen. Iá, bul kelisimge ótken jyldyń qyrkúıeginde eki el basshylarynyń qatysýymen ótken Qazaqstan-Qytaı Iskerler keńesiniń otyrysynda qol qoıylǵan bolatyn. Aıta keterligi, kásiporyn benzın, dızel otyny, elektr energııasy jáne qosylǵan quny joǵary san túrli hımııalyq ónimder shyǵaratyn bolady. «Sınhýa» korporasııasynyń aldyn ala baǵalaýynsha, jobaǵa quıylatyn ınvestısııanyń jalpy somasy 2 mlrd. dollardy quraıdy. Qazaqstandyq sarapshylardyń paıymynsha, atalǵan kásiporyn Qazaqstannyń energııa teńgerimi men ekologııasy úshin serpindi mánge ıe. Budan bólek, jobanyń arqasynda qazaqstandyq ǵylym damyp, kómir hımııasy ónerkásibindegi otandyq ınnovasııalyq ázirlemeler júzege asyrylatyn bolady.
Budan soń Memleket basshysy Qytaıdyń «AVIC» avıasııalyq ónerkásip korporasııasynyń prezıdenti Ý Gýansıýanmen kezdesti. Kezdesý barysynda avıasııa ónerkásibi men logıstıkasy salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý máseleleri talqylandy. Sondaı-aq, taraptar birlesken jobalardy júzege asyrýdyń negizgi aspektilerin de qarastyrdy. Nursultan Nazarbaev bul korporasııa Qazaqstanda jumys isteýge qyzyǵýshylyq bildirip otyrǵan iri avıasııalyq kásiporyndardyń biri ekenin jáne onyń kelýi mańyzdy ınvestısııalyq jobaǵa aınalýy múmkindigin atap ótti.
«Bizdiń el jolaýshylarǵa jáne aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan shaǵyn avıasııaǵa múddeli. Sizderdiń bul salada úlken tájirıbelerińiz bar, sondyqtan biz ózderińizdi yntymaqtastyqqa shaqyramyz. Mundaı ınvestısııalarǵa biz ınfraqurylym jaǵynan kómek kórsetemiz, bıznesti alǵashqy jyly salyqtan bosatý arqyly erekshe preferensııalar jasaımyz. Sonymen qatar, sizder tıisti kásibı kadrlardy daıarlaıdy dep úmit artamyz, dedi N.Nazarbaev.
«AVIC» – áskerı jáne azamattyq avıasııa salasynda avıa ónimderdiń keń aýqymyn shyǵarýmen aınalysatyn memlekettik kompanııa. Korporasııa álemniń 30-dan astam eline joıǵysh ushaqtar, bombalaýshy ushaqtar, tikushaqtar, jalpy maqsattaǵy avıasııalyq ushaqtar eksporttaıdy. Sondaı-aq, ol «Boeing», «Airbus», «GE», «Rolls Royce» syndy avıasııalyq qurastyrý salasyndaǵy álemdik kóshbasshylardy qajetti bólshektermen, qozǵaltqyshtarmen, bort qural-jabdyqtarymen qamtamasyz etedi. Korporasııa qurylymyna 200-den astam túrli kásiporyndar men ǵylymı-tehnıkalyq mekemeler kiredi, al qyzmetkerleriniń jalpy sany 500 myń adamnan asady.
Ústimizdegi jyldyń sáýirinde Qazaqstan aýmaǵyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtý maqsatynda «AVIC International» kompanııasy men «Otan-Avık» JShS birlesken kásiporny qurylǵan bolatyn. Endi aldaǵy kúzde Qazaqstan men Qytaıdyń «AVIC» avıasııalyq ónerkásip korporasııasy arasynda qytaı tehnologııasy boıynsha shaǵyn ushaqtardy Qazaqstanda shyǵarýdy damytýǵa arnalǵan kelisimshartqa qol qoıý josparlanýda. Bul jaıynda Qazaqstan basshysymen kezdesýinen keıin atalǵan kompanııanyń prezıdenti Ý Gýansıýan málim etti.
Sizderdiń Prezıdentterińiz Qazaqstanda avıasııalyq óndiristi damytýǵa jáne daıyn ónimdi Ortalyq Azııa elderine satýǵa qyzyǵýshylyq tanytýda. Ol bıylǵy jyldyń kúzinde bizdiń kompanııamen kelisimshartqa qol qoıýǵa daıyn ekendigin bildirdi. Taıaý aralyqta biz Qazaqstanǵa qajetti sharttar men qujattardy ázirleý úshin mamandar delegasııasyn jiberemiz, dedi ol kezdesýden soń jýrnalısterge bergen suhbatynda.
Qazaqstan basshysy kelesi kezekte «Hýaveı» korporasııasy dırektorlar keńesiniń tóraıymy Sýnıa Fanmen kezdesti. Kezdesý barysynda korporasııanyń Qazaqstandaǵy qazirgi jumysynyń negizgi máseleleri, sondaı-aq, joǵary tehnologııalar salasyndaǵy birlesken jobalardy júzege asyrý perspektıvalary qarastyryldy. Nursultan Nazarbaev bizdiń eldegi telekommýnıkasııalyq salanyń deńgeıi qarqyndy ósip kele jatqanyn atap ótti jáne Qazaqstannyń korporasııamen yntymaqtastyqqa asa múddeli ekenine toqtaldy.
Sýnıa Fan óz kompanııasy jumysynyń negizgi baǵyttary týraly áńgimelep, ony budan ári damytý jónindegi josparlaryn baıandady. Bul kompanııa búginde Qazaqstanda LTE derekterdi berý jobasyn júzege asyrýda. Bıylǵy jyldyń tamyz aıynyń sońyna deıin qytaılyq telekommýnıkasııalyq korporasııa qazaqstandyq «Altelmen» birigip, elimizge 4G standartyndaǵy derekterdi beretin uıaly baılanys engizý jobasyn júzege asyrýyn aıaqtaýdy kózdep otyr.
Bul jóninde Qazaqstan Prezıdentimen kezdesýinde atalǵan korporasııanyń dırektorlar keńesiniń tóraıymy Sýn Iаfan baıandady. Onyń sózine qaraǵanda, «Hýaveı» kompanııasy EKSPO-2017 kórmesi daıyndyǵyna jáne Memleket basshysynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda atalǵan mindetterdi, onyń ishinde zamanaýı ınternet-tehnologııalar men kommýnıkasııalar, Qazaqstan halqynyń ǵalamdyq júıege jalpy qoljetimdiligin qamtamasyz etýge belsene qatysýdy josparlap otyr.
«Hýaveıdiń» 140-tan astam elde 15 aımaqtyq ókildigi, 16 zertteý jáne óńdeý ortalyǵy bar eken. Olardyń irileri Qytaı, AQSh, Úndistan, Shvesııa jáne Reseıde ornalasqan. 28 birlesken ınnovasııalyq ortalyq bar kórinedi. Solardyń ishinde «Vodafone Group» (Ulybrıtanııa), «BT Group» (Ulybrıtanııa), «Telecom Italia» (Italııa), «France Telecom» (Fransııa), «Telefonica S.A.» (Ispanııa), «Deutsche Telecom» (Germanııa) sııaqty halyqaralyq operatorlarmen baılanys ornatylǵan.
«Hýaveıdiń» Qazaqstandaǵy ókildigi 1999 jyly ashylǵan. 2007 jyldyń sáýirinde Almatyda «Huawei-Almaty» JShS enshiles kásiporny, sondaı-aq, jergilikti tapsyrys berýshilerge satylymnan keıingi qyzmet kórsetý, tehnıkalyq qamtamasyz etý jáne keńes berý ortalyǵy qurylǵan. Kásiporynda barlyǵy 160 adam jumys isteıdi, olardyń 120-sy – jergilikti turǵyndar. 2013 jyldyń qorytyndylary boıynsha «Hýaveı» kompanııasynyń Qazaqstandaǵy jalpy aınalymy 250 mln. dollardan asyp túsipti. Kompanııa – «Qazaqtelekom», «Kcell», «Altel», «Kar-tel», «Tele2» sekildi Qazaqstannyń baılanys operatorlarynyń negizgi jetkizýshisi ári strategııalyq áriptesi.
Keshe, sondaı-aq, Elbasy qytaılyq Sınhýa aqparat agenttiginiń ınternet-saıtyn paıdalanýshylarymen onlaın-áńgime ótkizdi. Sınhýa 1931 jyly negizi qalanǵan Qytaıdyń iri memlekettik aqparat agenttigi bolyp tabylady. Aqparattyq tehnologııaǵa erte «aýyz salǵan» Qytaı agenttiginiń saıty 1997 jyldyń qarashasynda ashylǵan. Qazir ol Qytaıdyń iri ári bedeldi aqparattyq saıty bolyp tabylady. Kún saıyn ony 58 mıllıonǵa jýyq adam paıdalanady, veb-paraqshany qaraýshylar sany 280 mıllıondy quraıdy.
Buǵan deıin Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev Sınhýa agenttigine birneshe márte jazbasha suhbat bergen. Atap óter bolsaq, 2009 jyly sáýirde, odan soń 2011 jyly aqpanda jáne 2013 jyly qyrkúıekte. Al bul joly Qazaqstan Prezıdenti oqyrmandarmen onlaın-rejimde tikeleı baılanysqa shyqty. Qazaqstan Prezıdentiniń Qytaıǵa saparyn arnaıy kútken saıt suhbattyń ótetini jaıly aldyn ala habarlap, osyǵan oraı ınternet-paraqsha uıymdastyrǵan eken. Sol sebepten de bolar, suhbat bastalar-bastalmastan Qazaqstan Prezıdentiniń atyna suraqtar kóptep túsip jatty. Álemdik saıası sahnada aty tanylǵan Qazaqstan basshysynyń pikiri qaı jerde de mańyzdy ekeni osy suhbat barysynda da aıqyn ańǵaryldy. Memleket basshysy saıtta joldanǵan salmaqty suraqtarǵa barynsha salıqaly jaýaptar qaıtardy.
Aldymen Nursultan Nazarbaev Sınhýa aqparat agenttiginiń saıtyn paıdalanýshylarmen amandasyp, aýqymdy Qytaı aýdıtorııasynyń aldynda sóz sóıleý múmkindigin berip, shaqyrǵandaryna agenttikke alǵysyn aıtty. Elbasyna qoıylǵan alǵashqy suraq Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń róli men damý perspektıvalaryna qatysty boldy. Bul rette Memleket basshysy Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń qol jetkizgen nátıjeleri, negizgi basymdyqtary jáne ózekti mindetteri jóninde áńgimeledi. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev turaqtylyq pen óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý tetikterine, oǵan qosa, bul úderistegi Azııa keńesiniń ornyna qatysty pikirin bildirdi.
Áńgimelesý barysynda Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynastarynyń qazirgi ahýaly men damý perspektıvalaryna arnaıy kóńil bólindi. Osyǵan saı Memleket basshysy QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýin» qalyptastyrý týraly bastamasyna qatysty oń pikirin aıtty. Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti Qytaıdyń ınternet paıdalanýshylarynyń energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyqqa qatysty saýaldaryna jaýap berdi, sondaı-aq, 2015 jylǵa qaraı taýar aınalymy kólemin 40 mlrd. dollarǵa jetkizý jónindegi eki eldiń basshylary usynǵan mindetti júzege asyrý úshin jańa jobalar damytylýy yqtımal birqatar salany atap ótti.
Nursultan Nazarbaev eki memlekettiń arasynda gýmanıtarlyq saladaǵy ilgerileýshilikke qol jetkizilgenin aıtyp, ony ári qaraı nyǵaıtýdyń baǵytyn aıqyndap berdi. Budan keıingi bir suraq Qashaǵan jaıynda joldandy. Elbasy bolashaqta iri ken orny – Qashaǵannan qytaılyq kompanııalardyń qatysýymen munaı óndirý kólemin 40 mln. tonnaǵa jetkizýge bolatynyn atap ótti. Qytaı aldynda mańyzdy mindetterdiń biri – damýshy ekonomıkany energııa resýrstarymen qamtamasyz etý. Qazaqstan buǵan qatysyp, Qytaı ekonomıkasyna kómek bere alady. Biz qazirdiń ózinde Qazaqstan arqyly Qytaıǵa gaz qubyryn, Kaspııden Qytaıǵa deıin munaı qubyryn saldyq. О́tken jyly biz Qytaıǵa 13 mln. tonna munaı jetkizdik jáne ony 20 mln. tonnaǵa da jetkize alamyz, dedi Nursultan Nazarbaev. Sonymen birge, Elbasy Qazaqstannyń kómir kenine de baı ekendigin ári kómir ónerkásibi salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý baǵytynda qytaılyq kompanııalarmen kelissózder júrgizgenin jetkizdi.
Memleket basshysy Qazaqstannyń syrtqy saıasatynyń basymdyqtaryn ataı otyryp, halyqaralyq saıası arenadaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń teńgerimin saqtaý jóninde júrgizilip jatqan jumystar jaıyn da tilge tıek etti.
Qytaı aýdıtorııasyn qyzyqtyratyn suraqtarǵa jaýap bere otyryp, Nursultan Nazarbaev óziniń súıikti sport túrleri jáne olardyń turmys pen jumysqa yqpaly týraly da áńgimeledi. Sońynda Qazaqstan Prezıdenti óziniń ómirlik tájirıbeleri jóninde jasóspirim ınternet-paıdalanýshylarmen oı bólisti.
Áńgime aıaqtalǵannan keıin Memleket basshysy Sınhýa saıty men qytaılyq ınternet-paıdalanýshylarǵa arnalǵan estelik jazba qaldyrdy, sondaı-aq, eń qyzyqty saýaldyń avtoryna estelik kádesyı berdi. Onlaın-suhbat oqyrmandarynyń jalpy sany 20 mıllıon adamnan asty. Qazaqstan Prezıdentine qoıylǵan, Qytaıdaǵy ınternet paıdalanýshylardy qyzyqtyrǵan saýaldardyń jalpy sany 1 myńdaı boldy. Memleket basshysymen bolǵan onlaın-suhbattyń qorytyndysy boıynsha Sınhýa agenttigi daıyndaǵan aqparatty 100-den astam buqaralyq aqparat quraly jarııalady. Jalpy, onlaın-áńgime barysyn 1 mıllıonǵa jýyq adam qarap otyrdy.
Memleket basshysy tústen keıin qazaqstandyq jýrnalıstermen júzdesti. Arnaıy uıymdastyrylǵan shaǵyn brıfıngte Prezıdent memlekettik sapardyń qorytyndysyn baıandady. Elbasy óz sózinde táýelsizdik jyldary ishinde uly kórshimiz Qytaımen turaqty yntymaqtastyq ornatqanymyzdy, bul shekara máselesin túbegeıli sheshýden bastalyp, búgingi baısaldy baılanysymyzǵa deıin jetip otyrǵanyn aıtyp ótti.
Osy jyldar ishinde bizdiń ekonomıkamyz órkendep, saýda-sattyǵymyz artyp, 28,5 mlrd. dollarǵa jetti. Munyń barlyǵy – halyqtyń qamy. Álem ekonomıkasynda qazirgi almaǵaıyp kezeńde, qarjy júıesiniń turaqsyz jaǵdaıynda Qytaı Halyq Respýblıkasy biz úshin óte qajet, paıdaly áriptes bolyp otyr. Bul sapar barysynda da kóp nátıjelerge qol jetkizdik dep aıtýǵa bolady. Máselen, ótken kezdesýlerde Qazaqstanǵa Qytaı Halyq Respýblıkasynan kelgen ınvestısııa 10 mlrd. dollarǵa jetken bolsa, qol qoıylǵan kelisimderdiń nátıjesinde, salynyp bitken, ne salynatyn birlesken kásiporyndardy qosqanda Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy ınvestısııa 20 mlrd. dollarǵa jetetin bolady. Al bolashaqta júzege asatyn jobalarǵa zer salsaq, «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qory jáne Qazaqstannyń Damý banki bul elden kólemdi qarajat qoryn alyp jatyr, dedi Prezıdent.
Qytaı óz ınvestısııasy esebinen Tarazda glıfosat óndiretin jobany júzege asyrýymyzǵa kómektesedi. Almaty oblysynda munaı-gaz qubyrlaryn shyǵaratyn zaýyt qurylysy josparlanyp otyr. Sondaı-aq, Qostanaı oblysyndaǵy Torǵaı kómir kenishi mańynda jylý elektr stansasyn salý máselesi muqııat pysyqtaldy. Qaraǵandyda kómir óńdeý, odan gaz, benzın, dızel otynyn jáne karbamıd óndirý jónindegi ınnovasııalyq kompanııa jumys isteıtin bolady. Aqtóbe jáne Mańǵystaý oblystarynda josparlanyp otyrǵan azot tyńaıtqyshtary óndirisi de ǵylymdy jáne mol kapıtaldy qajetsinedi. Qytaı Shymkent munaı óńdeý zaýytyn qaıta qurýǵa qatysatyn bolady. Budan bólek, biz Qazaqstannan jetkiziletin munaı men gaz kólemin ulǵaıtý jumysyn júrgizemiz, dedi Nursultan Nazarbaev.
Sondaı-aq, Memleket basshysy Tynyq muhıtyndaǵy Lıanıýngan portynda Qazaqstannyń termınalyn ashýdyń mańyzy joǵary ekenin atap aıtty. Ol konteınerlerdi Qytaı men Qazaqstan arqyly Eýropaǵa jetkizýge múmkindik beredi. Termınaldyń bastapqy qýaty jylyna 3 mln. tonna bolyp, bolashaqta eki ese ulǵaıtylady. Osylaısha, elimizdiń tranzıttik áleýeti tolyq paıdalanylatyn bolady, dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qytaı Halyq Respýblıkasymen qol jetkizilgen bizdiń kelissózderimiz barlyq jaǵynan paıdaly bolyp tabylady, dep túıindedi sózin Memleket basshysy.
Memlekettik sapar sońynda Qazaqstan Prezıdenti óziniń burynǵy áriptesi, QHR-dyń eks-tóraǵasy Szıan Szemınmen kezdesti. Kezdesýde Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy basymdyǵy bar salalardaǵy yntymaqtastyqtyń qazirgi ahýaly men ony nyǵaıtý perspektıvalary sóz etildi. Ekijaqty yntymaqtastyqtyń joǵary deńgeıde qalyptasqany, sondaı-aq, óńirlik qurylymdar aıasyndaǵy ózara yqpaldastyqty tereńdetýdiń mańyzdylyǵy atap ótildi. Nursultan Nazarbaev pen Szıan Szemın Qazaqstan-Qytaı baılanystary eki el halqynyń ıgiligi úshin odan ári damı beretinine senim bildirdi.
Búgin Elbasy Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń IV Sammıtine qatysady.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan» – Shanhaıdan (Qytaı).
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
