Bul kartınany qylqalam sheberi 1982 jyly salǵan. Onda Abaıdyń aqyndyǵy, oıshyldyǵy, kemeńgerligi ǵana emes, tuǵyry bıik tulǵasy tartymdy beınelengen. Saıyn dala tósinde hakim atamyzdyń keń mańdaıy jarqyrap alysqa kóz tigip, oılanyp turǵan sáti kórkemdigimen kóńilge shýaq quıady. Talantty keskindemeshi kemeńger tulǵasyn ashýda zerdeli izdeniske baryp, aqyn shyǵarmalaryndaǵy poetıkalyq rýh pen kemel fılosofııasyn astastyra bilgen sheberligine tánti bolasyz. Kartınadaǵy surǵylt boıaýdyń túsi de hakimniń oıly óleńderimen úndesip turǵany júregińizdi terbeıdi.
Bir jaǵynan, sýretshi shyǵarmashylyǵynda uly oıshyldyń erekshe oryn alǵandyǵyn baıqaımyz. Onyń 1971 jyly salǵan alǵashqy «Oıshyl Abaı» portreti – biz sóz etken týyndyǵa múlde uqsamaıdy. Toqbolat Tólepbaıulynyń bul jumysynda aqyn beınesi, onyń: «Qartaıdyq qaıǵy oıladyq, uıqy sergek, Ashýyń – ashyǵan ý, oıyń – kermek», degen óleń jolyndaǵy kóńil kúıimen sabastasyp jatyr. Boıaýy da qalyń jaǵylǵan. Al biz áńgimelep otyrǵan kartınadaǵy uly sýretkerdiń bolmysy da, beınesi de shýaqty. Budan siz aqynnyń kemeline kelgen kemeńgerligi men parasattylyǵyn, qajyr-qaıratyn anyq kóresiz. Sondaı-aq avtordyń Qunanbaı babamyzdyń kúrdeli bolmysyn kelisti kórkemdegen portreti de kórgen jandy beıjaı qaldyrmaıdy. Aıtýly tulǵanyń bekzat bolmysyna tereń boılaǵan shynaıylyǵy birden baýrap áketedi.
О́tken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary Ulttyq beıneleý ónerine Shaımardan Sarıev, Salahıtdın Aıtbaev, Maqym Qısamedınov, Oralbek Nurjumaev sekildi talantty býyn keldi, solardyń ishinde Toqbolat Toǵysbaevtyń alar orny erek. Ol áp degennen óz úni, óz boıaýymen kóziqaraqty qaýymdy jalt qaratty. Osy teńizdegi tolqyndaı býyrqanǵan býyndy ónertanýshylar «qatań stıl» ókilderi dep baǵalaıdy. Belgili sýretshi Málik Qaıdarov T.Toǵysbaevtyń kartınalary dalanyń qosh ıisi men ulttyq dúnıeni erekshe beınelep qana qoımaıdy, adamzattyq máselelerdi de tereń oılaýǵa jeteleıtindigin aıtady.
«Onyń ulttyq rýhta salǵan týyndylary jurtshylyqty óziniń shynaıylyǵymen baýrap aldy. О́mirdiń ózinen alynǵandaı shynaıylyq, tazalyq, kirpııazdyq sııaqty asyl qasıetter qaı kezde de Toǵysbaev shyǵarmalaryna tán kórinis boldy. Oǵan tán taǵy bir qasıet ol shyǵarmalaryn halyqtyń sándik-qoldanbaly óneriniń erek dástúrlerimen úılesimdi ári tyǵyz baılanystyra bildi», deıdi M.Qaıdarov.
Jalpy, otandyq beıneleý ónerinde Abaıdyń shyǵarmashylyǵy ǵana emes, aqyn beınesin boıaý tilimen sóıletýge qyzyqqan sýretshi kóp. Sondyqtan da qez kelgen qazaqstandyq qylqalam sheberleriniń týyndylarynan hakim beınesin kezdestiresiz. Al sýretshiler uly oıshyl beınesin kórkemdeýge ótken ǵasyrdaǵy 30-shy jyldardyń ortasy men 40-shy jyldardyń basynan zer sala bastaǵan. Bul jaıynda 2018 jyly bas basylymda jarııalanǵan Abaı qoryq-mýzeıiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Úmitqaısha Ibraevanyń «Abaı álemi – beıneleý ónerinde» atty maqalasynda jan-jaqty aıtylǵan. Ǵylymı qyzmetker sol jyldary Qazaq SSR Halyq Komıssarlary Keńesiniń qaýlysymen Semeı qalasynda Abaıdyń ádebı-memorıaldyq mýzeıi uıymdastyrylyp jáne hakimniń 100 jyldyq mereıtoıy qazaqstandyq sýretshilerge uly tulǵa ómirin beıneleıtin shyǵarmalar jazýǵa múmkindik týdyrylǵanyn mysalǵa keltiredi.
«Qazir Abaı qoryq-mýzeıiniń ǵylymı qorynda sýretshilerdiń osy taqyrypqa baılanysty 900-den astam týyndysy jınaqtalǵan. Mýzeı qoryndaǵy beıneleý óneri týyndylarynyń ishindegi óziniń kórkemdiginen góri tarıhı qundylyǵy basym eksponatty da atap ótý qajet. Ol – Abaıdyń kózi tiri kezinde salynǵan portreti. Portrettiń avtory Semeıge saıası qýǵynmen kelgen Pavel Dmıtrıevıch Lobanovskıı. Ol Dondaǵy Rostov qalasynan «saıası senimsiz» retinde Dala ólkesi general-gýbernatorynyń qaramaǵyna aıdaýǵa jiberilgen bolatyn. 1884 jyldyń tamyz aıynan bastap Semeı qalasynda turdy. Abaı aýylyna barǵany týraly qujattar bar. Al kásibı qylqalam sheberleriniń ishinde Abaı portretin alǵash salǵan Nıkolaı Ivanovıch Krýtılnıkov», dep jazady.
Qazaq beıneleý óneriniń negizin qalaǵan Ábilhan Qasteevtiń 1945 jyly salǵan «Jas Abaı» portreti áli kúnge deıin shoqtyǵy bıik týyndy sanalady. Osy qatarǵa ómirden erte ótken talantty sýretshi Toqbolat Toǵysbaevtyń «Abaıyn» qosa alamyz. Bul kartına da ulttyq beıneleý óneriniń qazynasyn baıytqan súbeli dúnıe.
