Álem • 06 Qazan, 2022

Nord Stream Batysqa qarsy «qarý» ma?

48 ret kórsetildi

Reseıden Baltyq teńizi arqyly Eýropaǵa gaz tasymaldaıtyn jalǵyz qubyrdyń isten shyǵatyn qaýpi bar. Birikken Ulttar Uıymy «Soltústik aǵynǵa» qoıylǵan jarylǵysh zattardyń kólemi aıtarlyqtaı kóp ekenin málimdedi. Esterińizde bolsa, buǵan deıin Reseı Eýropaǵa jiberiletin gaz qysymy men kólemin azaıtqan edi.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Sarapshylar qubyrǵa bombalardy tehnıkalyq qyzmet kórsetý robot­tary qoıýy múmkin dep boljaıdy, sondaı-aq olar qubyrda kóp mólsherde metannyń jınalýyna baılanysty alańdaýshylyq bildirip otyr. Danııa men Shvesııa BUU-ǵa usynǵan baıandamasyn­da Bal­tyq teńizindegi Nord Stream gaz qubyr­la­rynda birneshe júz kılo jarylǵysh zat jarylǵanyn aıtady, sonyń saldarynan qubyr tesilip, gaz sýǵa aǵyp jatyr. Al BUU-nyń Qorshaǵan ortany qorǵaý baǵ­dar­lamasy ótken juma kúni bólingen metan mólsheriniń kóptigi buryn-sońdy tirkelmegenin málimdedi. The Guardian ba­sylymynyń aqparatyna sáıkes nemis bı­ligi de eki qubyrǵa jasalǵan dıver­sııa­lyq shabýyldarǵa jarylǵysh zattar sebep boldy dep esepteıtinin habarlaǵan.

Al EO, NATO, Polsha, Shvesııa jáne Danııa úkimetteri qubyrdyń tesilýi ádeıi jasalǵan áreket dep otyr. ICOS barlyq Eýropada jumys isteıtin parnıktik gazdardy baqylaý júıesiniń málimetteri bo­­­ıynsha ótken dúısenbiden beri eki qu­byr­dan shyǵyp jatqan tabıǵı gazdan bólingen metan­nyń úlken bóligi Baltyq te­ńizine aǵyp ketýdiń az-aq aldynda tur­ǵa­nyn kór­setti.

«Qazirde Reseıden Germanııaǵa gaz tasymaldaý úshin salynǵan eki qubyr da gazben toltyrylǵan, alaıda osyǵan deıin bireýi ǵana jumys istep keldi, endi jarylys saldarynan ekeýi de jaramsyz boldy», dep málimdeıdi The Guardian. Spiegel jańalyqtar jýrnalynyń aqpa­ra­ty boıynsha gaz qubyrlary tórt jer­den jarylǵan, ol úshin aýyr áýe bom­ba­synyń jarylý qýatyna teń 500 kg trotıl qoldanylǵan. Qubyrlardaǵy aqaý anyqtalǵan boıda nemis mamandary jary­lys­tardyń kúshin esepteý úshin seıs­mıkalyq zertteýler júrgizdi. Zertteý ná­tı­jesi áli anyqtalyp jatyr.

Jarylystardyń alǵashqy belgilerin ótken dúısenbi kúni tańerteń Danııanyń seıs­mologııalyq stansasy Baltyq teńizi akva­torııasynda oryn alǵan jaısyz áre­ket­ten keıin anyqtaǵan. Danııanyń Born­holm aralyndaǵy baqylaý stansasy kúshi joǵary jerasty dúmpýlerin tirkedi. Shvesııa jaǵalaý kúzetiniń ókili Frans Press agenttigine bergen suhbatynda «Shve­sııa aýmaǵynda eki jáne Danııa ja­ǵynda eki aǵyn bar», ekenin aıtady. Jarylǵysh zattardyń qubyrǵa qalaı tús­keni jumbaq kúıinde qalyp otyr. Aldyn ala málimet boıynsha, jarylystar 70-90 metr tereńdikte bolǵan.

Jarylǵysh zattar shaǵyn súńgýir qa­ıyqtar arqyly jetkizilýi múmkin degendi aıtady sarapshylar. Degenmen mamandar mundaı kúshti jarylys­tardy týdyrýy úshin qajet bolatyn ja­ryl­ǵysh zattardyń mólsherine súńgýir qaıyqtardyń áleýeti jetpeıtinin alǵa tartady. Sarapshylardyń biri bombalardy qubyr qurylymynyń ishinde jumys isteıtin, tehnıkalyq qyzmet kór­se­tetin robottar jóndeý kezinde qoı­ǵan bolýy múmkin dep paıymdaıdy. Eger bul boljam rastalsa, Eýropanyń Reseı bıligine degen kúdigine salmaq qosary belgili. Buǵan deıin Máskeý Eýropanyń energetıkalyq ınfraqurylymyn joıýǵa qabiletti ekenin birneshe ret atap ótken edi.

О́tken juma kúni Vladımır Pýtın AQSh pen onyń odaqtastaryn qubyrlardy jaryp jiberip, daǵdarysty ýshyqtyrdy dep aıyp­tady. Reseı prezıdenti Ýkraına­­nyń tórt aımaǵynyń anneksııalanýyna baılanysty sóılegen sózinde eshqandaı dálel keltirmesten «Anglosaksondarǵa qar­sy sanksııalar jetkiliksiz boldy: olar dıversııaǵa aınaldy. Sený qıyn, biraq olardyń «Soltústik aǵyn» halyq­aralyq gaz qubyrlarynda jarylystar uıym­dastyrǵany shyndyq», dep málim­de­gen bolatyn. Qazir mamandar metannan shyqqan bulttar muqııat baqylanyp otyrǵanyn aıtady. ICOS-tyń aýa sapasyn taldaý bólimi Baltyq teńiziniń ústinde qa­lyqtap, Eýropa boıymen qozǵalatyn gazdan bólingen úlken bulttardyń kadr­laryn kórsetti. Sonymen qatar Shvesııa, Norvegııa jáne Fınlıandııadaǵy metan ólsheý stansalary sońǵy kúnderi metan quramynyń kúrt artqanyn kórsetti. Onda shy­ǵaryndylardyń kólemi Parıj ne­­mese Danııa sııaqty eldiń aýmaǵymen bir­deı, metannyń jyldyq mólsherine sáıkes keledi delingen. «Bul óte nashar kórsetkish, bul buryn-sońdy anyqtalǵan eń úlken metan shyǵaryndylary. Qazir olardy azaıtý qajet bolǵan ýaqytta, tipti paıdasyz, zııany kóp bolyp otyr», dedi UNEP halyqaralyq metan shy­ǵa­ryn­dylary monıtory basshysynyń min­detin atqarýshy Manfredı Kalta­gı­rone Reuters agenttigine. Al ICOS ba­qylaý spýtnıkteri bultty aýa raıyna baılanysty shyǵaryndylardy anyqtaı almaı otyr dep málimdedi.

Sonymen qatar norvegııalyq aýany zertteý ınstıtýtynyń professory Stıven Platt «Bizdiń boljamymyzsha, aımaqtaǵy jel metan shyǵaryndylaryn soltústikke Fın arhıpelagyna qaraı aparyp, sodan keıin Shvesııa men Norvegııaǵa buryldy», deıdi.

Germanııanyń qorshaǵan ortany qor­ǵaý jónindegi federaldyq agenttigi bol­­sa, at­mosferaǵa 7,5 mln tonna SO2 ekvı­­va­­lentindegi shyǵaryndylar tara­ǵa­nyn aıtady. Bul Germanııanyń jalpy jyl­dyq shyǵaryndylarynyń shama­men 1 paıyzyna sáıkes keledi. Eldiń Sol­tús­tigindegi Varnemıýnde qalasyndaǵy Leıbnıs atyndaǵy Baltyq teńizin zertteý ınstıtýtynyń ókili Gregor Reder Spiegel jýrnalyna «Bul shyǵarylǵan parnıktik gazdardyń mólsheri klımatqa qatty áser etedi», dedi. О́ıtkeni metan – eń kúshti parnıktik gazdardyń biri, atmosferany 100 jyl ishinde kómirqyshqyl gazynan shamamen 30 ese jylytady.

Bul olqylyqqa ásirese Norvegııa qatty alańdaýly, óıtkeni Norvegııa Eýropanyń negizgi gaz jetkizýshisi jáne shamamen 9 myń km qubyrdyń qaýipsizdigine ja­ýapty. Gaz jetkizýdegi kez kelgen úzilis dereý energetıkalyq daǵdarysty týdyrýy múmkin, al qoldanystaǵy qu­byr­lardyń jarylýy ekologııalyq apatqa ákeledi. О́z kúshine qosa, Oslo NATO odaqtastarynan onyń ınfraqurylymyn patrýldeýge kómektesýdi surady. Nor­ve­gııanyń premer-mınıstri Ionas Gar Store jarylystardan keıin eldegi munaı-gaz burǵylaý qondyrǵylary men qubyrlardaǵy áskerı jáne polısııa patrýlderin kúsheıtýdi buıyrdy. О́tken dúısenbide, Norvegııanyń munaı qaýipsizdigi basqarmasy eldiń teńizdegi munaı jáne gaz burǵylaý qondyr­ǵy­la­rynyń mańynda belgisiz ushqyshsyz ushaqtardyń ushyp júrgenin habarlaǵan edi. Osy oraıda, Ulybrıtanııa qorǵanys shtabynyń basshysy, admıral Tonı Radakın Koroldik Áskerı-teńiz kúsh­te­ri sensorlar men avtonomdy sýas­­­ty ushqyshsyz ushaqtar arqyly sýas­ty ınfraqurylymyn patrýldeý jáne qorǵaý úshin kópfýnksıonaldy ma­man­dandyrylǵan muhıtty baqylaý kemesine tapsyrys bergenin málimdedi. Ulybrıtanııa Áskerı-teńiz kúshteri osyndaı eki kemeni 2024 jylǵa deıin satyp alýdy josparlap otyr. Sondaı-aq Ulybrıtanııa bıligi norvegııalyq burǵylaý qondyrǵylarynyń mańynda ush­qyshsyz ushaqtardy baıqap, «Sol­tústik aǵyn» qubyrlaryna zaqym kel­gennen keıin brıtandyq munaı burǵy­laý qondyrǵylarynyń buzylmaýyn qamtamasyz etý úshin «saqtyq» sharalaryn qabyldaýda. Jaǵdaı shıelenisse, MI5, Koroldiktiń Áskerı-teńiz jáne Áýe kúshteri qaýipsizdik sharalaryna jumyldyrylýy múmkin.

Batys qorǵanys sheneýnikteri soń­ǵy aılarda teńizde reseılik súńgýir qa­ıyq­tardyń belsendiliginiń artýy baı­­qalmaǵanyn aıtqanymen, reseılik súńgýir qaıyqtar birneshe jyl boıy teńiz túbindegi mańyzdy kabelder men qubyrlardyń mańaıyn torýyldaǵanyn aıtady. The Guardian keltirgen málimet boıynsha, Reseıde 1000 metr tereńdikte jumys isteı alatyn, kabelderdi óńdeýge nemese kesýge qabiletti mehanıkalyq qarýlarmen jabdyqtalǵan ıadrolyq shaǵyn súńgýir qaıyqtar bar. Bul súńgýir qaıyqtar atalǵan aımaqqa áldeqaıda úlken súńgýir qaıyqtarmen jetkiziledi, al Reseıde olardy tasymaldaýǵa jáne jetkizýge qabiletti «Podmoskove» jáne «Belgorod» atty eki zamanaýı keme klasy bar. «Biz Kalınıngrad pen Kolsk túbegindegi qozǵalystardy únemi qada­ǵa­lap otyrmyz», dedi Skandınavııa áskerı ókili.

Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy tranzıttik baılanysqa keler bolsaq, ótken jyly Qazaqstan munaıynyń 97 pa­ıyzy Reseı arqyly ózge elderge jóneltilgen. Munaıdyń 79 paıyzy Kaspıı qubyr konsorsıýmy (KQK) arqyly, 18 paıyzy Atyraý-Samara qubyry tasymaldanǵan, sondaı-aq 3 pa­ıyzy Atasý-Alashańqaı qubyry arqyly Qytaıǵa eksporttalǵan. Al naýryzda KQK isten shyǵyp, úkimet shamamen 100-150 mıllıard teńge zardap shekken. Reseıge salynǵan sanksııalar kesirinen osy jyly Atyraý-Samara qubyryna qatysty olqylyqtardan Qazaqstan da zardap shegip, shyǵynǵa batty. О́ıtkeni el qubyrlarynyń bar­lyǵy Reseı arqyly ótetindikten, Qa­zaqstan munaıy Reseıdiń Urals sor­tyna jatqyzylady. Munaıdyń bul túri bolsa sanksııalar áserinen naryqta qunyn joǵaltty. Osy oqıǵadan soń otandyq óndirýshiler el munaıyn KEBSO (Kazakhstan Export Blend Crude Oil) jańa saýda markasymen bekitti.

Sońǵy jańalyqtar

Ekibastuz: Taǵy 9 úıge jylý berildi

Aımaqtar • Búgin, 21:02

Senatorlar ózekti máselelerdi talqylady

Parlament • Búgin, 14:03

ÁCh 1/8 fınalynda kimder oınaıdy?

Fýtbol • Búgin, 12:40

Bir táýlikte 173 adam koronavırýs juqtyrǵan

Koronavırýs • Búgin, 11:02

Uqsas jańalyqtar