Almatydaǵy Ulttyq kitaphanada qalamger-ustazdyń «Shamshyraq» dep atalǵan jańa kitaby tanystyrylyp, ıgi shara avtor men jas oqyrman arasyndaǵy jyly júzdesýge ulasty. Qalamgerdiń «Qazaq balalar ádebıetiniń bastaýy: Besik jyrlary» atty ǵylymı eńbegi 2002 jyly Qytaı elinde ótken «Dúnıejúzilik tańdaýly shyǵarmalar» baıqaýynda jeńimpaz atanǵanyn ádebı qaýym jaqsy biledi. Sodan beri úzdiksiz izdenis ústinde kele jatqan avtor balalarǵa arnalǵan shaǵyn ertegiler, jumbaqtar, óleń túrindegi oıyndar jazyp, kishkentaı oqyrmannyń oı sanasyn jetildirý jolynda eńbektenip júr. Balalar uǵymyna saı, jattaýǵa jeńil, oı-tanymǵa jeteleıtin «Mysyq», «Qoıan», «Aspan ata», «Tynys belgileri», «Bes múshe» óleńderi men jumbaqtary, «Eki baqa», «Buǵynyń ókinishi», «Shegedek, «Tazsha bala» ertegi ańyz-dastandaryn kezdesýge kelgen órender avtormen birge talqylady. Bala qamy barshaǵa ortaq degen jazýshynyń urpaq tárbıesi tóńiregindegi ustanymdary kóńilge oı salady.
– Qazaq óz urpaǵyn qashan adam bolar eken dep armandaıdy. Al adam bolýdyń sharty nede? Ol týraly Abaı: «qashan bir bala ǵylym, bilimdi mahabbatpen kókserlik bolsa, sonda ǵana onyń aty adam bolady», dep jaýap beredi. Demek adam bolý úshin balany bastan tárbıeleýge basa mán berý qajet. Uly pedagog Makarenko: «balany negizinen alǵanda bes jasqa deıin durys tárbıelemeseńiz, ony qaıta tárbıeleýge týra keledi. Al qaıta tárbıeleý birden tárbıeleýge qaraǵanda áldeqaıda qıynyraq», deıdi. О́mirge endi kelip tili shyqqan bala dúnıeniń syryn tez uqqysy keledi. Kózine kóringenniń bárin surap, aspan, aı, kún, juldyz bárin bilýge qulshynady. Buǵan erinbeı, jalyqpaı qysqa da nusqa jaýap berip tárbıeleýimiz kerek. Baldyrǵandardy áý bastan-aq óner-bilimge jetelep, ómirden saýat beretin ertegiler men ańyz-áńgimeler, haıýanattar dúnıesi, tabıǵat dúnıesi týraly uǵyndyryp otyrǵan abzal. Búgingi jetkinshektiń talaby bıik, talǵamy joǵary. Osy oraıda balalarǵa usynylǵan árbir týyndy – jazylǵan kitap, shyǵarylǵan anımasııalyq fılm, kórkem fılm, qoıylymdar asa joǵary deńgeıde daıyndalýy shart, – deıdi Shámshabaný Hamzaqyzy.
Balalar ádebıetiniń ótkeni men búgini saralanǵan rýhanı syrlasý keshine Baýyrjan Jaqyp, Zeınep Ahmetova, Jumabaı Biláluly, Júsipbek Qorǵasbek, Ahmet Toqtabaı, Serik Qalıev qatarly ózge de rýhanııat janashyrlary, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń, Abaı ýnıversıtetiniń, sondaı-aq T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasynyń stýdentteri qatysty.
Keleli kezdesýde Shámshabaný Hamzaqyzynyń rýhanı álemi, balalarǵa arnap jazǵan shyǵarmalary, qazaqy qundylyqtar men ulttyq tárbıe tóńiregindegi ózekti oılary keńinen talqylandy. Kópshilik Shámshabaný Hamzaqyzyn qazaq halqynyń aıaýly perzenti, tarıhshy, ǵalym, etnogrof, aqyn Zeınolla Sániktiń jary retinde tanıdy. Sezim bıiginde tabysyp, ult rýhanııatyna qustyń qos qanatyndaı birge júrip súbeli úles qosqan erli-zaıyptylardyń ómir ónegesi men taǵylymy kópke úlgi.
Shámshabaný Hamzaqyzy 1940 jyly Tarbaǵataı aımaǵy IIIáýeshek aýdanynda dúnıege kelgen. Ata-babasynyń ataqonysy – Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdanynyń Aqsýat aýyly. Ol – 1955-1959 jyldary Shyńjań ınstıtýtynyń ádebıet fakýltetinen bilim alǵan. 1959-1962 jyldary Úrimji qalalyq ónerkásip tehnıkýmynda oqytýshy, 1962-1970 jyldary «Shyńjań jastar baspasynda» redaktor, 1970-1978 jyldary Buratala oblysynyń Jyń aýdanynda oqytýshy, 1978-1984 jyldary Úrimji qalalyq 14-orta mekteptiń oqytýshysy, 1984-1998 jyldar aralyǵynda Shyńjań Oqý-aǵartý ınstıtýtynda ádebıet fakýltetinde oqytýshy bolyp qyzmet istep, osy oqý ornynan dosent ataǵymen zeınetkerlikke shyqqan.
Qytaıda «Jaýqazyn», «Ǵasyr tolǵanystary», «Balalarǵa bazarlyq», «Aqjigit-Aıdaı» kitaptary jaryq kórse, atajurtqa oralǵaly «Armannyń sýyrtpaǵy» eki tomdyq shyǵarmalar jınaǵy jáne «Sóz – keste» kitaby oqyrmanǵa jol tartty. Qazirge deıin avtordyń óleń jáne zertteý maqalalaryn qamtyǵan 11 kitaby jaryq kórgen. Olardyń denin óskeleń urpaqty rýhanı damýǵa baǵyttaıtyn týyndylar quraıdy.
«Bala – eldiń bolashaǵy» degendi kóp aıtamyz. Bul sóz jaı ǵana uranǵa aınalmaı, ádebıet pen mádenıette, urpaq tárbıesinde kórinis tabýǵa tıis. Jetkinshekterdi kitap oqýǵa baýlý, olarǵa arnap ómirsheń týyndylar jazý jaýapty is. Balalar ádebıetin qoldaý jyly aıasynda ǵana emes, baldyrǵandar álemin baýraıtyn shyǵarmalar qorjyny jyl saıyn tartymdy týyndylarmen tolyǵa berse ıgi. Sebebi bul – bolashaqqa jasalǵan baıypty qadam.
ALMATY
