Ádebı jıyndy júrgizgen jazýshy Joltaı Álmashuly qabyrǵaly qalamgerdiń sýretkerlik zerthanasyna jan-jaqty toqtalyp, ony úsh salaǵa bólip qaraýǵa bolatynyn aıtty.
«Dúkenbaı aǵamyz alpysynshy jyldary ádebıetke kelip, jasy jıyrmanyń ústinde bolsa da, «Farabı», «Otyrar» povesteri men «Jibek joly» romanyn jazyp, tarıhı taqyrypqa alǵash túren saldy. Bul kezde
Ilııas Esenberlınniń «Kóshpendileri», Ábish Kekilbaıulynyń «Úrkeri» men «Eleń-alańy» jáne Muhtar Maǵaýınniń «Alasapyrany» áli jaryq kórmegen edi. Sondyqtan biz jazýshynyń osy ereksheligin basa aıtýymyz kerek. Ekinshiden, bul kisi qazaqtyń bolmysy, salt-dástúri, ádet-ǵurpy, baýyrmaldyǵy, meıirimdiligi, qonaqjaılylyǵy týraly móldiretip tamasha áńgimeler jazdy. Úshinshiden, Dúkeń ózi ómir súrgen kezeńdi izin ala povest pen romanǵa aınaldyra bildi. Mysaly, avtordyń «Zaýal», «Darııa», «Tabaldyryǵyńa tabyn» atty úsh romannan turatyn trılogııasy, ótken ǵasyrdyń 70-80-jyldaryndaǵy halqymyzdyń tynys-tirshiligin ǵana emes, sol ýaqyttaǵy kórinisterdi dál sýretteıdi», dep qalamgerge qurmet bildirgen sózimen bastady. Odan keıin sóz alǵan sýretkerdiń synyptasy, Eltańba avtory Jandarbek Málibekov Jańaqorǵan ınternatynda birge oqyǵan dosynyń bala kúninen shyǵarmashylyqpen aınalysyp, mektepte júrgende-aq alǵashqy óleńderi aýdandyq, oblystyq gazetke jarııalanyp, esimi elge tanyla bastaǵany jaıyndaǵy esteligimen bólisti.
Al «Egemen Qazaqstan» RG» JShS bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly kórkemsózdiń qadiri men tulǵa týraly salmaqty oı qorytyp, Dúkenbaı Dosjannyń tarıhı týyndylary ótken ǵasyrdyń 60-80-jyldary aralyǵynda halqymyzdyń tarıhı sanasyn qalyptastyrýǵa zor úles qosqanyn baıandady.
– Bizdiń buǵan deıin tarıhı sanamyzda úzik-úzik fragmentter boldy da, tarıhymyz osy kezeńge seldirep jetken edi. Sony Muhtar Maǵaýın, Ábish Kekilbaev, Dúkeń aǵamyz bar shyǵarmalarymen tarıh týraly tutas oılaýymyzdy qalyptastyrdy. Qalamgerdiń «Otyrar», «Farabı» povesteri men «Jibek jolyn» oqyp, kóne qalalar qalaı boldy, qandaı tulǵalar ómir súrdi degendi zerdeleı tústik. Bizdiń «juqa» tarıhymyz Dúkeńniń kitaptaryn oqyǵanda qalyńdap, qııalmen tarıh jasap, oımen ótkenimizdi tolyqtyrdyq. Sol qııal bizdi táýelsizdikke alyp keldi», deı kelip, ǵalym kórkemsóz zergeriniń eńbekqorlyǵyn aıryqsha atap ótti.
Sondaı-aq belgili fılosof ǵalym, akademık Ǵarıfolla Esim – «Dúkenbaı Dosjannyń kez kelgen shyǵarmasynan avtordyń aıshyqty qoltańbasy menmundalap turady. Oǵan qalamgerlik qasıet týmysynan bitken. Onyń alǵashqy jazǵan dúnıesinen bastap, sońǵy týyndysyna deıin jalǵasyp kelgen bir keıipker bar, ol – avtordyń ózi. Sýretker ózin-ózi izdeýmen ótti, onyń jazýshylyq qasıeti de osynda» degen pikirin bildirse, Ulttyq ǵylym akademııasynyń akdemıgi Sherýbaı Qurmanbaıuly Dosjanovtyń ult rýhyn kótergen kitaptary men sóz qadirin baǵalaǵan qasıetine úńildi.
«2002 jyly Pavlodar oblysynda konferensııa ótetin bolyp, soǵan marqum, akademık О́mirzaq Aıtbaev jáne Dúkenbaı aǵamen poıyzda birge bardyq. Sonda jazýshyny jaqynnan bilip, ol kisiniń úlkenge qurmetpen, kishige izetpen qaraıtyn qarapaıymdylyǵyna tánti boldym. Dúkeń jol boıǵy áńgime barysynda О́mekeń men sırek qoldanylyp júrgen kóne sózderdiń tarıhyna, etımologııasyna tereń úńilip, bizge suraq qoıýmen boldy. Osy qasıeti meni tańǵaldyrdy» dep qalamgerdiń ózgeshe bir qyryn áńgimeledi.
Sonymen qatar dóńgelek ústelde Raqymjan Turysbek, Aıgúl Ismaqova, Qaırat Saq, Serikzat Dúısenǵazy, Qaıyrbek Kemeńger sekildi ádebıettanýshy ǵalymdar sóz alyp, syrshyl sýretkerdiń tvorchestvosy týraly salmaqty oı qozǵady. Jıyn sońynda qalamger Sáýle Dosjan jazýshy jaıynda estelik aıtyp, Dúkenbaı aǵanyń qyzdary Aınur men Áseldiń qalamger shyǵarmalaryn zerdelep, nasıhattaýǵa arnaıy stıpendııa taǵaıyndaǵanyn habarlasa, jazýshynyń uly Ardaq Dúkenbaıuly kórkem sóz zergeriniń 80 jyldyq mereıtoıy qarsańynda qalamger otbasy men Jazýshylar odaǵy birlesip, birqatar is-shara atqarǵanyn jetkizdi.
«Bıyl ákemniń mereıtoıyna oraı jazýshy esimine Astana, Almaty, Qyzylorda, Túrkistan qalalary jáne týǵan jeri Jańaqorǵan aýdanynan bir-bir kóshe berildi. Sonymen birge týǵan aýdanyndaǵy Kelintóbe aýylynda jańadan ashylǵan bir mektepke aty berilmek. Qazir ony oblystyq onomastıkalyq komıssııa músheleri qoldap, qujattaryn úkimetke usyndy. Sondaı-aq ákem kózi tirisinde Túrkistan oblysyndaǵy alty aýdannyń qurmetti azamaty bolǵan, sol eldi mekenderden de bir-bir kóshe beriledi dep otyrmyz.
Jalpy, men ákemniń shyǵarmalaryn bala kúnimnen oqyp, zerdeme toqyp óstim. Birqatar áńgimesin orysshaǵa aýdardym. Ol jazǵan shyǵarmalarynyń túpnusqasyn eshqashan úıde saqtaǵan emes, ýaqyt ótkesin bolashaq zertteýshiler men ádebıetshilerge qajeti bolar dep memlekettik arhıvke tapsyrǵan. Ákem elge jıi sapar shegip, qarapaıym adamdarmen áńgimeleskendi jaqsy kóretin. Meniń oqyrmandarym da – aýyldaǵy kózi ashyq, zııaly azamattar dep otyratyn. Ákem óte eńbekqor boldy, ózim sol qasıetin úlgi tutamyn», dep sózin túıindegen jazýshynyń balasy on stýdentke ákesiniń bes tomdyq kitabyn syıǵa tartty.
