Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Aptalyq kezinde otandyq jáne sheteldik jetekshi medıa menedjerler, memlekettik qurylymdardyń ókilderi, aqparattyq platformalardyń basshylary, jýrnalıster, blogerler jáne táýelsiz sarapshylar tájirıbe almasyp, salanyń ózekti máselelerin talqylaıdy.
Osymen altynshy ret uıymdastyrylyp otyrǵan medıa aptalyq bıyl «Jańa dáýir – jańa medıa» tujyrymdamasymen ótip jatyr. «Otandyq mamandar úshin paıdaly ári maǵynaly alań bolý – Astana Media Week-tiń basty maqsaty. Qytaı, Germanııa, Túrkııa, Shveısarııa, Polsha, Reseı, Monǵolııa, Portýgalııa, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, barlyǵy 11 elden150-ge jýyq otandyq jáne sheteldik spıker, elimizdiń iri medıa quraldary men Meta, TikTok, Nickelodeon, Coursera sekildi sheteldik qonaqtar qatysady», deıdi medıa sarapshy Maqpal Jumabaı.
Aptalyqtyń alǵashqy kúninde ótken plenarlyq sessııada vırtýaldy álemdi zertteýge arnalǵan álemdik tájirıbe sóz boldy. Sarapshylar qazir dáýiri júrip turǵan «Meta men TikTok-tyń BAQ-qa áseri qandaı?», «Qazirgi medıa úshin onyń qandaı artyqshylyqtary bar?» degen saýaldarǵa jaýap berýge tyrysty. Osy oraıda Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli Meta jáne TikTok-pen tyǵyz baılanysta jumys isteıtinin málimdedi.
– Biz bul eki iri kompanııamen tyǵyz baılanysta jumys isteımiz. Meta Qazaqstanda ókildik, al TikTok ofıs ashýǵa, sonymen qatar medıa saýattylyq kýrstaryn oqytýǵa nıetti. О́ıtkeni qazirgi tańda vızýaldy kontent aqparat alýdyń negizgi kózine aınalyp bara jatyr. Máselen, ótken jylǵy derekterge qaraǵanda 16-64 jas aralyǵyndaǵy ınternet paıdalanýshylardyń 63 paıyzy ınternetti negizinen aqparatqa jyldam qol jetkizý úshin paıdalanady. Osylaısha, ınternettegi jańalyqtar men vızýaldy kontent aqparatty qabyldaýdyń negizgi arnasyna aınaldy, – dedi mınıstr.
Shyǵys Eýropadaǵy TikTok Global Business Solutions dırektory jáne TikTok Kazakhstan kompanııasynyń bolashaq basshysy Anastasııa Panına Qazaqstanda TikTok-qa suranys artyp otyrǵanyn, ásirese jekelegen kontentte qaralym óte kóp ekenin aıtty. Onyń aıtýynsha, bıyl TikTok-tyń elimizdegi týrızm týraly kontenti 20 mıllıon qaralym jınaǵan.
–Jaqynda Oqý-aǵartý mınıstrliginiń qoldaýymen tanymdyq jobany iske qostyq. Birden 90 mıllıonnan astam qaralym jınady. Osydan-aq elde tanymdyq kontentke suranystyń bar ekenin ańǵarýǵa bolady. Sondaı-aq Kazakh Tourism kompanııasymen birge Travel Kazakhstan jobasyn júzege asyrdyq. Onda halyq ınternet arqyly Qazaqstanda saıahatqa shyǵýǵa bolatyn oryndarmen bólise alady. Bul joba da kóptiń kóńilinen shyǵyp, 20 mıllıonnan astam qaralymǵa ıe boldy. Jobaǵa sheteldikter de qyzyǵýshylyq tanytty, – dedi A.Panına.
Al Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek: «Qazirgi jańa tehnologııa zamanynda mádenıet, qundylyqtar ózgerip jatyr, sondyqtan biz de aqyryndap soǵan daıyndyqty bastadyq. Máselen, Digital bridge konferensııasynda Huawei kompanııasymen 50 sıfrlyq zerthana ashýǵa ýaǵdalastyq, TikTok kompanııasymen bólek memorandým jasap jatyrmyz», dedi. Sondaı-aq mınıstr jýrnalıst mamandaryn daıarlaý máselesine toqtalyp, belgili bir salaǵa mamandanǵan BAQ ókilderiniń azdyǵyn aıtty. Mınıstrdiń málimdeýinshe, qazir Qazaqstannyń 24 oqý ornynda 4 jarym myńnan astam stýdent jýrnalıstıka mamandyǵyna oqyp jatyr.
– Mysaly ótken jyly L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Jýrnalıstıka jáne saıasattaný jáne Áleýmettaný fakýltetteri birigip, «Sport jýrnalıstıkasy» mamandyǵyn ashty. Buǵan qosa sıfrlyq medıany basqarý mamandyǵy ashyldy. Astana IT ýnıversıteti de byltyr «Sıfrlyq jýrnalıstıka» mamandyǵyn ashyp, qazir «Big data jýrnalıstıka» mamandyqtaryna oqytýdy josparlap jatyr. Atap ótken 24 oqý ornynyń barlyǵy memlekettik ýnıversıtetter men óńirlik oqý oryndary. Ár óńirdiń ózine tán ereksheligine oraı jýrnalıst mamandaryn beıimdesek, utarymyz kóp. Mysaly, Qostanaı óńirinde aýyl sharýashylyǵyna mamandanǵan jýrnalısterdi daıarlaýǵa bolady, – dedi S.Nurbek.
Sala jýrnalısterin daıarlaýdan bólek taǵy bir másele ol – kadr tapshylyǵy. JOO-da tek ǵylymı dárejesi barlar ǵana sabaq berip, ǵylymı jetekshi bola alady. Aldaǵy ýaqytta bul dástúrli úrdiske birqatar ózgeris engizilmek. Tájirıbeli mamandar ǵylymı ataǵyna qaramastan stýdentke jetekshi bolyp, bilim bere alady.
– Budan bylaı tek doktorlar men PhD dárejesi barlar emes, sol ındýstrııanyń ishinen shyqqan tájirıbeli mamandar sabaq bere alady. Bilim berýge negizdelgen mundaı «Endowed professor» uǵymy shetel tájirıbesinde bar. Biz «Ǵylymı jýrnalıstıka», «Big data» dep jańa oqý baǵdarlamasyn jasaı alǵanymyzben, oǵan oqytýshy tabyla qoımaıdy. Burynǵy oqytýshylar sabaqtyń atyn ózgertkenimen, mazmunyn baıaǵydaı qaldyrady. Sondyqtan úndeý jasap, sala mamandarynan JOO-ǵa kómek qajet ekenin jetkizgimiz keledi, – dedi mınıstr.
Buǵan qosa medıa saýattylyq ta búginde ózekti máselege aınalyp otyr. Aqparat aǵyny kóp, ınternette órip júrgen aqparattyń durys-burysyn ajyrata biletinder az. Osy oraıda, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli elimizde medıa saýattylyqty arttyrýǵa arnalǵan mektepter ashylatynyn málimdedi.
– Feıknıýstiń (jalǵan aqparat) taralýyn aýdıtorııany senimdi aqparatty tanı bilýge mashyqtandyrý arqyly ǵana azaıta alamyz. Dezınformasııamen kúresýdiń bir joly – aýdıtorııany jalǵan men shyn aqparattyń arajigin ajyratýǵa úıretý, ıaǵnı medıa saýattylyq uǵymyn ulǵaıtý. Jeke medıa men redaksııalar sóz jaýapkershiligin, aqparattyń saldarynan bolatyn salmaqty sezinýge tıis. Bul oraıda salaǵa jaýapty mınıstrlik retinde medıa mektepterin ashý, onyń ishinde medıa saýattylyq boıynsha bilim berý – bizdiń tikeleı mindetimiz. Osy oraıda faktchekıng, aqparatty saralaý, onyń shyǵý tórkinin tekserý, taratpas buryn belgilengen krıterıılerden ótkizý sekildi birneshe satydan turatyn oqytý júıesin uıymdastyrýymyz kerek, – dedi Darhan Qydyráli.
Medıa aptalyq ózekti máselelerdi kóteretin jáne mańyzdy oqıǵalardy biriktiretin biregeı jáne ártúrli is-sharalarǵa toly bolmaq. Baǵdarlama aıasynda Bas redaktorlar klýbynyń forýmy, óńirlik BAQ forýmy, dóńgelek ústelder, paneldik pikirtalastar, baspasóz hatshylary men jýrnalısterge arnalǵan sheberlik saǵattary, prodakshn kompanııalarǵa arnalǵan pıtchıngter, kontent marker saǵattary josparlanǵan. Astana Media Week-tiń sońǵy kúni baspasóz, radıo, ınternet jýrnalıstıka salasynyń qyzmetkerleri úzdik jetistikteri úshin «Úrker» syılyǵymen marapattalady.
