NATO-ǵa múshe bolý ońaı emes

Fınlıandııa men Shvesııa premer-mınıstrleri Majarstan men Túrkııany óz elderiniń NATO-ǵa múshelikke ótý týraly ótinishterin maquldaýǵa shaqyrdy. «Barlyq nazar qazir Majarstan men Túrkııada bolyp tur. Biz bul elderdiń ótinishterimizdi ratı­fı­kasııalaýyn kútemiz. El­der­diń jýyq arada sheshim qabyl­da­ýy biz úshin óte mańyzdy bolyp tur», dedi Fınlıandııa premer-mınıstri Sanna Marın ótken aptada Helsınkıde ótken jıyn­da. Sondaı-aq osy jıynda Shve­sııa­nyń jańa premer-mı­nıs­tri Ýlof Krıstersson aldaǵy kúnderi An­ka­raǵa baratynyn jetkizdi.

Búginde NATO-nyń 30 múshe­siniń 28-i atalǵan eki eldiń ótini­shin ratıfıkasııalady. Tek Ma­jar­stan men Túrkııa ǵana qol qoı­maı otyr.

Býdapesht ótken aptada Fın­lıan­dııa men Shvesııany qol­daı­tyndaryn aıtyp, el parla­men­ti olardy jeltoqsannyń ortasyna deıin ratıfıkasııalaıtynyn jetkizdi. Al Ankara Skandınavııa elderinen «terrorıst» (Túrkııa málimeti boıynsha) kúrd sodyrlaryna qarsy shara qoldanýdy talap etip otyr.

Túrkııa prezıdenti Redjep Taıyp Erdoǵan Fınlıandııaǵa qara­ǵanda Shvesııanyń NATO qura­myna kirýine qarsy. Alaıda The Guardian-nyń málimetine súıensek, eki el NATO-ǵa bir mez­gil­de qosylatynyn aıtyp, bir-bi­rine qoldaý kórsetip otyrǵan kóri­nedi.

Shved buqaralyq aqparat qu­raldary 8 qarashada Ýlof Krıs­ters­sonnyń Ankarada ótetin eki­jaqty kezdesýge qatysatynyn ha­bar­lady. Eldiń premer-mınıstri Túrkııaǵa NATO Bas hat­shysy Iens Stoltenbergten keıin barmaq. Búgin Bas hatshy kelissózder júrgizý úshin túrik astanasyna keledi dep kútilýde.

«Anadolu» túrik memlekettik agenttiginiń habarlaýynsha, Redjep Erdoǵan ótken aptada Shvesııa premer-mınıstrimen telefon arqyly sóılesken. Ol ter­rorlyq uıymdardyń Shve­sııa­nyń NATO-ǵa músheligi men Túrkııamen qarym-qatyna­syna kedergi keltirýine jol bermeý kerek­tigin, sol úshin olardy el­den shyǵarý qajettigin ashyq málim­degen.

Negizi Túrkııa Shvesııa NATO-ǵa ótinish túsirmeı turyp-aq bul memlekettiń uıym qura­my­na enýine qarsy boldy. An­kara Stokgolmniń Kúrdis­tan jumysshy partııasy (PKK) sııaqty kúrd sodyrlyq toptarynyń múshelerin jáne AQSh-ta turatyn musylman dinbasy Fethýllah Gúlenniń izbasarlaryn eline kirgizgenin alǵa tartty. Shvesııanyń burynǵy bıligi Túrkııamen maýsym aıynda osy másele boıynsha jasalǵan memorandýmnyń bir bóligin ǵana oryndaǵan. Olar qarý embargosyn alyp tastap, Sırııadaǵy YPG dep atalatyn kúrd toptaryna qarjylyq jáne basqa da qoldaý kórsetýdi toqtatqan bolatyn. Ankara bolsa PKK jáne Túrkııada terrorıst dep tanylǵan basqa da toptarmen baılanysy bar adamdardyń elden túbegeıli ekstradısııalanýyn talap etip otyr. Ázirge Shvesııa Ankaranyń eki ótinishin ǵana maquldady. Skandınavııalyq BAQ-tyń habarlaýynsha qazir elden shyǵarylýy yqtımal 73 adamnyń tizimi qaralyp jatyr.

Keıbir sarapshylardyń pa­ıymdaýynsha, osy aıdyń basynda qurylǵan Shvesııanyń jańa, oń ortalyqshyl úkimetiniń burynǵy ortalyq solshyl úkimetke qara­ǵanda Túrkııamen ymyraǵa kelýi tez ári ońaı bolýy múmkin. Shve­sııanyń jańa syrtqy ister mı­nıstri Tobıas Bılstrem buǵan deıin sosıal-demokratııalyq partııanyń burynǵy basshysy Ann Lındeniń kúrd qoz­ǵa­lystaryn jappaı halyq al­dynda qoldaýy Túrkııamen kelis­sózderdi qıyndatqanyn alǵa tartty. Endi jańa úkimet bul máse­leniń esh kedergisiz sheshi­le­tinine senimdi.

Buǵan deıin sarapshylar odaqtas eki eldiń NATO quramyna kirýge sheshim qabyldaýynan góri olardyń qaýipsizdik alıansyna tolyq múshe bolýy qıynǵa soǵatynyn aıtqan edi. Olar «Stokgolm men Helsınkıdiń ótpeli kezeńi 12 aıǵa sozylýy múmkin, óıtkeni NATO-nyń 30 memleketiniń árqaısysy olar­dyń músheligin ratıfıkasııalaýy qa­jet, barlyǵynyń biraýyzdan qoldaýy ekitalaı», degen boljamdaryn da jasyrmady. Sondaı-aq olar «negizi eki el qorǵanys maqsatynda ǵana NATO quramyna kirmek», dep pikir de bildirdi. Sarapshylar sózin saıasatkerler de rastady. Fınlıandııa saıasatkeri Elına Valtonen Fınlıandııa prezıdenti men premer-mınıs­triniń NATO-ǵa dereý kirý týra­ly sheshimine baılanysty Uly­brıtanııanyń Sky News basylymyna suhbat berdi. «Fınlıandııa ondaǵan jyl boıy beıtarap el boldy, biraq biz shyǵystaǵy kórshimizdiń qaýipterin eshqashan umytqan emespiz. Biz eshqashan Keńes odaǵynyń quramynda bolǵan emespiz, óıtkeni biz buryn Reseı men Keńes odaǵyna qarsy soǵysqanbyz. Biraq qazir zaman basqa. Kórshimizdiń odan beter agressıvti, tosyn minez tanytqanyn kórip otyrmyz. Sondyqtan el qaýipsizdigi úshin NATO-ǵa kirýdiń kezi keldi», dedi saıasatker. «Fınlıandııanyń NATO-ǵa kirýine baılanysty Reseı qaýip tóndirýi múmkin be?» degen suraqqa ol: «NATO – qorǵanys odaǵy. Sondyqtan Fınlıandııa bolsyn, múmkin Shvesııa bolsyn bolashaqta óz er­kimen nemese halyqtyń sheshi­mi­men NATO quramyna kire­tini sózsiz. Biz demokratııalyq elmiz jáne ǵasyrlar boıy saqtap kele jatqan qundylyqtarymyzdy qorǵaǵymyz keledi», dedi Elına Valtonen.