Konstıtýsııalyq sottyń pármeni zor

Jalpy, halyqtyń arasynda «Konstıtýsııalyq sot nege kerek?» degen suraq týyndap jatqany belgili. El­diń árbir azamatynyń qu­qyǵyn qorǵaıtyn mun­daı sot halyqqa qajet. Qarapaıym jurt endi zań­ǵa qatysty qandaı da bir másele týyndasa Adam qu­qyq­tary jónindegi ýákil ar­qyly Konstıtýsııalyq sotqa júgine alady. Sondaı-aq azamat ózdiginen de osy sottyń qyzmetine arqa súıeı alady. Eger sotta isi qaralyp, ózine qatysty qoldanylǵan sot sheshimin Konstıtýsııaǵa qaıshy keledi dep sanasa, bul is aýdandyq, oblystyq, Joǵarǵy sottan ótip, túıini tarqalmaǵan jaǵdaıda Konstıtýsııalyq sotqa júgine alady. О́z keze­gi­nde Konstıtýsııalyq sot ózge sottarǵa tikeleı buıryq bere almaıdy. Sebebi bul sot júıesine kirmeıdi. Sýdıa­lar­dyń quzyreti – segiz jyl, olar bir retten saılanady. Konstıtýsııalyq sot pen onyń sýdıalary eshkimge táýel­di bolmaıdy, óz aldary­na qyz­met etedi.

Qoldanystaǵy zańdardy halyqqa túsindirý búginde úl­ken máselege aınalyp otyr. Bul baǵyttaǵy jumysta qolǵa alǵan birde-bir quzyrly mekeme joq. Joǵarǵy sot ta, Konstıtýsııalyq keńes te zań normalaryn túsindire al­m­aıdy, Parlament mun­daı quqyqqa ıe emes. Al Konstıtýsııalyq sot zań­dardy resmı túrde túsin­dirip beredi. Mysaly, Pre­zı­dent, Bas prokýratýra, Par­lamentten osyndaı usy­nys tússe, atalǵan sot mindetti túrde qaı zańdy bolmasyn túsindirýge mindetti.

Al Adam quqyqtary jó­nindegi ýákildiń qyzmeti Kons­tıtýsııa arqyly rettelip, kons­tıtýsııalyq zańmen be­ki­til­di. Iаǵnı ombýds­men de tá­ýel­siz, eshkimge baǵy­nysh­ty bolmaıdy. Eger adam quqyǵy taptalyp jat­qan jaǵdaılar bolsa, ýá­kil Konstıtýsııalyq sotqa júginip, qajet jaǵdaıda quzyrly organdarǵa tek­seris te júrgize alady. Adam qu­qyq­tary jónindegi ýá­kil – konstıtýsııalyq qu­qyǵy bar joǵary tulǵa. Onyń ár aımaqta ókilderi taǵaıyndalady. Adam qu­qyqtary jónindegi ýákil­diń mundaı quqyǵy álem elderiniń tájirıbesinde bu­rynnan bar, ári sátti júzege asyrylyp keledi. Qol qo­ıyl­­ǵan zańdardyń ishinde pro­kýratýranyń da quzyreti kúsheıtildi. Zań buzylsa, aza­mat­tardyń quqyqtary men bostandyqtaryna qol suǵylsa, prokýrorlar da Kon­s­tı­­týsııalyq sotqa tikeleı jú­­gine alady. Al qosymsha qa­byldanǵan zań­dar negizgi úsh zań­dy oryn­daýǵa baǵyttalǵan.

Serik AQYLBAI,

Qazaqstan zańgerler odaǵynyń tóraǵasy