Izgilikti qoǵam kórinisi

Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda depýtattar nazaryna múlikti jarııa etýge baılanysty raqymshylyq jasaý, saqtandyrý men ıslamdyq qarjylandyrý, deneshynyqtyrý, sonymen qatar, munaı jáne munaı ónimderin jetkizýdiń zańdyq qujattary usynyldy. Aldymen palata Májilis depýtaty Á.Rahymjanovty Ekono­mıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń quramyna saılaý máselesin sheship aldy. Sodan soń bastamashysy D.Nazarbaeva men N.Kýzmın bolyp tabylatyn «Qaıyrymdylyq, demeýshilik jáne mesenattyq qyzmet týraly» jáne oǵan ilespe zań jobalaryna qorytyndy ázirleý merzimin belgiledi. Qorytyndy ázirleý úshin «Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Qaıta qurý jáne damý banki arasyndaǵy Qaryz týraly kelisimdi (Sot tóreliginiń sektoryn ınstıtýttyq nyǵaıtý jobasy) ratı­fıkasııalaý týraly» zań jobasyna da naqty merzim belgilendi. Jáne de Qarjy jáne bıýdjet komı­te­tiniń tóraıymy Gúljan Qara­quso­vanyń usynysymen «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine ınvestı­sııalyq ahýaldy jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy kún tártibine engizilip, qorytyndy ázirlenetin bolyp sheshildi. Budan keıin depýtattar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń azamattaryna, oralmandarǵa jáne Qazaq­stan Respýblıkasynda turýǵa yqtııar­haty bar tulǵalarǵa olar­dyń múlikti jarııa etýine baıla­nysty raqymshylyq jasaý týraly» zań jobasyn birinshi oqy­lymda talqyǵa saldy. Ol boıynsha Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov baıandama jasady. Onyń málimdeýinshe, atalǵan zańdyq qujatty Úkimet Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes ázirlegen. Vıse-premer jarııa etý nysandaryna aqsha, baǵaly qaǵazdar men zańdy tulǵanyń jarǵylyq kapıtalyna qatysý úlesi jatatyndyǵyn erekshe atap ketti. Bul tizimge tıisti normalar men qaǵıdattarǵa saı qurylystar (ǵı­marattar) engizilse, olar orna­lasqan jer ýchaskeleri jarııa etý sýbektileriniń menshiginde bolýy tıis. Jáne de zańdyq qujatta tıesili emes tulǵaǵa resimdelgen qury­lystar (ǵımarattar) men Qazaq­stan Respýblıkasynyń sheginen tys ornalasqan jyljymaıtyn múlikter de engizilipti.   Sóz oraıy kelgende, jarııa etý­ge je­kelegen qylmystardy ja­saý ná­tı­jesinde tabylǵan mú­lik jat­qy­zyl­maıtynyn aıta ke­tý kerek. Oǵan jeke adamǵa qar­sy, adam­nyń jáne azamattyń kons­tı­­tý­sııalyq jáne ózge quqyq­tary men bostandyqtaryna, kons­tı­týsııalyq qurylys negizderi men memleket qaýipsizdigine, sondaı-aq, sybaılas jemqorlyq quqyq bu­zý­shylyqtar men qylmystardy, mem­lekettik qyzmet múddelerine qar­sy ózge de qylmystardy jasaý nátıjesinde alǵan múlikter ki­rip otyr. Jarııa etilgen aqsha men múlik salyq salý maqsatynda ta­bys retinde tanylmaıdy jáne olar­dan jeke tabys salyǵy alynbaıdy. Jarııa etýdiń usynylyp otyr­ǵan rásimi boıynsha aqsha ekinshi deńgeıli bankterde ashylǵan arnaıy jınaq shottarynda eseptelýi qajettigin alǵa tartqan B.Sultanov aqshany bes jyl ishinde bankterdiń esepshottarynda ustalatyn aqshaǵa naryq mólsherlemeleri boıynsha syılyqaqy esepteletinin de eskerte ketti. Al aqshany ıesi belgilengen merziminen buryn paıdalanǵysy kelse, ony memlekettik baǵaly qaǵaz­dardy, ekinshi deńgeıli bank­terdiń, ulttyq basqarýshy holdıngter men kompanııalardyń, da­mý ınstıtýttarynyń oblıgasııa­lary men «Halyqtyq IPO» baǵ­darlamasynyń sheńberinde shy­ǵarylatyn aksııalardy, sondaı-aq, Qazaqstan qor bırjasynda orna­lastyratyn ózge de baǵaly qaǵaz­dardy satyp alý jolymen ınves­tısııa jasaýlaryna bolady nemese obektilerdi satyp ala ala­dy. Eger olaı istegisi kelmegen jaǵ­daıda sol aqshanyń 10 paıyzyn bıýdjetke tólemaqy retinde tólep, óz yrqyna qaraı jaratady. Múlikti jarııa etý ákimdikter janyndaǵy komıssııalarǵa jarııa etý sýbektileri jónindegi óti­nishter men tıisti qujattardy tabys etý jolymen júrgiziledi. Al elimiz aýmaǵynyń sheginen tys jerlerdegi múlikti jarııa etý úshin 10 paıyz mólsherinde alym tóleý qajet. Eger ıesi bes jyldyq merzimi ótkenge deıin arnaıy shottan jarııa etilgen aqshany alsa, ekinshi deńgeıli bankter ja­rııa etý sýbektisi aqshasynan 10 paıyz alym ustap qalady. Jal­py, zań jobasy boıynsha múlikti jarııa etý merzimi 2014 jyldyń 1 qyrkúıegi men 2015 jyldyń 31 jeltoqsany aralyǵy dep belgilenip otyr. Talqylana kelip, eki zań jobasy da birinshi oqylymda qoldaý tapty. Keshegi otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine saqtandyrý já­ne ıslamdyq qarjylandyrý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da (birinshi oqylym) ma­quldanǵanyn aıta ketý kerek. Májilis depýtaty Nurtaı Sa­bılıanov zań jobasy qarjy sektoryn daǵdarystan keıingi kezeńde damytý tujyrymdamasyn oryndaý úshin ázirlengendigin atap ketti. Sondaı-aq, kún tártibinde qaralǵan «Deneshynyqtyrý jáne sport týraly» zań jobasy men oǵan ilespe zań jobasy da birinshi oqylymda maquldandy. Zań jobasynyń maq­saty deneshynyqtyrý men sport salasyndaǵy zańnamany jetil­dirý, deneshynyqtyrý men sport­tyń turlaýly júıesin qurý. Zań jobasy sportshylarǵa elimizdiń Mem­lekettik ánuranyn bilýdi min­detteıtin, sport túrleri boıyn­sha sporttyq is-sharalardy sportshy­larmen qamtamasyz etýge, daıar­laýǵa jáne qatysýǵa baılanysty qyzmet kórsetýge, onyń ishinde mem­lekettik kásiporyndarda mem­le­kettik satyp alý týraly zań­na­many qoldanbaı sporttyq is-shara­lardy uıymdastyrýǵa jáne ótki­zýge ruqsat etetin normalarmen tolyqtyrylypty. Sonymen birge, talqylaý bary­syn­da «2010 jylǵy 9 jeltoq­san­daǵy Qazaqstan Respýb­lıka­synyń Úkimeti men Reseı Fe­derasııasynyń Úkime­ti arasyn­daǵy Qazaqstan Respýb­lıka­syna munaı jáne munaı ónimderin jetkizý salasyndaǵy saýda-ekono­mıkalyq yntymaqtastyq týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qoldaý tapty. Hattamanyń maqsaty Qazaqstan Respýblıkasynyń 2012-2013 jyldardaǵy Reseı Federasııasyna munaıdy qarsy jetkizý jónindegi mindettemelerin oryndaýdy aıaqtaý, Pavlodar munaı-hımııa zaýytyn reseılik munaımen qamtamasyz etý, sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki naryǵyn tutynýdy jabýǵa qajetti kólemderde Reseıde óndirilgen joǵary oktandy benzındermen jáne avıakerosınmen úzdiksiz qamtamasyz etý bolyp tabylady. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».