«Qazaqstan-2050» koalısııasy músheleriniń ortaq oıy osyndaı
Irgeli kúsh
Nına QAIýPOVA,
«Respýblıkalyq áıelder keńesi» qoǵamdyq birlestiginiń tóraıymy.
Men Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń bıylǵy jylǵy 28 sáýirde sóılegen sózinen úzindi keltirgim keledi: «2050 jylǵa qaraı Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq boıynsha áriptester úshin joǵary meje – bul álemniń yqpaldastyq uıymy kóshbasshylarynyń alǵashqy úshtigine ený».
Árıne, yqpaldastyq san qyrly bolady. Al, jalpy yqpaldastyqtyń tabysty bolýy onyń gýmanıtarlyq baǵytyna baılanysty, ıaǵnı ol halyqtyń ál-aýqatynyń, mádenı, bilim berý salalaryndaǵy baılanystardyń, halyqtyń tarıhı murasynyń ósýinen kórinis berýi tıis.
Bizdiń bilim berý, ǵylymda uzaq jyldardan úzilmeı kele jatqan baılanysymyz bar. Degenmen, yntymaqtastyq jetildirýdi, jańa ádis pen baǵdarlamalyq maqsattardaǵy is-qımyldy talap etedi. Baılanystardy keńeıtý, birlesken is-sharalar ótkizý – tájirıbe almasyp, ózara is-qımyl jasaýdyń tóte joly. Munyń barlyǵy yqpaldastyq resýrstaryn jáne beriktik qoryn aıqyndaıdy.
Qoǵamnyń moraldyq beınesi – deni saý ári bilimdi otbasy, al tárbıeli bala – kez kelgen yqpaldastyq úderisterin sheshýdi qamtamasyz etetin senimdi kúsh.
Yqpaldastyq – ýaqyt talaby
Serik SULTANǴALI,
«Birlik» partııasynyń tóraǵasy.
Reseımen aramyzda ekonomıkada nemese ujymdyq qaýipsizdikte bolsyn myzǵymas dostyq ornaǵan.
Biz EAEO – jańa ekonomıkalyq odaqqa enýdi kózdep otyrmyz. Bul búgingi kúnniń qajettiliginen týyndaǵan jańa kezeń bolyp tabylady. Yqpaldastyq – ýaqyt talaby.
Búginde qoǵamda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa kúmánmen qaraıtyndar da joq emes. Munyń barlyǵy da bos áńgime, biz máselege tereńnen qaraýǵa tıispiz. Meni adamdar arasynda qaýip pen qorqynyshty taratý maqsatynda aıtylatyn túrli daqpyrttar alańdatady. Olardyń esh negizi joq degim keledi. Dálel-dáıeksiz sózdermen qoǵamnyń qoltyǵyna sý búrkýdiń qajeti joq.
Tranzıt – elimiz úshin tıimdi baǵyt
Sultan ÁKIMBEKOV,
Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory.
Basty strategııalyq máseleniń mánisi sol, utymdy geografııalyq aýmaqta ornalasqandyqtan, shıkizat sektorynan ózgeni de damytý týraly oılanatyn bolsaq, ol tranzıt máselesi bolýy tıis.
Bolashaqta álemdik qoǵamdastyqtyń bedeldi de belsendi bir múshesine, onyń ústine qandaı da bir tranzıttik áleýeti bar bir múshesine aınalý úshin Reseı Federasııasymen baılanys ornatý qaǵıdatty turǵydan mańyzdy bolmaq.
Ol úshin jaqyn ýaqyt aralyǵynda biz DSU-ǵa enýimiz qajet. Ol – álemdik ekonomıkalyq qaýymdastyqqa aparatyn baǵyt.
Bári de ózimizge baılanysty
Jannat ERTILESOVA,
Qazaqstan Respýblıkasy Salyq tóleýshiler qaýymdastyǵy basqarýshy keńesiniń tóraıymy.
Yqpaldastyq qazaqstandyqtardyń odan da myqty bolýyna múmkindik beredi. Tanymal ekonomıst, básekege qabilettilik teorııasynyń avtory Porter óz zertteýlerinde memlekettiń básekege qabilettiligi tabıǵı resýrstaryna, halqynyń sany men aýmaǵynyń kólemine baılanysty emes ekenin dáleldegen.
Bir mysal keltireıin, 1995 jyly Germanııa halyq sany jaǵynan Avstrııadan 10,4 ese kóp, al IJО́ kólemi boıynsha Avstrııadan 10,6 ese joǵary boldy. 2013 jyly bul aıyrmashylyq 9,5 eseni kórsetip, IJО́ kólemindegi aıyrma 8,8 esege ózgergen. Iаǵnı, kishkentaı ǵana Avstrııa Germanııany jyldam qýyp jetken. Bul – yqpaldastyqtyń paıdasy. Al Avstrııanyń jan basyna shaqqandaǵy IJО́-si Germanııadan 2,2% ilgerilep ketken. Avstrııa úsh jyl qatarynan álemdegi bıznes júrgizýge qolaıly el retinde tanylyp keledi.
Qazaqstannyń da dál osyndaı múmkindigi bar. Biz búgingi kúngi artyqshylyqtarymyzben alǵa qaraı ilgerileı alamyz. Onyń barlyǵy da ózimizge baılanysty.
Tez beıimdele bilýimiz kerek
Raýshan SÁRSEMBAEVA,
Qazaqstan isker áıelder qaýymdastyǵynyń prezıdenti.
Biz ıntegrasııanyń qajet ekendigin túsinetin jáne ony qos qoldap qoldaıtyn halyqtyń sapynda júrgenimizdi bilemiz.
Eýrazııalyq yqpaldastyqtyń bastalýy jóninde habar tarasymen, biz, naryǵymyzdyń shaǵyn ekendigin eskere otyryp, dereý áreketke kóshtik. Ásirese, shaǵyn bıznes múddelerin eskerdik. Bizdiń ónimimiz sol shaqta da básekege qabiletti emes edi jáne reseılik kásipker áıelderdiń tól naryǵymyzǵa óz tártipterin basshylyqqa ala otyryp, asqan ekpinmen dendeı enetinin boljamdaı aldyq. Sol sebepti de, 2006 jyly Eýrazııalyq áıelder sammıtin ótkizdik. Sodan beri ár eki jyl saıyn osyndaı forýmdar ótkizip, ekonomıkalyq qana emes, áleýmettik máselelerdi de talqylap kelemiz. Kadrlyq áleýet te osy qatarda nazarǵa alynýda. Qysqasy, ıntegrasııa aıasyndaǵy qyzyǵýshylyǵymyzdy týǵyzǵan barlyq taqyryptardy qamtýǵa tyrysýdamyz.
Buǵan deıin tórt ret Eýrazııalyq áıelder sammıtin ótkizip úlgerdik. Shekaralyq óńirlerde de dóńgelek ústelder, konferensııalar uıymdastyrdyq. Eń bastysy, bizdiń isker áıelder kásipkerliktiń túrli salasynda jumys isteımiz dep sheshtik. Muny negizinen shekaralyq aımaqtarda júzege asyrý basty mindet bolyp otyr.
Biz, shaǵyn bıznestiń ókilderi, ıntegrasııany tolyqtaı qoldaımyz jáne qajetti is-qımyldardy qazirdiń ózinde iske asyra bastadyq.
Turaqty aqparattyq keńistik qalyptastyrý qajet
Nurlan ERIMBETOV,
«Qazaqstan Azamattyq alıansy» zańdy tulǵalar birlestigi prezıdenti.
Eń aldymen aıtarym, atalǵan odaq sheńberindegi sheshimderdiń elimiz múddesine qyzmet jasaýyn qamtamasyz etýimiz kerek.
Ekinshiden, menińshe, biz Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa qubyjyq retinde qaraıtyn sııaqtymyz. Shekten tys úreılenemiz. Degenmen, bul – qalypty jaǵdaı. Kezinde muny búginde túrli odaqtarǵa birikken kóptegen elder dál osylaı basynan keshirgen.
Bastysy – EAEO aıasynda turaqty aqparattyq keńistik jumys istep, kásipkerlerimiz qaı jerde ne bolyp jatqanyn gazet, jýrnal, telearnalar arqyly 3 tilde málimet alyp turatyndaı jaǵdaı jasaý kerek.
Bul – tıimdi júıege birigýdiń joly
Jambyl AHMETBEKOV,
Qazaqstan Kommýnıstik halyqtyq partııasy (QKHP) Ortalyq komıteti apparatynyń jetekshisi, Parlament Májilisiniń depýtaty.
Búgingi tańda «Qazaqstan – 2050» Strategııasynda belgilengen maqsattarǵa ekonomıkalyq yqpaldasýsyz qol jetkizý múmkin emestigine baılanysty qoǵamda túsinýshilik bar. Bizge jańa úlgiler men ekonomıkalyq damýdyń jańa satylary kerek. Memleket basshysy da óz baıandamalarynda oǵan toqtalyp, yqpaldasý –bizdiń jalǵyz jolymyz ekenin atap ótti. Sondyqtan da bizdiń partııa ony qoldaıdy jáne biz ári qaraı da Qazaqstannyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa yqpaldasýyn nasıhattaıtyn bolamyz.
Bizdiń túsinigimizde Eýrazııalyq yqpaldasý – qysqa merzimdik emes, uzaq merzimdik sıpattaǵy keleshektiń ıdeıasy. Kez kelgen memleket yqpaldasý ıdeıasyn qarastyra otyryp, naryqqa teń quqyqtyq múmkindik alýdy josparlaıdy, sondaı-aq, birige otyryp ekonomıkalyq sıpattaǵy máselelerdi sheshýdi kózdeıdi.
Qazaqstan, Reseı, Belarýstiń odaq qurýǵa umtylysy úzilip qalǵan memleketaralyq óndiris – ekonomıkalyq baılanystardy qalpyna keltirýge baǵyttalǵan. Qazaqstan úshin postkeńestik naryq shıkizattyq jáne shıkizattyq emes baǵyttaǵy taýarlaryn ótkize alatyn jalǵyz jaqyn jáne túsinikti oryn bolyp tabylady. О́z kezeginde Reseı men Belarýs úshin de qazaqstandyq naryq áriptestik jáne saýda-ónerkásiptik baılanysy qalyptasqan tanys meken.
EAEO-ǵa kirgennen bastap birlesken kásiporyndar qurý men óndiris kooperasııasyn kúsheıtý úshin jańa múmkindikter ashylady. Bul – bizdiń partııa qoldaıtyn zor jetistik.
Eýrazııalyq odaqqa qaraı qozǵalys – bizdiń elderimizdiń jan-jaqty tabıǵı, ekonomıkalyq, áleýmettik resýrstaryn ońtaıly úlgide biryńǵaı júıege biriktirýdiń joly. Jáne, múmkin, búgingi tańda osydan basqa ilgerilýge aparatyn jol joq ta shyǵar. Osyǵan baılanysty bizdiń partııa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly odaqtyq kelisimge qol qoıylýyn qoldaıdy.
Ekonomıkalyq odaqtyń erteńine senemiz
Ermek MAQAShEV,
«Bolashaq» qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory.
Prezıdenttik «Bolashaq» baǵdarlamasynyń qaýymdastyǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaǵyn qoldaıdy.
Bizdiń kóbimiz AQSh-ta, Eýropa men Azııanyń damyǵan elderinde oqı júrip, ekonomıkalyq ıntegrasııanyń paıdaly ekendigine kóz jetkizdik. Qoǵamda talqylanyp jatqan bul máseleni, ıaǵnı Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıý máselesin bizder, bolashaqtyqtar da óz aramyzda keńinen sóz ettik. Bizdiń aramyzda Eýropa, AQSh, Azııa men Tynyq muhıty óńirlerindegi yqpaldastyq úrdisterin zerttep, zerdelegen jáne bul úderisti ishinen biletin túlekter de az emes.
Mysal úshin aıtsaq, 1952 jyly qurylǵan Eýropalyq kómir men bolat qorytý birlestigi bolashaq Eýropalyq odaqtyń negizin qalady. Tipti, ol elderdiń ekonomıkalyq ósip-órkendeýine gúldenýine jol ashyp qana qoımaı, Batys Eýropanyń zamanaýı qaýipsizdik júıesiniń sulbasyn da somdady.
Ortaq naryq, taýarlardyń, qyzmetterdiń, kapıtal men eńbek resýrstarynyń erkin aınalymy Eýropa elderin birneshe onjyldyqtyń ishinde adam tanymastaı etip ózgertti, álemdik ekonomıkadaǵy jetekshi orynǵa shyǵýlaryna jol ashty. Búginde ekonomıkalyq yqpaldastyqtyń arqasynda ornaǵan ózara tyǵyz qarym-qatynas Eýropadaǵy beıbitshilik pen turaqtylyqtyń birden-bir kepili bolyp tabylady.
Eýroodaq, Soltústik Amerıkadaǵy erkin saýda aımaǵy, Azııa-Tynyq muhıty óńirleri álemdegi eń iri ekonomıkalyq ortalyqtarǵa jatady. Al eýropalyqtardyń basym bóligi tyǵyz ekonomıkalyq qarym-qatynas jasaý kerektigin erteden jaqsy túsinedi. Atalǵan óńirlerdiń halqy ekonomıkalyq yqpaldastyqtyń jaqsy jaqtaryna kún saıyn kýá bolyp, ıgilikterin kórý ústinde.
Biz úshin Elbasynyń eýrazııalyq yqpaldastyq jónindegi ıdeıasynyń 1994 jyly, ıaǵnı, bolashaqtyqtardyń alǵashqy tolqynynyń shetelge shyǵýy úderisimen tuspa-tus jarııa etilýiniń úlken nyshandyq máni bar. 20 jyldyń ishinde Memleket basshysynyń bastamasy ómirlik qajettiligi men tıimdiligin kórsetti.
Biz, bolashaqtyqtar 10 myńǵa jettik jáne «Qazaqstan-2050» Strategııasyn iske asyrýǵa jáne Qazaqstannyń damyǵan elderdiń qataryna qosylýyna jaýapty ekendigimizdi tereń sezinemiz. Osy maqsatta bizge strategııalyq áriptesterimizben ekonomıkalyq ıntegrasııaǵa túsý kerek. Bul – ilkimdi qadam. Osy sebepti Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń myqty ekonomıkalyq ınstıtýt retinde elimizdi álemdegi ozyq otyz eldiń qataryna jaqyndata túsetinine senimdimiz.
