Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Rasynda da, bıznestegi burymdylardyń orny bólek. Sol sebepti álem elderi áıelder kásipkerligin damytýǵa erekshe den qoıyp otyr. Onyń ishinde Qazaqstan da bar. Bizdiń el áıelder kásipkerligin damytýdy yntalandyra otyryp, ony ekonomıkany nyǵaıtýdyń birden bir quraly retinde paıdalana bastady. Shaǵyn jáne orta bıznes áıelder úshin negizgi kiris kózine aınalyp keledi. О́ıtkeni olardyń kópshiligi óz isterin otbasylaryna kómek retinde bastaıdy. Keıin kókjıegin keńeıtedi. Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Tımýr Jaqsylyqov aıtqandaı, áıelderdiń kásipker retindegi qyzmeti elde bıznes júrgizýge jasalǵan jaǵdaıdyń tıimdiligine táýeldi. Bul rette elimizdegi áıelder kásipkerligin damytý jónindegi qanatqaqty joba óz bıznesin bastaıtyndar men ony odan ári damytatyndar úshin ekonomıkalyq múmkindikterdi arttyrýǵa baǵyttalǵan.
– Áıelder kásipkerligi belgili bir kedergilerge tap bolatyny belgili. О́kinishke qaraı, mundaı kedergilerdi eńserý er adamdarǵa qaraǵanda áıelderge áldeqaıda qıyn soǵady. Negizgi kedergilerdiń qatarynda aqparattyń jetkiliksizdigi, qarjylandyrýdaǵy shekteýler, ákimshilik rásimderdiń kúrdeliligi sekildi máseleler bar. Sondyqtan olarǵa bul iste kómektesý – el Úkimetiniń mindeti. Dál osyndaı nıetpen osy jyldyń naýryzynan «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń bazasynda elimizdiń barlyq óńirinde Áıelder kásipkerligin damytý ortalyǵy jumysyn bastady. Bul joba Qazaqstandaǵy BUU Damý baǵdarlamasymen áriptestikte ári COVID-19 pandemııasymen kúreste Qazaqstan úshin Yntymaqtastyq qory sheńberinde Azııa damý bankiniń qarjylyq qoldaýymen iske asyryla bastady. Bul áıelderdiń ekonomıkalyq belsendiligin yntalandyrýǵa, sondaı-aq Áıelder kásipkerligi ortalyqtaryn turaqty damytýǵa baǵyttalǵan. Bul óz kezeginde «amanat» partııasynyń 2025 jylǵa deıingi «О́zgerister joly: ár azamatqa laıyqty ómir» atty saılaýaldy baǵdarlamasyn oryndaý jónindegi jol kartasynyń 24-tarmaǵyna qol jetkizýge múmkindik beredi, – deıdi T.Jaqsylyqov.
Ortalyqtarda áıelderge 7 qyzmet túri kórsetiledi. Olar – qajettilikterdi baǵalaý; beıindik oqytý, baǵyttar boıynsha oqytý (áleýmettik kásipkerlik, tutyný kooperasııasy, kraýdınvestıng, SMM); mentorlyq; bıznesti baǵalaý; aqparattandyrý; áıelderge arnalǵan halyqaralyq jobalarǵa qatysý, jabdyqtardy irikteý boıynsha konsýltasııalar berý. Áıelder ortalyqtarǵa telefon nemese chat arqyly oflaın jáne onlaın rejimde júgine alady. Barlyq oblysta áıeldermen turaqty baılanysta bolý, olardyń ótinishterin óńdeý, oblystyq deńgeıdegi is-sharalardy jarııalaý jáne aǵymdaǵy máseleler boıynsha keńes berý úshin jergilikti chattar qurylǵan.
«Ortalyqtarǵa bıznes ashý, qarjylandyrýdy tartý jáne ónimdi ótkizý arnalaryn keńeıtý máseleleri boıynsha jumys istep júrgen kásipker áıelder de, kásipkerlik bastamasyn júzege asyrýǵa nıetti burymdylar da júginedi. Olar negizinen kásipkerlik bastamasy bar, biraq bıznesi joq áıelder (55 paıyz) jáne bıznes sýbektileri (45 paıyz). Ár aımaqta ortalyqtarda kem degende bir mentor bar. Ol tálimgerlikpen orta eseppen 10 áıel kásipkerdi qamtıdy. Búginde 207 áıel kásipker mentor qyzmetimen qamtylǵan. Eýropalyq sapa menedjmenti qorynyń ádisnamasy boıynsha Bıznesti syrtqy baǵalaý 170 kásiporyn arasynda júrgizildi. Oqytylǵan áıelderdiń jalpy sany – 2 929. Olardyń deni Túrkistan, Shyǵys Qazaqstan, Jambyl oblystary men Astana jáne Shymkent qalalaryna tıesili», dep habarlady Ulttyq ekonomıka mınıstrligi.
Oqytý baǵyttary boıynsha oqytý kýrstarynyń bir bóligi ortalyq apparat deńgeıinde ótkizilgenin atap ótken jón. Mysaly, áleýmettik jáne kooperatıvtik kásipkerlik boıynsha oqytý, SMM kýrstary, kıim konstrýksııalaý jáne kókónis sharýashylyǵy kýrstary Almaty oblysynyń Shelek aýylynda uıymdastyrylǵan. Tigin, tamaq jáne nan-toqash ónimderin óndirý, bıýtı ındýstrııa sekildi salalyq kýrstar óńirlik deńgeıde ótkizilgen. Joǵaryda atalǵan kýrstardy tańdaý áıelderdiń suranysy men qajettiligine baılanysty bolǵan. Barlyq oqytý kýrsy áıelderdiń qajettilikterine sáıkes ótkiziledi.
– Sondaı-aq áıelderdi oqytýdy ózektendirý jáne olardy qajetti quzyretterdi alý men bıznesti júrgizýge yntalandyrý maqsatynda búkil respýblıka boıynsha jeke ósý jáne bıznes-quzyretterdi damytý jónindegi yntymaqtastyq negizinde vebınarlar ótkiziledi. Ol úshin ZOOM-platforma men benefısıarlar usynylatyn jáne barlyq nıet bildirgen áıelge apta saıyn onlaın master-klasstar ótkizetin sarapshy spıkerler óteýsiz negizde shaqyrylady. Naqty fakt retinde Tekeli qalasyndaǵy tigin sehyn keltirýge bolady. Jetisý oblysynyń Tekeli qalasynda ortalyqtyń qoldaýymen tigin sehy ashyldy. Bul óńirde iske qosylǵan úsh tigin sehynyń biri, – deıdi T.Jaqsylyqov.
Sehtyń negizin qalaýshy – «Altyn ıne» JShS dırektory, kópbalaly ana Qymbat Qaseın. 2022 jylǵy naýryz aıynda Qymbat Almaty oblysynda ornalasqan ortalyqqa júgingen. Onda konsýltasııa berilip, bıznesin ilgeriletýge járdem kórsetilgen. Endi ortalyqpen jáne Isker áıelder keńesimen áriptestik ornatqan isker áıel alǵashqy tigin sehyn ashty. Onda 10 tájirıbeli áıel jumys isteıdi, olardyń kópshiligi kópbalaly analar. Odan bólek, úıden jumys isteıtin taǵy bes áıel bar. Olar kásiporyndar úshin arnaıy kıimder, ulttyq buıymdar jáne basqa da toqyma buıymdardy tigedi. Sondaı-aq atele formatynda jumys isteıdi, eresekter men balalarǵa arnalǵan kıimder tigedi.
Ortalyqtyń mentory Svetlana Ońǵarbaevanyń aıtýynsha, osyndaı tigin sehtary Aqsý jáne Kóksý aýdandarynda ashylyp, onda kópbalaly analar, múmkindigi shekteýli áıelder men jas qyzdar jumys isteıtin bolady.
Ortalyqtar erekshe balalardyń analaryna úlken kómek kórsetedi. Olardy oqý baǵdarlamalaryna, master-klastarǵa jáne trenıngterge shaqyrady. Áıelderge arnalǵan bıznesti júrgizý men keńeıtýdiń múmkindikteri týraly habardar etedi. Mysal retinde erekshe balanyń anasy Jambyl oblysy Turar Rysqulov aýdanynyń turǵyny Nazgúl Nasıevanyń keısin aıtýǵa bolady. Nazgúl – «Renewal.kz» JShS-nyń dırektory, «Tolaǵaı» saýda brendiniń ókili. Jańadan qurylǵan kompanııa Qazaqstan, Japonııa jáne Qytaı arasyndaǵy halyqaralyq kelisimsharttyq óndiris bolyp sanalatyn balalarǵa arnalǵan bir rettik jórgekter shyǵarýmen aınalysady. Al taýar belgisi Jambyl oblysynda patenttelgen jáne Eýropalyq ekonomıkalyq odaqtyń memlekettik tirkeý týraly kýáligi bar.
– Jórgekterdiń quramy 100 paıyz bıologııalyq ydyraıtyn shıkizattan turady, bakterııaǵa qarsy jabyny bar, ıisi joq, gıpoallergendi bolyp sanalady, – deıdi N.Nasıeva.
Kompanııanyń jergilikti naryqta jumys istep jatqanyna 2-3 aı ýaqyt boldy. Sondyqtan artyqshylyqtaryna qaramastan, olarǵa brendti tanytýǵa, sondaı-aq ónimdi satýǵa kómek qajet. О́ńirlik kásipkerler palatasynyń qoldaýy nátıjesinde ortalyqpen, Isker áıelder keńesimen birlesip Nazgúl jas kásipker retinde «Qazaqstannyń úzdik taýary» óńirlik kórme-konkýrsyna qatysty. Osy sátten bastap adamdar ortalyqtyń telegram arnasynda halyqaralyq oqý baǵdarlamalary, granttar jáne basqa da múmkindikter týraly únemi ýaqtyly habardar etýdiń nátıjesinde «Tolaǵaı» jórgekteri týraly kóbirek bile bastady.
– Qazirgi ýaqytta óńirlik kásipkerler palatasymen birlesip Jambyl oblysynyń iri saýda jelileri men dárihanalarynda jórgekterdi satylymǵa shyǵarý boıynsha jumys júrgizilýde. Erekshe balanyń anasy bolǵandyqtan, ózim sııaqty basqa analarǵa ózin tanytýǵa kómekteskim keledi. Dál osyndaı nıettiń nátıjesinde sińirgishtigi 900 ml deıingi jáne 8-12 saǵatqa deıin qurǵaqtyqty qamtamasyz etetin jórgekter jasaý ıdeıasy paıda boldy. Kelesi qadam – ony satýǵa arnalǵan portal-saıt quryp, onda erekshe balalardyń analaryn jumysqa ornalastyrýǵa da múmkindik jasaý, – deıdi ol.
Búginde óńirlerdegi Áıelder kásipkerligin damytý ortalyqtarynda 7 335 áıel konsýltasııa alǵanyn jáne olardyń qajettilikterin anyqtaý jumystary júrgizilgenin atap ótken jón. Kórsetilgen qyzmetter, onyń ishinde halyqtyń áleýmettik osal toptary sanatyna jatatyn áıelderge kórsetilgen qyzmetter sany – 21 500-den asady. Júgingen áıelderdiń arasynda 30-49 jas aralyǵyndaǵy áıelderdiń jáne 17-29 jas aralyǵyndaǵy jas qyzdardyń belsendiligi artqan. Konsýltasııalyq qyzmetterdiń kóbi áıelderdi odan ári oqýy úshin problemalary men qajettilikterin anyqtaý (45 paıyz), qajetti oqytýdy tańdaý (23 paıyz), jabdyqty (4 paıyz), bıznesti júrgizýdi (15 paıyz), sondaı-aq áleýmettik kásipkerlik pen kooperasııany oqytý (13 paıyz) boıynsha konsýltasııa berýge tıesili.
Áıelder kásipkerliginiń damýy shaǵyn jáne orta bıznestegi burymdylardyń kóbeıýimen rastalyp otyr. Al Áıelder kásipkerligin damytý ortalyqtarynyń qazirgi qyzmeti áıelderdiń oqýǵa jáne óz bıznesin damytýǵa degen qyzyǵýshylyǵynyń zor ekenin kórsetedi.
