«Táýelsizdik kúni – elimizdiń eń ulyq merekeleriniń biri. Bul kún – azattyǵymyz ben erkindigimizdiń sımvoly. Shyn máninde, elimizdiń búginge deıin jetken jetistikteriniń bári osy Táýelsizdiktiń jemisi. Táýelsizdiktiń arqasynda biz demokratııalyq, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket qurýdamyz. Qazir búkil álem almaǵaıyp kezeńdi bastan ótkerýde. Osyndaı kúrdeli shaqta eldiktiń irgesin bekitip, Táýelsizdikti nyǵaıtý – basty mindet», dedi Máýlen Áshimbaev.
Otyrys barysynda Senat depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men О́zbekstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Túrikmenstannyń Úkimeti arasyndaǵy Azamattyq qorǵanys, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalaryn qarady. Qabyldanǵan qujattar elderdiń quzyretti organdary arasyndaǵy ózara is-qımyldy kúsheıtýge jáne tájirıbe almasýǵa múmkindik beredi.
«Bul kelisimder kórshi eldermen birlesip, tabıǵı jáne tehnogendik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alýdy kózdeıdi. Zań normalary osy baǵyttaǵy birlesken sharalardy iske asyrý úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Atalǵan zańdar osy saladaǵy ózara is-qımyldardy júzege asyra otyryp, kórshi eldermen yntymaqtastyqty arttyra túsedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sonymen qatar otyrys kezinde senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Birikken Arab Ámirlikteriniń Úkimeti arasyndaǵy ınvestısııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qabyldady. Bul zań sheteldik ınvestısııalardy tartý jáne eki eldiń ınvestorlarynyń quqyqtaryn qorǵaý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa baǵyttalǵan.
Sondaı-aq Palata otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq-prosestik kodeksine sot alqabılerdiń qatysýymen qaraıtyn ister sanattaryn keńeıtý boıynsha ózgerister engizý týraly» zań jobasy qabyldandy. Qujatqa engizilgen jańa normalar sottarǵa degen senimdi arttyrýdy jáne azamattyq qoǵamnyń sot isin júrgizý rásimine qatysýyn jandandyrýdy kózdeıdi.
Jalpy, bul zańnyń negizgi maqsaty – qylmystyq is júrgizý zańnamasyn jetildirý. Sol arqyly qoǵamnyń quqyqtyq mádenıetiniń ósýi jáne sot tóreliginiń nátıjelerine azamattardyń qanaǵattaný deńgeıiniń artýy qamtamasyz etilmek. Qazirgi tańda Qazaqstanda sottar alqabılerdiń qatysýymen tek asa aýyr qylmystar boıynsha qylmystyq isterdi qaraıdy. Zańda alqabılerdiń qatysýymen sottyń qaraýyna jatatyn qylmystyq ister sanatyn aýyr jáne aýyrlyǵy ortasha qylmystardyń taǵy 13 quramymen keńeıtýge qatysty normalar bar.
Osy zań boıynsha pikir bildirgen Máýlen Áshimbaev bul baǵyttaǵy jańa normalar Memleket basshysynyń 2022 jylǵy 16 naýryzdaǵy Joldaýyn iske asyrý maqsatymen qabyldanǵanyn aıtty.
«Qabyldanǵan zań alqabıler sotyn odan ári damytýdy jáne alqabılerdiń qatysýymen sotta qaralatyn isterdiń sanattaryn keńeıtýdi kózdeıdi. Bul – qoǵamnyń suranysyna saı keletin ádiletti quqyq qorǵaý júıesin qalyptastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam. Aldaǵy ýaqytta alqabıler soty azamattardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń sotta qorǵalýyna qosymsha kepildik beredi dep senemiz», dedi Senat tóraǵasy.
Palata otyrysynda birqatar senator ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldady. Aınur Arǵynbekova onkologııalyq qyzmetti jańǵyrtýdyń ózekti máseleleri týraly depýttatyq saýalyn elimizdiń Premer-mınıstrine joldady. Onda radıasııa qaýipsizdigin baqylaýdyń sapasyzdyǵy, zańnamadaǵy olqylyqtar saldarynan ıadrolyq medısına ortalyqtaryn salý men olardy paıdalanýda problemalar týyndaǵany atap kórsetilgen.
«Atom qadaǵalaý komıteti nysan paıdalanýǵa tapsyrylǵannan keıin ǵana jumys isteýge lısenzııa beredi. Osylaısha, jobalaý nemese qurylys qatelerin barlyq qurylys jumysy aıaqtalǵannan keıin ǵana anyqtaýǵa bolady. Al olardy túzetý uzaq ýaqyt pen úlken qarjy shyǵyndaryn talap etedi», dedi Aınur Arǵynbekova.
Senator bul problemalardyń radıasııa qaýipsizdigi talaptarynyń saqtalmaýyna ákelip soǵatynyn jáne sonyń saldarynan naýqastar men qyzmetkerlerdiń ǵana emes, jalpy halyqtyń densaýlyǵyna zııan kelý qaýpi bar ekenin de atap ótti.
Senator Amangeldi Tolamısov elimizdiń Premer-mınıstriniń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda býkmekerlik keńseler jarnamasynyń kóbeıip ketkenine jáne olar jumysyn údetip bara jatqany týraly aıtty.
Depýtat bul másele Parlament qabyrǵasynda birneshe ret kóterilgenine nazar aýdardy. «Oıyn bıznesi týraly» zańda elektrondy kazınolar men ınternet-kazıno qyzmetterine tyıym salynǵan, al «Jarnama týraly» zańda mundaı kazınolar men olardyń qyzmetterine jarnama jasaýǵa tyıym salynǵan. Biraq depýtattyń aıtýynsha, qazir zańnamaǵa osyndaı jarnama úshin jaýapkershilikti kúsheıtetin normalardy engizý mańyzdy.
«Oıyn bıznesi úlken qarjynyń kózi bolǵandyqtan ba, álde tıisti dárejedegi baqylaý men qadaǵalaýdyń joqtyǵynan ba oǵan is júzinde tyıym salý áli kúnge deıin múmkin bolmaı tur. Oıyn avtomattary kez kelgen jerge qoıylǵan, stavka qabyldaý pýnktteri erkin jumys isteıdi. Jarnamalyq seriktesteri de kóbine býkmekerlik kompanııalardy jarnamalap kún kórip otyrǵandyqtan odan bas tartpasy anyq. Biraq belgili bir deńgeıde toqtaý salmasa, qoǵamdaǵy jaǵdaı ýshyǵyp barady», dep atap ótti senator.
Premer-mınıstrge joldaǵan saýalynda Ǵumar Dúısembaev otandyq zergerlik ónerkásipti qoldaý sharalaryn kúsheıtýge shaqyrdy. Atap aıtqanda, senator kóleńkeli ımport pen kontrabandaǵa qarsy kúresti kúsheıtýdi, lombardtarda paıdalanylǵan zergerlik buıymdardy tek ishki naryqqa satýǵa, sondaı-aq basqa da sharalardy qoldanýǵa mindetteýdi usyndy.
Depýtattyń aıtýynsha, Qazaqstan altyn óndirý boıynsha álemniń TOP-20 eliniń qataryna kiredi. Biraq otandyq zergerlik óndiriske altynnyń negizgi jetkizýshileri – lombardtar men kóleńkeli naryq qatysýshylary.
«Resmı statıstıkaǵa sáıkes, 2021 jyly eldiń zergerlik buıymdar naryǵy 76 mln dollardy qurady, onyń tek 4 mln dollardy, ıaǵnı 5 paıyzyn ǵana otandyq zergerlik buıymdar óndirýshileri óndirgen. Qazaqstan zergerler lıgasynyń baǵalaýy boıynsha zergerlik buıymdar naryǵy 90% kontrafaktilik jáne kontrabandalyq buıymdardan turady», dedi Ǵumar Dúısembaev.
Senator elimizdiń zergerlik ónerkásibin damytýǵa, ıaǵnı jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne bıýdjet túsimderiniń ósýine baǵyttalǵan birqatar usynys aıtty.
Bekbolat Orynbekov Jambyl oblysynyń Qordaı aýdanynda elektr energııasynyń tapshylyǵyna narazylyǵyn bildirdi. Premer-mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda, elektr energııasynyń 90 paıyzy kórshi Qyrǵyz Respýblıkasynan jetkiziletinin atap ótti. Senatordyń aıtýynsha, «Qordaı 220» elektr stansasynyń qurylysy osy máseleniń oń sheshilýine septigin tıgizedi.
Senator bul máseleni «Qordaı 220» elektr stansasyn salý arqyly sheshýge bolady dep esepteıdi. Depýtattyń aıtýynsha, stansa salynsa aýdan turǵyndarynyń elektr energııasyna táýeldi bolý máselesi sheshiledi ári áleýmettik jáne kásipkerlik nysandar senimdi elektr qýatymen qamtamasyz etiledi.
