Qaı kólikke suranys joǵary?

Avtonaryqty taldaý jáne monı­t­­orıngileý ortalyǵynyń 2022 jyldyń aldyn ala qory­tyn­dy­la­ryna qatysty júrgizgen taldaýy osyny kórsetip otyr. Derekke súıensek, 2022 jyldyń úshinshi toq­sa­nynyń qorytyndysy boıyn­sha elimizde 97 833 birlik jańa avtomobıl memlekettik esepke qoıylǵan. Bul 2021 jyldyń kórsetkishinen 2,1 paıyzǵa artyq. 2021 jyly 95 796 birlik jańa avtomobıl (0-den 2 jylǵa deıingiler) alǵashqy tirkeýge qoıylǵan.

Ortalyq basshysy Artýr Mıs­ka­rıannyń aıtýynsha, 2022 jylǵy qań­tar­da naryqta alǵashqy tirkeýge qo­ıylǵan (saýda) kólikterdiń sany kúrt azaıyp ketkeni baıqaldy. Oǵan elimizdiń negizgi naryqtarynyń biri – Almatyda tótenshe jaǵdaı rejimi engizilgen tusta kólik sa­londarynyń jumysyn toqtatýy áser etti. Bir­qatar aımaqtaǵy kó­lik salon­dary qaýipsizdik tur­ǵy­synan jumy­syn toqtatsa, taýarly tehnıkany kó­shir­gen jaǵdaılar da oryn aldy.

– Aqpanda avtomobılder saýdasy qaıta jandana bastaǵanymen, aıdyń qorytyndysy boıynsha al­ǵash­qy tirkeýge qoıylǵandardyń sany 7,6 myńdy qurady. Bul ortasha aılyq deńgeımen sa­lys­tyr­ǵanda ájep­táýir tómen. Qań­tardan bastap qyr­kúıekke deıingi aralyqtaǵy ortasha aılyq deńgeı 10,8 avtomobıldi qurady. Al 2021 jyldyń dál osyndaı kezeńinde bul kór­setkish 10,6 myń bolǵan, – deıdi A.Mıskarıan.

Úshinshi toqsannyń qorytyn­dy­sy boıynsha suranys joǵary bolǵan bes model jańa avtomobıl saýdasynyń 76 paıyzyn qurady. Satyp alýshylar tarapynan Chevrolet, Hyundai, KIA, Toyota jáne LADA avto­mo­bılderine suranys kóp bol­dy. Suranys joǵary bes brend­tiń tórteýi Qazaqstanda quras­ty­­rylady. Máselen, Chevrolet, Hyundai jáne KIA Qostanaı men Alma­tynyń óndiristik oryndarynda shyǵarylady.

– 2021 jyly suranys joǵary bol­ǵan modelderdiń tiziminde bir­­sha­ma ózgeris bar. Elimizdiń nary­ǵyna reseılik zaýyttardan jetkizilip turǵan Toyota Camry jáne RAV4, sondaı-aq VW Polo aldyńǵy ondyq­tan shyǵyp qaldy. Soltústik kór­shi^­mizdegi zaýyttar geosaıası shıeleniske baılanysty jumysyn toqtatqan bolatyn. Hyundai Accent jáne Creta modelderi de dál osy sebeppen úzdikter arasynda 8 jáne 9-oryndarǵa túsip qalsa (bir jyl buryn 3 jáne 6 oryndarda bolǵan), al KIA Rio tipti ondyqtan shyǵyp qaldy. Qazaqstanda atalǵan koreıalyq markalar buǵan deıin reseılik seriktester jetkizetin kólik jıyntyqtarynan shyǵarylyp keldi. NEXIA saýdasynyń qul­dyraýyna bul modeldi ón­dirýdi toqtatý sebep boldy. Al RAV4 modeli ondyqtan shyǵyp qal­ǵanymen, esesine Tucson jáne Sportage-diń saýdalary qyzdy, – deıdi Avtonaryqty taldaý jáne monıtorıngileý ortalyǵynyń basshysy.

Aıtpaqshy, 2022 jyldyń úshin­shi toqsanynyń qorytyndysy bo­ıynsha jańa avtomobıl satyp alýshylardyń quramynda áıel­der­diń úlesi azaıdy. 2021 jyldyń úsh toqsanynda olardyń sany 29 myń bolsa, ótken jylǵy úsh toqsanda 27,9 myńdy qurady. 2021 jyly Creta jáne RAV4 modelderi saýdasynyń 50 paıyzǵa jýyǵyn áıelder quraǵan. Al qalǵan modelder boıynsha 64/36 paıyz deńgeıinde qalyp otyr. 2022 jyly jalpy alǵanda ara qatynas deńgeıi 67/33 paıyz boldy. Tek Creta modeliniń saýdasynda ǵana satyp alýshylardyń jartysyna jýyǵyn áıelder quraǵan.

– Álemdik kólik ındýstrııasy jahandyq deńgeıde 2019 jyldyń basynda indet kezinde quramdastardyń (mıkrochıpter) jetispeýshiligi men logıstıkalyq tizbektiń ajyrap ketýi sekildi qıyndyqtardy bastan keshti. 2019 jylǵa deıin álemde 93-97 mln avtomobıl shyǵarylyp kelse, 2020 jyldan bastap 80 mln avtomobıl deńgeıine túsip qaldy. Osylaısha, álemdik naryqta áli de avtomobıl tapshy bolyp otyr. 2022 jyly geosaıa­sı shıelenis álemdik naryqqa qysym bolǵan taǵy bir faktorǵa aınaldy: Reseıdegi Toyota, VW, Nissan, Renault jáne basqa da brendterdiń zaýyttary TMD elderi naryǵynyń suranysyn qamtamasyz etip keldi. Reseılik jáne ýkraınalyq shıkizat (metall, gaz) pen kólik quramdastaryn (elektr symdary, rezeńke buraýlar men kommýtatorlar) jetkizýshiler álemdegi kólik zaýyttary suranysynyń kóp bóligin qamtamasyz etip otyrǵan bolatyn. Osyndaı jaǵdaılarda elimizdiń naryǵyna Reseıden da­ıyn avtomobılder men kólik jıyn­tyq­taryn jetkizý qysqaryp ketti. Jetkizý toqtap qalǵandardyń ornyn eldiń ishki óndirisin arttyrý arqyly toltyrý júrip jatyr (9 aıdyń qorytyndysy boıynsha 78,5 myń birlik nemese byltyrǵy deńgeıge +23 paıyz). Sondaı-aq Qy­taıdan avtomobıldi tikeleı jet­kizý jolǵa qoıylýda. 2022 jyl­dyń qorytyndysy boıynsha Qa­zaq­standa jańa avtomo­bıl­derdiń saýdasy sala úshin ret­teý­shilik, mak­ro­ekonomıkalyq, lo­gıs­tıkalyq jáne sanıtarlyq-epı­demııalyq shoktardyń áserin boldyrmaıtyn pozıtıvti ssenarııge sáıkes 10 paıyzdyq ósim kórsetedi, – deıdi A.Mıskarıan.