Esenǵalı Raýshanovtyń «Shoqannyń elge kelýi» atty óleńi bar. Áńgime Alekseı Balabanov pen Sergeı Bodrovtyń «Brat» fılmi týraly bolsa da, biz atalǵan óleńdi sózimizge arqaý etip alamyz. Joǵaryda bir joqty kelesisi tabatynyn qaperledik. Munda da kilt sol, eger biz Esenǵalı Raýshanovtyń «Shoqannyń elge kelýi» óleńin oqymasaq, múmkin bul fılmdi túsinbes pe edik, kim biledi! Árıne Shoqan men álgi fılmniń bas keıipkerin salystyrýǵa bolmaıdy. Alaıda jeke-dara eki tabıǵat, bóten dúnıe, bólek mezgilde órbıtin qos týyndyny eki-aq aýyz sóz selbestirip, tym tereńnen qabystyryp jiberedi.
«Brat», «Brat – 2» bolyp jalǵasatyn serıaldyń biz toqtalyp otyrǵan birinshi serııasy – sol zaman shyndyǵynyń kórkem beınesi. Onyń maǵynasyn ártúrli ejikteýge de bolar. Oqıǵa 1990 jyldardyń basyndaǵy jaǵdaımen tuspa-tus keletin syndy. Áskerge baryp kelgen, bireýlerdiń aıtýynsha Aýǵan soǵysyna qatysyp qaıtqan jendet emes, jaıdary jigit Danıla ǵoı basty keıipker. Jendet emes deıtinimiz, birinshiden áli buzyla qoımaǵan. Ádil bolyp kórinedi kınonyń basynda. Ekinshi, mýzykany súıedi, únemi án tyńdaıdy. Áskerden kelgen boıda sol án úshin taıaq jep, soqqy kóredi. Aýyly ne shaǵyn qaladan Peterborǵa kelgende qara bazarda otyrǵan Gofman atty nemis shalǵa ara túsip, álimjettik jasap jatqan reketten qutqaryp qalady. Izdep barǵan aǵasyn tappaǵan soń Gofmannyń qorym arasyndaǵy qonysyna barady. Onda Gofman syndy qartamystar kóp shoǵyrlanǵan. Sonda qalaǵa alǵash kelgen Danılaǵa nemis Gofman: «Qala degen úlken kúsh, álsizderdi jutyp qoıady», deıdi. Ekeýara dıalog arasynda aıtylyp qalǵan eleýsiz sózdeı estilgenimen, kıno osy jerden bastalatyn sııaqty. Esenǵalıdyń «Shoqannyń elge kelýin» oqyǵaly ańdadym muny. Onda Shoqan kerisinshe, qaladan elge keledi.
«Júdep júrgen kezi edi oılap eldi,
Shoqan birde aýylǵa toıǵa keldi.
Sary qymyz, saf aýa, baǵlan eti,
Temeki men sharapty qoımaq endi.
– Bárińdi de súıem men, – dedi kenet,
Kúldi kempir: – Tórem-aý, meni me?
– dep.
Tunyq kezin izdedi ol tuma keship,
Qulyn kezin izdedi ol jelige kep.
Taý jańǵyrtyp daýysy qulan ashy,
Qaıran Shoqan qushaqtap tul aǵashty:
– Sol kúnimdi qaıtar,
– dep aıǵaı saldy,
– Alǵam joq, – dep asaba tura qashty.
Alǵam joq dep ol qashsyn tura kele,
Gýledi sóz aýyldan shyǵa bere:
– Ataqty uly osy ma atekemniń,
Shoń deýshi edi, jyndy ǵoı
myna neme!!!
Sypsyń, sypsyń, sypsyń sóz el arasy,
Tórde jatyp oılandy tóre basy.
– Myrzam, uıat boldy ǵoı, –
dedi jeńge,
– Qala adamdy buzady, – dedi aǵasy».
Kim biledi, oqıǵa bolǵan shyǵar, bolmaǵan shyǵar? Jáne keıipker Shoqan bolmaýy da múmkin. Biraq syrǵytyp oqyp óte shyǵar óleń emes.
Al Danıla she? Aýyldan appaq bolyp kelgen beıkúná jigit. Peterbordan izdep barǵan aǵasyn tabady, sóıtse aǵasy tapsyryspen kisi óltiretin janalǵysh bop shyǵady. Inisi Danıla sonyń aıdaýymen óltirmegen kisisi, jasamaǵan jamandyǵy joq. 1990 jyldardyń basyndaǵy sol júgensizdiktiń saldary kúlli júıege yqpal etip, áýresi az bolmaǵany áli de bolsa az áńgime emes-aý. Bir qaraǵanda, Danılanyń basqa amaly joqtaı kórinedi. Biraq olaı emes qoı, arǵy jaǵy soǵysta qan kórip kelgen ol kisi óltirgende shimirikpeıdi. Biraz qylmys istep, qaladaǵy qylmys álemine «tóselip qalǵan» Danıla Gofmanǵa taǵy bir jolyǵady. Qylmystaryna kýá bolmasa da, Gofman ony jaratpaı qalady. Ala kózimen qaraıdy. Sodan ne kerek, basynda súmireıip jaı júrgen Danılańyz dóıge aınalady. Peterbordaǵy qylmys álemi serkesin óltirip, aǵasyn «qutqaryp» qalady. Taǵysyn taǵy zııankes erlikteri jeterlik. Aqyrynda Peterbordy «baǵyndyryp», Máskeýge shyǵardyń aldynda Gofman nemiske qaıta jolyǵyp aıtady: «Sen qala úlken kúsh» dep ediń. Olaı emes, mundaǵylardyń bári álsiz eken», deıdi. Gofman bolsa, «qala – zulym kúsh. Áldiler keledi de, rýhynan aıyrylady. Qala jutyp alady. Mine, sen de jutylyp kettiń ǵoı», dep kózine tik qaraǵanda, anaý ózdiginen basyn shaıqap, qıpaqtap qalady. Sasqanynan ózi janyn alǵan baskeserlerden tonap áketken aqshasynan bir býma dollar shyǵaryp, Gofmanǵa usynady. Gofman almaıdy. Ekeýi osylaı qoshtasady.
Danıla alǵash qalaǵa kelgende rekettiń álimjettiginen arashalap alǵan osy nemis shal – kınonyń kóziri. Danıla basty keıipker shyǵar, biraq eshqashan tulǵa emes, tipti adam emes qoı. Gofmannyń (ádilet) aldynda qaýqarsyz. Al bul nemis shalyń – adaldyq pen tazalyqtyń belgisi, qorymda júrgen ol sııaqtylardyń bári qoǵamnan shettetilgen, biraq Qudaıǵa qaraǵandar. Danıla qoshtasyp, uzap ketkende Gofman qystyǵyp, kózine jas alady. Bálkim, jer betinen bir jastyń adam sanatynan syzylǵanyna, tirideı ólip qalǵanyna jany aýyrǵan shyǵar...
«Qala adamdy buzady...». Qaladan elge kelip syımaı ketken Esenǵalıdyń Shoqany rýhanı óse bastaǵan keıipker. Ol saraptaı alyp tur: eseıip ketkenin, burynǵy balalyq joq endi. Danıla ony oılady ma, belgisiz. Oılasa qylmys álemine basymen qoıyp keter me edi?
