Sýretti túsirgen Jumabaı Musabekov
Aldymen Kerbulaq aýdanyndaǵy «Qyzylshoqy» aýyl sharýashylyǵy kásipornynyń qant qyzylshasyn ósirýshilerine toqtalǵymyz keledi. О́ńirde dástúrli dándi daqyldar men kartop ósiriletinine qaramastan, jergilikti sharýalar bıyl da qant qyzylshasyn egýge bel býǵan. Degenmen, aldyn ala úlken daıyndyq jumystary júrgizildi. Mamandar topyraqty zerttep, 12 jańbyrlatqysh satyp alyp, ornatty. Jolaman massıvindegi 300 gektar egistik alqapty sýardy. Dıqandar bul tabysty daqyl aldaǵy ýaqytta barlyq shyǵyndy óteıtinine senimdi bolǵan. Aıtpaqshy, kelesi jyly tátti túbirdiń egis kólemin 500 gektarǵa jetkizý josparlaýda.
Eskeldilik dıqan Aıhan Bımuratov ómir boıy mal sharýashylyǵymen aınalysyp, mal azyǵyna qajet daqyldardy ósirýmen aınalysqan. Endi qant qyzylshasyn egip kóreıin dep sheship, ony 80 gektar jerge ekken eken. Sharýashylyq búginde ár aınalymnan 500 sentnerge deıin ónim alyp, jalpy ónim 4 myń tonnaǵa jetipti. Bul alǵash qyzylshamen aınalysqan sharýa úshin úlken nátıje.
«Qyzylsha shyǵymynyń jaqsy bolýy úshin eń aldymen jerdi ýaqytynda tyńaıtyp, daqyldy der kezinde seýip, agrotehnologııalyq talaptardy saqtaý kerek. Alqapty sýarý, shópteý jumystary da kezeń-kezeńimen atqarylýǵa tıis. Sonyń bári talapqa saı bolsa, jer jomart qoı, ónimdi úıip beredi», dedi «Mıras» sharýa qojalyǵynyń basshysy A.Bımuratov.
Aqsý aýdanyndaǵy «Álıhan» sharýa qojalyǵy da qant qyzylshasynan rekordtyq ónim aldy, ıakı gektaryna – 711 sentner. Sharýa qojalyǵynyń basshysy Berik Tynyshpaev atap ótkendeı, basty syr – mol ónim alýdyń alǵysharty bolyp tabylatyn agrotehnıkalyq sharalardyń ýaqytynda oryndalýy. Bul rette Kóksý aýdanyndaǵy «Juldyz» sharýa qojalyǵynyń basshysy Abdýl Zeınalov ta 20 gektar jerge qyzylsha egip, mol ónim alǵanyn maqtan tutady. Agrotehnologııalyq talaptardy saqtaýdyń nátıjesinde ónimdilik gektaryna 800 sentnerge jetken.
Tájirıbeli sharýa ıeleri qant ónerkásibiniń tabysty damýy úshin agrotehnologııalardy saqtaý, memlekettik qoldaý jáne qajyrly eńbek qajet ekenin atap ótti. Qant qyzylshasyn ósirý qıynnyń qıyny bolǵanymen, basqa egistik daqyldardyń ishinde eń tabystysy bolyp sanalady.
Jazdan beri Aqsý aýdanynda jergilikti qant qyzylshasyn ósirýshilermen birge tájirıbe almasyp, tehnologııalardy úırený úshin Soltústik Qazaqstan oblysynan kelgen Davıd Adamov ta osyndaı pikirde. Bul kezeńde sharýa jerdi daıyndaýda, jeke tehnıkasy bar jáne sýarýdy qamtamasyz etý úshin jańbyrlatqyshtar ornatýdy josparlap otyr.
Jetisý oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, maýsymda Aqsý aýdanyndaǵy «Álıhan», Eskeldi aýdanyndaǵy «Romanenko.V», «Nam», «Dúısenbınov», «Dosanov», Qaratal aýdanyndaǵy «Orlenok», «Seıd Oǵly Mustafa», Sarqan aýdanyndaǵy «Samal», Taldyqorǵan qalasyndaǵy «Samaı» sharýa qojalyqtary ár gektaryna 600 – 837,8 sentner aralyǵynda ónim alyp, joǵary kórsetkishke qol jetkizgen. Buǵan sharýalardyń óz kásibine tyńǵylyqty qaraýymen qatar qyzylsha ósirýdiń tıimdiligin arttyrý maqsatynda memleket tarapynan kórsetilip otyrǵan tıisti kómektiń de yqpaly zor boldy. Máselen, 2021 jyly qyzylshanyń bir tonnasy zaýytqa 22 myń teńgeden qabyldansa, 2022 jyly bul soma 30 myń teńgege arttyrylǵan, sonyń 15 myń teńgesi zaýyttan, 15 myń teńgesi – memleket sýbsıdııasy. Endi kelesi maýsymda bul kórsetkish tonnasyna 40 myń teńgege ósiriletin boldy, ıaǵnı memleket ózi beretin sýbsıdııa kólemin taǵy 10 teńgege arttyryp otyr degen sóz.
«Jetisý» ÁKK men Kóksý qant zaýyty birlese otyryp, fıýcherstik kelisim negizinde sharýashylyqtarǵa jyl saıyn sheteldik seleksııa tuqymyn beredi. Mıneraldy tyńaıtqyshtar men gerbısıd qunynyń 50 paıyzy sýbsıdııalandy. Kóktemgi-kúzgi egis jáne jıyn-terin kezinde dızel otyny jeńildikpen berildi.
2022 jyly kóktemgi dala jumystary úshin Kóksý qant zaýyty qyzylshashylarǵa ár gektaryna 100 myń teńge kóleminde qarjylaı qoldaý kórsetken. Zaýyt jol shyǵyny úshin de tólem jasady. Aýdannyń alys-jaqyndyǵyna qaraı ár tonnasyna 1 myńnan 5 myń teńgege deıin tólem qarastyrylǵan. Qazir qant qyzylshasyna arnalǵan aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn sýbsıdııalaý kólemin 25 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin ósirý týraly bastama qarastyrylýda. Buıyrsa, keler jyly qantqa qaryq bolamyz!
Jetisý oblysy
