Jylyjaıdaǵy sýyq jaı

Aýdandardaǵy ahýaldan, onyń ishinde jylyjaıy bar sharýalardyń jaǵdaıynan habardar Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy barlyq aýdan, qala ákimderi men jaýapty basshylardyń basyn qosyp, shuǵyl jıyn ótkizdi. Syn saǵatta súringen basshylardy qatań synǵa aldy. Oǵan jol bergenderge qyzmettik tekserý júrgizilip, shara qaralatynyn málimdedi. «Jylytý maýsymyna 100% daıyn dep aqparat bergen edińizder, óki­nishke qaraı, shyndyqqa janaspaıdy. Al jumys óz deńgeıinde júrgizilmegendigi anyqtalyp otyr. Aýdan, qalalarǵa kómir jetkizý tolyq sheshilmegen. Turǵyn­dar, jylyjaı ıeleri kómir tapshylyǵyna jáne baǵasyna narazylyq bildirýde. Qa­jetti kómir kólemine oraı basqarma­lar men aýdandardan jınaqtalǵan málimet­ter de durys bolmaı shyqty. Tabıǵı gaz qurylǵylary boıynsha problemalar týyndaýda. Saryaǵash, Qazyǵurt aýdandarynda gaz qubyrlary qatyp qalyp ja­tyr. Aýyzsý qubyrlary isten shyǵyp, osy aptada 5 myńǵa jýyq abonent sýsyz qaldy. Arys qalasynyń birqatar tur­ǵyndary jylý berý sapasyna narazy. Kentaý qalasyndaǵy jylý ortalyǵy­nyń eki qazandyǵy isten shyqty. Jylý berý maýsymynda oryn alyp jatqan osy jaıttarǵa baılanysty barlyq qala, aýdan ákimderine atalǵan kemshilikterdi shuǵyl joıýdy tapsyramyn. Oǵan jaýapty energetıka basqarmasynyń basshysyna, Kentaý qalasynyń ákimine, osy salaǵa jaýapty meniń orynbasaryma qatysty qyzmettik tekserý júrgizilsin», dedi D.Satybaldy.

Sharýalar kótergen máseleniń mán-jaıyn anyqtaý maqsatynda Saryaǵash aýdanyna baryp qaıtqan edik. Aýdan ákimdigi qyzmetkerlerimen, sharýalarmen kezdesip, birqatar jaıtty anyqtadyq. Qysqa daıyndyq jumystarynyń óz deńgeıinde júrgizilmegindigi osy salany basqaryp otyrǵan basshyǵa baılanysty ekeni málim. Sońǵy jyldary óńirdiń kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy jibi túzý kásibı mamanǵa jarymaı keledi. Mysaly, basshysy jıi aýysatyn energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Sáken Dálıev buǵan deıin jıyrma jylǵa jýyq ýaqyt ishki ister jáne qarjy polısııasynda, qaýipsizdik salasynda túrli laýazymda qyzmet atqarǵan. Quzyrly organdardaǵy qyzmetinen keıin eki-úsh jyl kóleminde kommýnaldyq salada keremetteı karera jasaǵan S.Dálıevtiń jaýapkershiligi mol jumysty alyp kete alatynyna kúmándanýshylar kóp edi. Jurt beker kúmándanbapty, aptadan asar-aspas merzimde qarly da aıazdy qańtar sala jumysyn baǵalap berdi. Sharýalardyń máselesin aýdan ákimdigi kúni keshegi sýyqta emes, ótken jyldyń jeltoqsanynda tıisti oryndarǵa jetkizip, «Qazaqstan temirjolyna» hat joldaǵan eken. Saryaǵash aýdany ákiminiń orynbasary N.Tálipovke jolyqqanymyzda kómirdiń kelip jatqanyn, biraq jetispeýshilik baryn aıtty. Iаǵnı 2021 jylmen salystyrǵanda byltyr 17 myń tonna kómir az kelgen. Onyń ústine kúnniń kúrt sýytýy kómir tutyný kólemin ulǵaıtqan. Aýdan qajettiligi kúnine – 25 vagon kómir. Biraq Saryaǵashqa ákelingen kómirden kórshiles 5 aýdan da alady. «Kómirdi kútip, eginin ekpeı otyrǵan jylyjaılardy qalyń jaýǵan qar basyp qaldy. Iаǵnı 26 gektar jylyjaı qırady. Eger kómir jaǵylyp, jylyjaı jyly bolǵanda túsken qar erip, qıramas edi. Qıraǵan jylyjaılar boıynsha zerdeleý jumystary júrgizilip, zań sheńberinde tıisti kómekter qaralatyn bolady», deıdi aýdan ákiminiń orynbasary. Al energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy basshysynyń orynbasary B.Polatbekov 19 qańtar  kúni Saryaǵash aýdanyndaǵy operatorlarǵa 25 vagon kómir bosatylyp jatqanyn, QTJ málimetine sáıkes búginde 52 vagon kómir aýdanǵa baǵyt alǵanyn málimdedi. «Saryaǵash aýdanyndaǵy JK «Hermes» tuıyǵynda 11 vagon kómir tur. Ol «KamAZ» kólikterimen kezekpen jy­lyjaılarǵa jáne turǵyndarǵa tasymaldanýda. Bul jerdegi kómirdiń baǵasy tonnasyna – 17 400 teńge. Sonymen qatar ekinshi tuıyq – «Azamat munaıda» 10 vagon kómir tur. Bul jerde kelýshiler az, biraq kómir bar. Aıazdy kúnderi kómirdiń qatyp qalýyna baılanysty birtindep bosatylýda. «Hermes» tuıyǵyna 39 vagon kele jatyr, al qalǵan eki tuıyqqa qosymsha 15 vagon keledi. Bul eki tuıyqtaǵy kómir baǵasy tonnasyna – 18 500 teńge», deıdi B.Polatbekov.  Alaıda dıqandar basqa baǵa usynylatynyn aıtýda.

Aıta ketelik, jylyjaılardaǵy má­seleni jýyrda Senat depýtaty Álı Bektaev ta kótergen bolatyn. Senator Premer-mınıstrge joldaǵan depýtattyq saýalynda bıylǵy qys maýsymynyń erte bastalǵandyǵy men qataldyǵyn eskere otyryp, Saryaǵash aýdanynyń turǵyndary men sharýalaryn áleýmet­tik kómirmen qamtamasyz etýdi tez arada sheshý kerektigin aıtqan bolatyn. «Aýdan 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 17 myń tonna kómirdi az alǵan. Búgingi tańda Saryaǵashtyń kómir bazalarynda halyqqa qajetti kómir joq dep aıtýǵa da bolady. Al jylyjaılar óniminiń áleýmettik mańyzdylyǵyn eskere otyryp, olarǵa da qosymsha kólemde kómir bóldirý máselesi ýshyǵyp tur. Búginge deıin kómir tasymaldaıtyn temirjol konteınerleriniń jetispeýshiligi oryn alýda», dedi Á.Bektaev depýtattyq saýalynda.

Sondaı-aq senator jylyjaı óndiri­sine memlekettik qoldaýdyń qosymsha túrlerin oılastyrý kerektigin, búginde jylyjaılar paıdalanatyn mıneraldy tyńaıtqyshtardyń jáne preparattardyń 50%-y sýbsıdııalanady, alaıda ol jylyjaı óndirisine ketetin shyǵyndardyń 3%-yn ǵana quraıtynyn aıtty. «Iаǵnı memlekettik qoldaýdyń jylyjaı ónim­deriniń baǵasyna, sapasyna, kólemine etetin áseri joqtyń qasy dep aıtýǵa bolady. Biz bul qalyppen turǵyndardy sapa­ly kókónispen qamtamasyz etpek túgili, ımporttyq ónimderge básekeles bola almaı­tyn óndiris deńgeıinde qalyp qoıýy­myz múmkin, tipti jylyjaılardyń jabylyp qalý qaýpi de joǵary», dedi senator.

Jalpy, aýdanda 683,2 gektar jylyjaı ornalasqan, onyń 400,0 gektarǵa jýyǵy jylytylady, al 283,2 gektary – parnık. Bıylǵy naýryz aıynyń sońyna deıin jylyjaılarǵa shamamen 98 430 tonna kómir qajet. Aýdandaǵy jylyjaılarǵa táýligine shamamen 1 750 tonna kómir jumsalýda. Aýdan ákimi Arman Abdýllaev kómir jetispeýshiligi­ne baılanysty másele kótergen sharýa­larmen kezdesip, talap-tilekterin tyń­dady. Sharýalar búgingi jaǵdaı, ıaǵnı jyly­jaılardyń qıraýy, kómir máselesi erteńgi ónim baǵasynyń qymbattaýyna ákeletinin aıtty. Kómir tapshylyǵy­nan sharýalardyń 70 paıyzy ege almaı otyrǵany da aıtyldy. Al keıbir jylyjaılarda kóshetter de, pisken ónimdi de úsik shalǵan. Qatty otynnyń joqtyǵynan dıqandar kókónis ósirýdi keshiktirip jatyrmyz deıdi. Bul oraıda aýdan ákimi qazirgi jaǵdaı jáne sharýalardyń talap-tilegi saraptalyp, zerdelenetinin, zań sheńberinde tıisti kómek kórsetiletinin aıtty. Aldaǵy ýaqytta mundaı másele­ler­di kúr­delendirmeı der kezinde she­shý ba­ǵy­tynda jumys júrgiziletinin jetkizdi.

Túrkistan oblysy