Dáýlesker

Búgingi qazaq kúı óneri týraly oı qozǵap, kúıshiler jaıly sóz saptaǵanda esimi aldymen aýyzǵa iligetinderdiń biri – Seraǵa, ıaǵnı Serjan Shákirat. Azamat ataýly maıdanǵa attanyp, el basynan saýyq-saltanatty sáttiń joǵalyp, júdeý júz, jyrtyq ıin joqshylyq pen jabyrqaýlyq jaılaǵan kezdiń qarshadaı uly qara dombyraǵa qushtar bolyp ósti. Atasy Shákirat, ákesi Ysqaq, aǵasy Alymdy birinen soń birin ásker­ge alyp ketken soń, úıdegi áje, ana, qos apa arasynda qalǵan erqara da osy boldy. Aıaǵyn apyl-tapyl basqan Serjannyń ózderi maıdannan aman-saý kelgende tórde ilýli qalǵan dombyraǵa muragerlik etip, ózinen úlken dombyramen kúmbir kúıdiń josyǵyn salyp otyratynyn eshkim bilgen joq. Qudaı bergen qabilet qoı, bul solaı etti. Eshkim úıretken de, úgittegen de joq. Dombyraǵa qol sozyp, ózi estip júrgen kúılerdi kúmbirlete berdi, tórt jasar uldyń talantyn tanyǵan jurt qyzyqtaýmen qatar, onyń shat­paqtap kúı shyǵarýǵa da yntaly ekenin baıqady. Jáne munyń tek balalyq emes, úlken bolashaqtyń alǵashqy qadamdary ekenin de tanydy halyq... Dombyra tartýdyń halyqtyq ejelgi úlgisin boıyna darytqan ol tókpe kúıdiń iri ókili, Mańǵystaýǵa tán ańyz, aıtys kúılerdiń tarıhyn qozǵaı otyryp áserli oryndaýy – tyńdarmandar yqylasyna ıe. Kúıdi túsinip tyńdaý ońaı emes, onyń «Aqsaq qulan – Joshy han», «Nar ıdirgen», «Úsh ananyń aıtysy», «Qulshardyń qyzben, kempirmen tartysy», «Esirdiń Hıýa sapary» atty toptama kúılerdiń tarıhyn baıan­daı otyryp oryndaýy ári áserli, ári taǵylymdy. Halyq sazgerlerimen birge, Qurmanǵazy, Dına, Dáýletkereı, Qazanǵap kúıleriniń bir qataryn jetik meńgergen, al Mańǵystaýdaǵy kúı sańlaqtary – Abyl, Esir, Esbaı, О́skenbaı, Qulshar, Qartbaı, Murat, Alym týyndylaryn sheber oryndaıtyn Serjan, sondaı-aq Mańǵystaýdyń baıyrǵy jyr-terme sazdaryna qulaǵyn qandyryp, mánerin júregine sińdirip, mashyǵyna saýsaǵyn malyntqan júırik. О́lkedegi «adaı áýenderi» dep atalatyn ejelgi áýenderdiń 20-ǵa tarta nusqasyn dombyrada tartymdy oryndaı biletin Seraǵa – kópshilik moıyndap, baǵalaǵan ónerpaz. О́zindik qoltańbasy, naqyshy bar ónerpazdyń ózindik jańalyǵy da bolady. S.Shákirattyń oń qol qımyldarymen oryndaıtyn kúıleri jastar úırenýge qumar shyǵarmalar. Keńestik kezeńniń ózinde birneshe festıval­derdiń dúrkin-dúrkin laýreaty atanyp, Máskeý, Lenıngrad, Samarqand, Kıev sahnalarynyń sánine aınalǵan Seraǵa keıin qazaqtyń dombyrasy men kúıi qanatynda Túrkııada, úsh ret Fransııada, Italııada, Shveısarııada, Belgııada, Ispanııada, Amerıkada alqaly ortanyń dýyn qyzdyrdy. Aıtýly festıvalderde ol kúmbirletken kúıleri sheteldikterdiń dý qoshemetin týdyrdy. Keıin konsertterge arnaıy shaqyrtqandary da joq emes. «Altynnyń qadirin qolda barda bilgen» jón, osy maqsatta Mańǵystaý óner kolledjinde ózi úshin arnaıy engizilgen «Mańǵystaý sazdary» synybynda sabaq beredi, elimizdiń irgeli óner oqý ordalarynda sheberlik synyptaryn ótkizip keledi. Júlde men marapat-maqtaýlardyń sany sheksiz, ol týraly da, ol keıipker bolǵan da kınolentalar ómirge keldi, kúıtabaǵy, aýdıotaspalary, zamanaýı dısk tabaqshalary shyǵaryldy. «Serjan aǵa» dep dombyrasyn qolyna ustap, sońyna ergen býynnyń aldy jas jaǵynan óziniń izin basyp júrse, sońy mektep qabyrǵalaryndaǵy qaýyrsyn qanattylar. Dáýlesker kúıshi osyǵan qýanady – burynǵy kúıshiler men keleshek kúıshilerdiń arasyndaǵy altyn kópirlik amanatty arqalap qalǵandaı bolǵan ishki mindettiliktiń, jaýapkershiliktiń sońy suıylmaǵanyna shúkir etedi. Maqtaýly ini-qaryndastary, shákirtteri az emes. Qurdasy Ábish Kekilbaıdyń Serjan kúıshi týraly bir jazbasynda syralǵy ónerpaz N.Tilendıevtiń Serjan oryndaǵan kúıdi tyńdap otyryp: «Mynaýyń sumdyq qoı!» dep tańǵalǵanyn aıtady. Jáne Á.Kekilbaı: «Ol qazirgi aıtýly kúıshilerdiń repertýaryndaǵy shyǵarmalardyń bárin de maıyn tamyzyp tartyp bere alady. Jáne olardy álgilerdin eshqaısysyna uqsatpaı, tek ózinshe, Serjansha tartady. Onyń ústine, qazirgi kúıshilerdiń kóbi bile bermeıtin talaı tańsyq týyndylardy da biledi. Olardyń arasynda Mańǵystaý kúıshileriniń túrkimen dýtarshylarymen kúı-jarystary, Mańǵystaý, Jaıyq, Oıyl, Aral oryndaýshylarynyń bir-birimen jeke-jeke, top-top bolyp óner synasqan kúı-saıystary, ańyz kúıler toptamalary bar... Serjan olardy birinen soń birin oqshantaıdan oq sýyrǵandaı qylyp op-ońaı jadyna túsirip quıqyljyta oınaı jónelgende, maǵan kózimiz kórgen Murat, Shamyǵul, Rysbaı, Alym, Myrzaǵuldarady bylaı qoıǵanda, biz kórmegen Abyl, Qulshar, Esir, Qoshqar, Sáýlebaı, Esbaı, Aral, О́skenbaı, Qartbaı, Qaldaıaqtar tirilip kelip, aıyzdary qanyp, tańǵala tyńdap otyrǵandaı kórinedi. О́ıtkeni, óz tusynda eshkimge des bermeı ótken Nurǵısadaı dúldúl dombyrashynyń ózi dál álgindeı taýsyla tań qalǵan sańlaq oryndaýshylyq ónerge baıaǵy dúldúlder tańǵalmaıdy ǵoı deısizder me?! Tańdaǵanda qandaı! О́ıtkeni, Serjannyń tartyp otyrǵany – solardan qalǵan qaı-qaıdaǵyny eske túsiretin qaıym kúıler edi, kórsetip otyrǵany – solardan qalǵan qaralaı kózińdi arbap alatyn ǵajaıyp oıyn tehnıkasy edi», dep sabaqtaıdy oıyn. Iá, qazaqtyń Nurǵısasynyń talǵamyna tatý, tipti tańǵaldyrý – ekiniń biriniń qolynan kelmesi anyq. Qarymdy qalamger Serjan Ys­­qaq­uly jergilikti telearnada «Mańǵystaý maqamdary», «Mura», «Alqalasa áleýmet», «Aýyl aıtqyshtary» atty habarlar uıymdastyryp, kúı úıretetin telesabaqtar ótkizdi. Syqaq, ázil áńgimeleri respýblıkalyq baspasóz betterinde jarııalanyp kelgen bolsa, 2001 jyldan bastap «Kúte turyńyz», «Mańǵystaý kúlkisi», «Mańǵystaý kúlkisi-2» kúldirgi áńgimeler jınaǵy jaryq kórdi. «Ezýde kúlki oınasyn» jınaǵy Mańǵystaý aqyn-jazýshylarynyń 50 tomdyǵyna endi. Qazaqstan Respýb­­lıkasynyń eńbek sińirgen qyzmetkeri, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń qurmetti professory, Mańǵystaý oblysy men Aqtaý qalasynyń qurmetti azamaty, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Serjan Shákirat búginde óńir kúılerin jınaqtap, rettep bir júıege keltirý baǵytyndaǵy súbeli isti qolyna aldy. Bul ári kúıshilik, ári ustazdyq, ári azamattyq paryz ǵana emes, ótken men keleshektiń aldyndaǵy eshqaıda jazylmaǵan, biraq moınyna júktelgen mindettiń biri. 2008 jyly «Máńgilik saryn» kúı fes­tıvalinde «Dáýlesker» ataǵyn ıelengen Seraǵa kúıshi Mańǵystaý oblysynyń barlyq aýdan, qalalaryn aralap «Kúı tyńdańyz kúmbirli, sóz tyńdańyz kúldirgi» atty eseptik konsert berip, kesh ótkizdi. Taqyryby aıtyp turǵandaı, ári kúıshi, ári qalamger S.Shákirattyń qos qyryn, qos qabiletin ortaǵa salǵan keshter. El-jurty syrbaz aǵa, salmaqty ustaz, salıqaly ata, sypaıy zamandas, sańlaq kúıshi Seraǵanyń qasıetti dombyrasyn qolyna ustap, sahnanyń sánin keltire berýine, qazaq kúıleriniń baǵyn asha berýine tilekshi. Taǵdyr-Táńirdiń syıy da osy bolǵaı... Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». AQTAÝ.