Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Osynda aıtylǵan «Aǵashaıaq» ániniń avtory kim degen saýal kókeıimizde turdy. Ǵalamtordy aqtara qalyp edik, aldymyzdan shyǵa keldi. Negizi, Aǵashaıaq – Berikbol Kópenuly degen kisiniń laqap aty. Ol 1861 jyly qazirgi Abaı oblysynyń Abaı aýdanyndaǵy Muqyr degen aýylda ómirge kelgen. Ánshi, kúıshi, dombyrashy, bıshi, qysqasy, bir basyna san túrli óner toǵysqan tulǵa. Aınalasyna aqyndyǵymen de aty shyqqan. Qýaqy ázilimen óz ortasynyń kórkine aınalǵan. Sonymen birge eki aıaǵyna baqan baılap júgirgeni men attyń saýyrynda tóbesimen turyp bılegenin kórgender aýzyn ashyp, kózin jumǵan. At ústinde shaýyp kele jatyp, aýzymen jerden taqııasyn alý sekildi sırktik oıyndardy da sheber meńgergen.
Aǵashaıaqtyń ónerine Muhtar Áýezovtiń ózi jas kúninen tánti bolyp, odan Abaıdyń ánderi men áńgimelerin tań asyryp talaı tyńdaǵan. Sondyqtan da zańǵar jazýshy Abaı týraly zertteýlerinde uly aqyn murasyn jınap, nasıhattaýshylar qatarynda Aǵashaıaq esimin qurmetpen ataǵan. Atap qana qoımaı, «Abaı joly» epopeıasynda ánshi beınesin aıshyqty sýrettegen. Sondaı-aq Aǵashaıaq shyǵarǵan «Aǵashaıaq» ánin Ámire Qashaýbaevtyń Semeıdegi oıyn-saýyq keshterinde oryndaǵanyn Muhtar Áýezov talaı ret estipti.
Aqyn Qaınekeı Jarmaǵambetov Ámireniń ómiri men óneri týraly jazǵan «Ánshi azamat» povesinde áıgili ánshi shyrqaǵan «Aǵashaıaq» áni týraly aıta kelip, ony tobyqty Raqymberliniń týyndysy degendeı oı aıtady. Osy arada 1976 jyly 17 shildedegi «Qazaq ádebıeti» gazetinde Ámireni kózimen kórgen Sadyq Qasımanovtyń «Ámire jáne «Aǵashaıaq» atty maqalasy basyldy. Avtor sonda Aǵashaıaqtyń qalaı Raqymberli bolǵanyn baıandaıdy.
«Muqyr tobyqtylarymen kórshi otyrǵan Berikbol Maldybaev deıtin baı bolǵan. Ol Aǵashaıaq-Berikbol ekeýi ári attas, ári qurdas eken. Bir jyly baı Berikboldyń úıine elge aty belgili bir qudasy qonaqqa keledi de, oıyn-saýyq kórsetý úshin Berikbol baı Aǵashaıaqty aldyrady. Ol án-bı ónerin kórsetýmen qatar «Berikboldyń tósegi» degen kúldirgi kúı tartyp, baıdy kelemej etedi (Berikbol baı sol jyly jas toqal aıttyryp alǵan bolatyn). Baı Berikbol: «Aǵashaıaq, sen ekeýmiz attas bolǵandy da, qurdas bolǵandy da budan bylaı qoıalyq, mynaý kúıińdi qurt», dep Aǵashaıaqqa bir semiz bıe beredi.
– Raqymyń túsken eken, kúıdi oınamaımyn, bıeńdi alaıyn, biraq osyǵan qosa meniń Berikbol emes atyńdy da óziń qoıyp ber, – deıdi Aǵashaıaq Berikbol.
– Olaı bolsa, jańa óz aýzyńa túsken Raqymberli bolsyn seniń atyń, – depti baı Berikbol.
Aǵashaıaq Berikboldyń aty sodan keıin keıde Raqymberli bolyp atalyp ketken eken. Al «Berikboldyń toqal alǵan kúngi tósegi» degen kúldirgi kúıdi qazir Abaı aýdanynda turatyn Jumaqulbaı Bazarbaev deıtin qart sheber oryndap júr».
Sadyq Qasımanov aqsaqaldyń aıtýynsha, Ámire «Aǵashaıaq» ánin Berikboldyń ózinen úırengen. Keıin Ámireden Júsipbek Elebekov pen Manarbek Erjanov úırengen. Júsekeńnen Mádenıet Eshekeev, Jánibek Kármenov, Qaırat Baıbosynov sekildi talantty shákirtteri ilip áketken. Osylaısha bul týyndy urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp, qazirgi dástúrli ónerdiń aldyn bermeı júrgen ánshilerdiń súıikti ánine aınaldy.
