– Arman, ázirge sende birde-bir bedeldi nusqanyń chempıondyq belbeýi joq. Soǵan qaramastan jankúıerlerdiń saǵan degen yqylasy aıryqsha. El arasyndaǵy bedeliń, tipti Reseıdiń M-1 men ASA, Sıngapýrdyń ON FC, Qazaqstannyń Oktagon, Naıza, Alash Praıd jáne taǵy basqa promoýshenderiniń altyn belbeýin ıelengen sportshylardan artyq bolmasa, esh kem emes. Sonyń syry nede?
– Tym asyra maqtap jiberdińiz-aý, tipti qapelimde ne dep jaýap bererimdi bilmeı turmyn. Meniń oıymsha, barlyq másele shynaıylyq pen qarapaıymdylyqta shyǵar. Men kópshilik aldynda ózimdi qalaı ustasam, kúndelikti tirshilikte de sondaımyn. Úıde de, jora-joldastarymnyń arasynda da birqalypty júremin. Eshýaqytta asyp-tasyǵan emespin. Bolmysymda esh jasandylyq joq. Bálkim, halyq sol úshin de qurmetteıtin shyǵar.
– Buryndary sen basqa da sport túrlerinde táp-táýir tabysqa jetip júrdiń. Biraq aıaqastynan aralas jekpe-jekpen aınalysýyńa ne túrtki boldy?
– Barlyǵy da kezdeısoq boldy. Birde Aslan degen joldas jigit osyndaı sport túri baryn aıtyp, meni qatysýǵa úgittedi. Sóz arasynda «Ol jerde seniń murnyńdy bet qylady. Porsha-porshańdy shyǵarady. Áı, sen oǵan shydaı almaısyń-aý» dep kelemejdegendeı boldy. Onyń bul sózi meniń namysyma tıdi. Sodan ne bolsa da baǵymdy synap kóreıin dedim. Bapkerler meni alǵashynda Petropavlda ótetin el kýbogine aparǵysy kelmedi. Aralas jekpe-jekten Almaty qalasynyń prezıdentine kirgen edim, ol kisi «Bos oryn bolsa, kóremiz» dep mensinbegendeı syńaı tanytty. Aqyry sát keldi. О́zim qarajat taýyp, Petropavlǵa attandym. Ol jerde úsh kezdesý ótkizdim. Eki qarsylasymdy «qylǵyndyrý» ádisimen utyp, bireýin uryp qulattym. Sóıtip, el kýbogin ıelendim. Osy jarystan keıin aralas jekpe-jektiń basy-qasynda júrgen azamattardyń maǵan degen kózqarasy kúrt ózgerdi. Mine, dál sol kezden beri Nurlan Amanqulov pen Nurlan Mamyralıev esimdi bapkerlerdiń qol astynda jattyǵyp júrmin.
– Seniń júrip ótken jolyń jankúıerlerdiń kóz aldynda. Soqqyń mirdiń oǵyndaı. Urǵanyńdy sulatyp salasyń. Biraq keıbir mamandar men sportshylardyń aıtýynsha, seniń grepplıngiń nashar kórinedi. Sonymen kelisesiń be?
– Grepplıngim nashar dep júrgen adamdardy zalǵa shaqyryp, menimen kúrestirip kórińiz. Sonda olar óz qatelikterin túsinedi.
– Aralas jekpe-jekten alǵashqy jekpe-jegińdi 2014 jyldyń kúzinde Mustafa Shaıahmetovpen ótkizip, ony birinshi raýndta aıqyn basymdyqpen uttyń. Alaıda kelesi kezdesýde Reseı sportshysy Vartan Asatrıanǵa ese jiberdiń. Sol kezdesý esińde me?
– Ol kezde jaspyn, tájirıbem de kemshin edi. Kóp nárseni bilmedik. Sóıtsem, tájirıbesi ábden tolysyp, qarsy kelgenderdi qoǵadaı japyryp júrgen Asatrıannan kóp sportshy qashady eken. Men ańǵaldyqpen kelisimimdi berdim. Endi sheginerge jol joq. Áý basta bes mınýttan eki raýnd kúsh synasamyz dep kelistik. Jarys bastalar tusta uıymdastyrýshylar reglamentke ózgeris engizdi. Sóıtip, eki emes, úsh raýnd judyryqtasatyn boldyq. Alǵashynda jap-jaqsy aıqastyq. Alaıda sońǵy raýndta «qylǵyndyrý» ádisine túsip qaldym.
– Sen 2017 jyl jarq etip kózge tústiń. Shildeniń shilińgir ystyǵynda Ingýshetııaǵa sapar shegip, M-1 Global promoýsheni uıymdastyrǵan jarysta eshkimnen jeńilmegen Gadjımýrad Alıevpen aıqastyń. Qarsylasyń shabýyldaǵanda ony jaqsy bir soqqymen kútip alyp, kesken terekteı sulatyp saldyń. Qap taýy bókterinde barlyq máseleni bir ǵana soqqymen sheshemin dep oılaǵan joq shyǵarsyń?
– 2017 jyldyń 8 shildesinde men otbasyn quryp, shańyraq kóterdim. Sol kezde oraza ustap, Alladan aldaǵy ýaqytta jaqsy bir jekpe-jek berýin suradym. Tilegim qabyl bolyp, 22 shildede Ingýshetııaǵa sapar shektim. Orazanyń da bitkenine bir-eki apta ǵana bolǵan. Bar-joǵy 10 kúndeı daıyndaldym. Sol kezde respýblıkalyq MMA prezıdenti Anatolıı Kım meniń bapkerime «Arman jarysqa daıyn emes eken ǵoı. Erteń masqara bolyp utylyp, bizdi jerge qaratyp júrmesin» dep aıtqan eken. Ol kezde Alıevtiń dańqy dúrkirep turǵan. Jankúıerler meni oǵan qarsylyq kórsete almaıdy dep oılady. Sodan jarys bastaldy. Ekinshi raýndta Gadjımýradty aýyr nokaýtqa jiberdim. Sol kezdegi Alıevtiń jaqtastarynyń túri men bet-álpetin kórseńizder...
– Daǵystan men Ingýshetııa «aýyly aralas, qoıy qoralas» baýyrlas halyq qoı. Osy jarysta jergilikti jankúıerler Alıevke barynsha qoldaý kórsetken bolar...
– Kerisinshe, jankúıerlerdiń deni meni qoldady. Sebebin keıin bildim. О́tken ǵasyrdyń qyrqynshy jyldary Stalınniń repressııasy kezinde kóptegen Kavkaz halqy sekildi, ıngýshtardyń da Qazaqstannan pana tapqany belgili. Sony olar umytpaǵan eken. Jarys aıaqtalǵannan keıin uıymdastyrýshylar dastarqan jaıdy. Sol kezde Ingýshetııa prezıdenti Iýnısbek Evkýrovpen dastarqan basynda qatar otyrdyq. Ol kisi «Ingýsh halqy qazaqtarǵa máńgi qaryzdar. Eger sizder bolmaǵanda, biz qyrylyp qalatyn edik. Sondyqtan men Qazaqstandy ózimniń ekinshi Otanym dep sanaımyn», dep aǵynan jaryldy.
– Sol jyldyń kúzinde Máskeýde brazılııalyq Ervanı Rodrıgo Serra Melonı jáne 2018 jyldyń aqpan aıynda Sankt-Peterborda fınlıandııalyq Mıkael Sılandermen kúsh synastyń. Osy jekpe-jekter qalaı órbidi?
– Brazılııa sportshysynyń fýnksıonaldyq daıyndyǵy óte kúshti eken. Biraq men ony birinshi raýndta uryp jyqtym. Fınlıandııanyń faıteri eki raýndqa ǵana shydady. Mıkael Sılanderdi jeńgennen keıin M-1 Challenge nusqasy boıynsha ýaqytsha chempıon ataǵyn ıelendim.
– 2018 jyldyń mamyr aıynda ýkraınalyq Aleksandr Doskalchýkty jeńgenińde M-1 uıymynyń tolyqqandy chempıony atanatyn ediń. О́kinishke qaraı, bul básekede jeńilis taptyń. Sheshýshi jekpe-jekte saǵan ne jetpedi dep oılaısyń?
– Ol básekede qolymdy syndyryp aldym. Sonyń saldarynan altyn belbeý maǵan buıyrmady. Biraq men oǵan asa qynjyla qoıǵan joqpyn. Keıbir sportshylardyń sátsiz óner kórsetkennen keıin sary ýaıymǵa salynatynyn kórip júrmiz ǵoı. Men ondaılardyń qatarynan emespin. Ár jekpe-jekke kádimgi jumys retinde qaraımyn. Jeńilgen saıyn ókinip, jylaǵannan ne paıda? Onda alǵa baspaımyz ǵoı. Jeńilistiń de óz paıdasy bar. Jeke óz basym sol sátsizdikten sabaq aldym. Bul – sport, bul jerde jeńis pen jeńilis qatar júredi. Sony qaperime myqtap túıdim.
– Seniń jalań qolmen judyryqtasqanyńdy da kórdik. Ýkraınanyń bas shahary – Kıevte jergilikti boksshy, sol eldiń chempıony Tımýr Belıakty aýyr nokaýtqa jiberdiń. Sol aıqas qalaı órbidi?
– Negizi men Kıevte basqa bir sportshymen kúsh synasýym kerek edi. Biraq meniń jekpe-jekterimdi kórgennen keıin ol túrli syltaýdy jeleý etip, aıqasqa shyǵýdan bas tartty. Sodan Tımýr Belıakpen shyǵardy. Birinshi raýndta ony nokdaýnǵa jiberdim. Al úzilisten keıin Belıak jeńilgenin moıyndaýǵa májbúr boldy.
– Al sol Belıaktyń 2015 jyly Dohada ótken álem chempıonatyna qatysyp, shırek fınalǵa deıin jetkenin, sol mejede Kýbanyń dańqty boksshysy, Olımpııa oıyndarynyń úsh dúrkin qola júldegeri, álemniń úsh dúrkin chempıony, Panamerıka oıyndarynyń eki dúrkin jeńimpazy Lasaro Alvaresten upaı sanymen ǵana utylǵany jaıynda biletin be ediń?
– Tımýrdyń myqty boksshy, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi ekenin bildim. Alaıda ataǵy alysqa jaıylǵan Alvarespen judyryqtasqany jaıynda sizden estip otyrmyn.
– Jalań qolmen judyryqtasýǵa ekiniń biriniń júregi daýlaı bermeıdi. Ol jerde qatty jaraqat alyp, tipti mertigip qalýyń da múmkin ǵoı. Osy jaǵdaı seni oılandyrǵan joq pa?
– Qorqatyn, qaımyǵatyn túgi joq. Bul da kádimgi tóbeles. Jekpe-jektiń basqa da túrlerinde jaraqat alý qaýpi bar. Máselen, ózim túrli báseke barysynda qolymdy 12 ret syndyrdym. Odan basqa da jaraqattarym jeterlik. Biraq eshbir sátsizdik meniń saǵymdy syndyryp, jigerimdi jasyta alǵan joq. Eń bastysy, osy.
– Kıevtegi jarystan keıin laıyqty gonorar aldyń ba?
– 16 myń AQSh dollaryn qaltama bastym.
– Aralas jekpe-jekti serik etken ár sportshynyń armany UFC-de óner kórsetý ǵoı. Álemniń eń beldi promoýsheninde kúsh synasý seniń de asqaq armanyń shyǵar?
– Buıryq bolsa, UFC-de de óner kórsetemiz. Jýyq arada jaqsy bir jańalyq bolyp jatsa, ózderińizge birinshi bolyp habarlaımyn.
– Jekpe-jekten ótetin jarystardyń barlyǵynda Mustafa О́ztúrik degen laqap atpen shyǵyp júrsiń. Qazaq taekvondosynyń atasy sanalatyn abzal azamattyń esimin tańdaýyńa ne sebep boldy?
– Aralas jekpe-jekti endi bastap júrgenimde bázbireýler syrtymnan «Gladıator» degen laqap at taǵyp jiberipti. Oǵan men kelispedim. О́ıtkeni gladıatorlardyń qazaqtarǵa túk qatysy joq. Sodan ózimniń aǵam, uzaq jyldar boıy meni qoldap, demeýshi bolyp júrgen Qaıyr Meıirbekke kelip, osy másele boıynsha aqyldastym. Ol kisi meniń oktagonǵa Mustafa О́ztúrik degen laqap atpen shyqqanymdy jón kórdi. Qaıyr aǵamnyń bul usynysyn men qýana-qýana qabyl aldym.
– Sen buǵan deıin de birneshe sport túrimen shuǵyldanǵan ekensiń. Solardyń birde-bireýi Olımpıada baǵdarlamasyna enbegen. Iаǵnı olar memleket tarapynan qarjylandyrylmaıdy. Sol sebepti de oqý-jattyǵý jıyndaryna qatysyp, jarystarǵa shyǵý úshin demeýshilerdiń kómegine júginýge týra keledi. Al saǵan naqty kimder qoldaý kórsetti?
– Allaǵa shúkir, qazaqta Atymtaı jomart azamattar az emes. Meni joǵaryda aıtqan Qaıyr Meıirbekten bólek, Baýyrjan Ospanov, Aıbek Barys, Ashat Boranǵazıev, Qaıyr Topolov, Erbol Ábdiraıymov, Bolat Amanbaev syndy aǵalarym únemi qoldap keledi.
Áńgimelesken
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»
