Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń deregi boıynsha, mashına-traktor parkiniń tozý deńgeıi – 80 paıyz. 2018 jyly agrosektordaǵy tehnıkanyń 100 paıyzyn jańartamyz, jyl saıyn 12 paıyzyn jańartyp otyrýǵa múmkindik bar degen ýádeni naryqtaǵy baǵa buzyp jiberdi.
Qarjygerlerdiń aıtýynsha, qazirgi ósim, úlken paıyzdar usaq fermerdiń nesıe alý múmkindigin shektep tastady. Keıingi 5 jylda kombaın men traktordyń baǵasy eki ese, bıyl 30 paıyzǵa ósken. Maman-sarapshylardyń aıtýynsha, paıdalaný men jóndeýdiń tehnıkalyq sharttary boıynsha traktor, kombaın men aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy tehnıkalar 15 jyldan keıin esepten shyǵarylýǵa tıis. 2019 jyly qoldanylǵan tehnıkanyń 60 paıyzynyń merzimi ótkeni anyqtalǵany habarlanǵan. Biraq olardyń ornyn basatyn jańa tehnıkalar bolmaǵandyqtan, esepten shyǵarylmaǵan. Aldaǵy bes jylda Qazaqstannyń egis alqaptarynda tozǵan tehnıka úlesi kóbeıip ketetinin sarapshylar joqqa shyǵarmaıdy.
Bıyl bıýdjetti naqtylaý kezinde qosymsha 139 mlrd teńge sýbsıdııa bólindi. Onyń jartysy ınvestısııalyq sýbsıdııa, ıaǵnı kredıt lızınginiń mólsherlemesin arzandatýǵa baǵyttaldy. Biraq bul joly úkimet aldaǵy úsh jylda lızıgntik baǵdarlama arqyly agrosektordyń parkin tym bolmasa 80 paıyzyn jańartýǵa úmittenip otyr. Bul jolǵy baǵdarlamanyń jemisi bárine ortaq bolmaq.
О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy úshin jeńildetilgen lızıng baǵdarlamasyn iske qosýdy tapsyrdy. Qarjylandyrýdyń barlyq múmkin kózderin paıdalaný mańyzdy ekenin, damyǵan agroónerkásip kesheninsiz azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý múmkin emes ekenin aıtty.
Qazaqstan fermerler qaýymdastyǵy jeńildetilgen nesıe baǵdarlamasy saqtalyp qana qoımaı, baǵdarlama bıýdjetin ulǵaıtý qajet ekenin aıtyp otyr. Qaýymdastyq basqarma tóraǵasynyń orynbasary Akpar Máýlenovtiń aıtýynsha, tehnıkalyq bazany jańartý úshin memleket 6 paıyzdyq yńǵaıly jobany iske qosty. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jeńildetilgen lızıngke berýdiń jańa baǵdarlamasy 5 tamyzda bastaldy. 1000-ǵa jýyq traktor, kombaın jáne basqa da tehnıka satyp alýǵa 40 mlrd teńge bólingen. Lızıng merzimi – 10 jylǵa deıin, syıaqy mólsherlemesi – jyldyq 6 paıyz, lızıng boıynsha bastapqy jarna (avans) – 0 paıyz, negizgi qaryzdy qaıtarý boıynsha jeńildikti kezeń – 1 jyl. Bólingen 40 mlrd teńgeniń 30 mlrd teńgesin «О́nerkásipti damytý qory» AQ «Jasyl Damý» (О́KM operatory) AQ qarajatynan jáne 10 mlrd teńgesin «QazAgroQarjydan» aldy. Nátıje jaman emes. Bólingen qarjy 900 fermerge jetip, taýsylyp qaldy. Árbir fermerdiń satyp alǵan tehnıkasynyń ortasha baǵasy – 400 mln teńge. Sarapshylar bul baǵdarlamanyń usaq fermerler úshin tıimdi bolǵanyn aıtyp jatyr. О́tinish berýshilerdiń kóptiginen alǵashqy kezeńde-aq bólingen qarajat taýsylyp qalǵan. Endi fermerler Úkimet baǵdarlamany jandandyrsa dep kútip otyr. A.Máýlenovtiń aıtýynsha, jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasynyń merzimin uzartý aýyldyń damýyna jol ashady.
«Fermerler jeńildetilgen nesıege muqtaj, sonymen qatar Prezıdent aldaǵy bes jyldy aýyldy damytý kezeńi dep jarııalap, Úkimetke 31 naýryzǵa deıin aýyldy damytý tujyrymdamasyn qabyldaýdy tapsyrdy, onyń aıasynda fermerlerge qoldaý kórsetýdi tapsyrdy», dedi A.Máýlenov.
Sarapshy Beısenbek Zııabekovtiń aıtýynsha, Úkimettiń lızıng naryǵyna jeńildetilgen baǵdarlama arqyly kirýi naryq zańyna qaıshy bolsa da, ózge amaldyń bolmaǵanyn aıtady.
«Eger, mundaı baǵdarlama jalǵassa, zaýyttar ónim túrlerin kóbeıtedi, tek 500 gektar emes, 5-10 gektardy óńdeýge arnalǵan mını-tehnıkalar paıda bolady dep úmittenemiz. Aýyl tek iri sharýa qojalyqtarynan emes, otbasylyq, qaraýynda 5-10 gektar jeri bar shaǵyn fermerlerden de turady. Baǵdarlama jobasyn daıyndap jatqan top jeńildetilgen lızıng arqyly agroparkti jańartýdyń tetikterin zań normasyna engizedi, baǵdarlama arqyly túsken qarjy otandyq traktor qurastyratyn zaýyttarǵa baǵyttalady degen de senimimiz bar. Bul rette aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan bólek bank qurý kerek dep sanaımyn. Kvazısektordaǵy qarjy ınstıtýttary mundaı aýqymdy mindetterdi oryndaı almaı, múmkindigimizdi de, qarjyny da hantalapaıǵa aınaldyryp alýy yqtımal. Kvazısektor aýyldyń áleýetin damyta almady. Ulttyq bank pen Úkimet agrobankti ashý joldaryn qarastyrýy kerek. Menińshe, jeńildetilgen lızıng baǵdarlamasynyń operatory mindetin aýylǵa arnalǵan bank qana atqara alady», deıdi.
Qoǵam qaıratkeri, ekonomıst Qýanysh Aıtahanovtyń aıtýynsha, qytaı, nemis fermerleri shaǵyn ǵana taraktorlarymen jekemenshigindegi 10 sotyq jerin óńdeıdi, baý-baqshasyn kútip-baǵady. Mundaı tehnıkanyń baǵasy – 1-3 myń dollar. «Tehnıkanyń mundaı túrin bizde de qurastyrýǵa bolady. Aldaǵy ýaqytta usaq fermerlerdiń de qajettiligi eskerilýi kerek», deıdi ol.
Elimizde 2 myńǵa jýyq sharýa qojalyǵy, aýylsharýashylyq kásiporyndary bar. Irilendirilgen sharýashylyq úlesi 3 paıyzǵa da jetpeıdi.
Mamannyń aıtýynsha, traktor qurastyratyn zaýyttardyń barlyǵy eldiń ortalyǵynda – astyqty aımaqtarda ornalasqan. Tehnıkalardyń bári 500-1000 gektar jeri bar iri sharýashylyqtardyń yńǵaıyna qarap qurastyrylǵan. Qazaqstannyń traktor qurastyratyn zaýyttary shyǵarǵan, quny 50 myńnan 200 myń dollarǵa deıingi aralyqtaǵy tehnıkany ońtústiktegi egis alqaptarynda paıdalaný múmkin emes.
Parlamentte birneshe shaqyrylym boıy Májilis depýtaty bolǵan Rozaqul Halmuradovtyń aıtýynsha, halyqtyq mańyzy bar baǵdarlamalar aýyl-aımaqty damytý tujyrymdamasyna zań formasy retinde ený kerek.
«Baǵdarlamanyń alǵashqy kezeńinde berilgen tehnıkalardy syrttaı baqyladym. Olardyń bári – bıdaı ósiretin aımaqtarǵa laıyqtalǵan tehnıkalar. Qazir tehnıkanyń qoldanbaıtyn jeri joq. Jeńildetilgen lızıng baǵdarlamasyna aýyl-aımaqty damytý baǵdarlamasynyń qozǵaýshy kúshi – generatory retinde qaraý kerek. Endi tek astyqty aımaqtar ǵana emes, ońtústik-soltústik aımaqta jer-el jaǵdaıyna, sol aımaqtyń turǵyndarynyń kásibine laıyqtalǵan shaǵyn traktorlardy qurastyratyn zaýyttar salýǵa basymdyq berilse eken deımin. Qazir 5-6 gektar jeri bar usaq fermerler úshin tehnıka qoljetimdi baǵada emes. Aýyl ishi bolǵandyqtan tehnıkasy barlardan jalǵa alady nemese jerin aqsha berip óńdetip, jyrtyp alady. Aýyldy damytamyz desek, jer ıgeremin, egis salamyn degen árbir fermerdi tehnıkamen qamtamasyz etýimiz kerek. Sol kezde ǵana aýyl aımaqty damytý baǵdarlamasy da, jeńildetilgen lızıng baǵdarlamasy da halyqtyq baǵdarlamaǵa aınalady», deıdi.
ALMATY
