Joǵarydaǵy ishikter arasyndaǵy «pushpaq ishikke» toqtalsaq, on tomdyq túsindirme sózdikte: «Pushpaq dep maldyń, ańnyń tizeden tómengi sıraq terisin aıtady» depti. Demek, pushpaq barlyq haıýanda bar degen sóz. Túlki, qarsaq sııaqty usaq ańnyń pushpaǵynan bas kıim tigip kııý Shyńjań-Altaı jáne Qobda qazaqtarynda keń taraǵan. Bul úrdisti tipti Taýly Altaı turǵyndary qoldanady. Olar ańnyń pushpaǵynan dóńgelek poshymdy tymaqtar tigip kıedi. Pushpaqty ıakýt tilinde «bystah» deıtin kórinedi. Qazaqsha aýdarsaq «kesindi, úzindi» maǵynalas. Al tyba aǵaıyndar pushpaqty «byjyndy» deıdi. Bul qazaqtyń «kesindi, bólindi» degen sózi.
Almaty
Pushpaq ishik qazaqtar arasynda keń taraǵan. Ásirese, túlki terisinen tigilgenderi ár óńirde kezdesedi. Mysaly, Almatydaǵy Memlekettik ortalyq mýzeı qorynda túlki pushpaǵynan tigilgen ishik saqtaýly tur. Bul ishiktiń syrty sur tústi matamen qaptalyp, qurylymy trapesııa pishindi, etek shalǵaıy keń, orama jaǵaly, qondyrma jeńdi, ıyq tigisi qıǵash syrylǵan eken. Ishiktiń jon-arqasy 20h50 kólemde taýeshkiniń terisimen kúsilgen. Teri men tys arasyna juqa bıdaıy salynyp, jaǵasy men etek-jeńi qundyz terisimen juryndalǵany baıqalady.
Baı-ólke
Osyndaı taǵy bir pushpaq ishik Mońǵolııa eli Baı-О́lke aımaǵynyń ortalyq mýzeıinde tur. Bul jádiger jaıly anyqtamalyqta: «1960 jyly mýzeı qyzmetkeri S.Maǵzam degen derek jınaýshy Bulǵyn sumynynan taýyp ákeldi» delingen. Kimnen alǵany aıtylmaǵan. Derekte: «Ishik qara púlish matamen tystalǵan, uzyndyǵy – 123 sm, jaǵasy – 55 sm, keýdesiniń keńdigi – 51 sm, qoltyǵy – 14 sm, jeńiniń keńdigi – 18 sm, etegi – 115 sm, salmaǵy – 3 640 gramm» dep jazylǵan.
Barkól
Taǵy da bir pushpaq ishik ShUAR-dyń Qumyl aımaǵy Barkól qazaq avtonomdy aýdany mýzeıinde tur. О́te sapaly saqtalǵan. Derek berýshi tulǵanyń aıtýyna qaraǵanda, ishiktiń tigilgenine ǵasyrdan astam ýaqyt ótken, jasaý kezinde júz túlkiniń pushpaǵy jumsalǵan eken. Ishiktiń tysy bederli qyzyl kúreń torǵynmen tystalyp, óńiri men jeńi sharshylap syrylypty.
