Bıyl Ramazan aıy 23 naýryzda bastalady, sáıkesinshe orazaǵa 30 kún qaldy. Bul otyz kún – musylman jyl sanaýy boıynsha Shaǵban aıyna sáıkes keledi. «Shaǵban» – «kóp jaqsylyqtyń bastaýy» dep aýdarylady, halyq arasynda ony «orazaǵa daıyndyq aıy» deıdi. Shaǵban aıynda musylmandar qandaı amaldar jasaýy qajet? Bul aıda aýyz bekitip, oraza ustaýǵa bola ma? Osy syndy túrli suraqtarǵa QMDB derekterine súıene otyryp jaýap beremiz.
Shaǵban aıy qashan bastalady?
Bıyl Shaǵban aıy 21 aqpanda bastalyp, 23 naýryzǵa deıin jalǵasady. Bul – ıslamdaǵy qasıetti úsh aıdyń biri. Shaǵban aıynnan keıin oraza ustaý paryz etilgen Ramazan aıy keledi.
Shaǵban sóziniń maǵynasy qandaı?
«Shaǵban» sózi «kóp jaqsylyqtyń bastaýy» degen maǵynaǵa ıe. Bul aı erejep aıynyń bitýinen habar berip, Ramazannyń jaqyndaǵanyn súıinshileıdi.
Shaǵban arabtyń bes árpinen turady. Shın, aın, bá, álıf, nýn:
- shın – Alla Taǵalanyń sharapaty;
- aın – dárejesiniń kóterilýi;
- bá – Allanyń jaqsylyǵy;
- álıf – haqqa jaqyndaý;
- nýn – Allanyń nury.
Osy aıda oraza ustaǵan adamǵa Allanyń sharapaty jaýady, sondyqtan «sharapaty mol Shaǵban aıy» degen sóz bar.
Shaǵban men Ramazannyń baılanysy qandaı?
Shaǵban aıyn Ramazanǵa daıyndyq aıy deýge bolady. Bul aıda musylmandar Ramazandy bos ótkizip almaýdyń qamyn jasaǵany jón.
Shaǵbanda orazaǵa qalaı daıyndalady?
Bul aıda densaýlyqqa kóńil bólip, ımannyń da, deneniń de ımmýnıtetin barynsha kóterip alý kerek. Múmkindik bolsa dárigerge kórinip, asqazan-ishek joldaryn tekserip alǵan jón. Bıyl oraza kóktemniń qaq ortasynda bastalatyndyqtan avıtamınoz, ıaǵnı aǵzadaǵy vıtamın jetispeýshiligi jıi mazalaıtyn ýaqytqa dóp kelip tur. Osy oraıda aǵzańyzǵa qajetti dárýmenderdi, qunarly taǵamdy ýaqytyly iship, yńǵaıy kelse dúısenbi men beısenbi kúnderi nemese aptasyna kem degende bir kún oraza tutý abzal bolmaq.
Al rýhanı daıyndyqqa oraza jaıly naqty málimetterdi bilý, Quran oqý, bilmese ony úırený, salaýat aıtyp, duǵa oqý, aǵaıyn-týyspen, otbasymen, dostarmen baılanysty jaqsarta túsý, renjiskenmen tatýlasý jatady. Sondaı-aq bul - jaman ádetterdi tastap, jaqsy ádetter úırenýge taptyrmas ýaqyt.
Shaǵbanda neshe kún oraza ustaý kerek?
Shaǵban aıy – shamasy kelgen musylmanǵa kóptep nápil (erikti) oraza ustaıtyn aı. Degenmen, qansha kún ári qaı kúnderi oraza ustaý kerek ekeni jaıynda naqty aıtylmaǵan. Sondyqtan qansha kún ustaımyn deseńiz de óz erkińiz.
Máselen, dúısenbi men beısenbi kúnderi aýyz bekitse bolady. Sondaı-aq Shaǵban aıynyń 13, 14, 15 kúnderi, ıaǵnı, «úsh aq kúnderi» oraza ustaǵan durys. Ásirese Shaǵban aıynyń 15-shi kúni kúndiz oraza ustap (6 naýryz), túnin (Baraat túni, 7 naýryz) ǵıbadatpen ótkizgenniń saýaby mol.
Shaǵbanda qaryz orazany ustaýǵa bola ma?
Iá, bolady. Ramazan aıynan ótelmeı qalǵan qaryz orazany osy aıda ótese bolady. Alaıda Shaǵban aıynyń orazasyn shamasy jetkender ǵana ustaǵany abzal. Shaǵban aıynda úzdiksiz oraza tutyp, Ramazan aıyndaǵy paryz orazaǵa shamasy kelmeı qalýynan seziktengen adam bolsa, ol adamǵa Shaǵban aıynda oraza tutýdyń qajeti joq.
Ramazan aıyna eki-úsh kún qalǵanda oraza tutpaǵan abzal.
Baraat qandaı tún?
Shaǵban aıynyń 14-inen 15-ine qaraǵan (6 naýryzdan jetisine qaraǵan) tún – Baraat túni. Bul túni qubyla Qudys qalasyndaǵy Aqsa meshitinen Mekkedegi qasıetti Qaǵbaǵa qaraı ózgergen. Baraat túnin kúnádan tazarý jáne «keshirim túni» dep te ataıdy. Islam ǵulamalary Baraat túnin Ramazan aıyndaǵy Qadir túninen keıingi eń ulyq tún dep eseptegen. Baraatty bos jiberip almaı, shama kelgenshe qulshylyq etip ótkizý Ramazan aıyndaǵy myń aıdan da qaıyrly Qadir túnine daıyndyq ispettes. Baraat túnin durys qarsy alý úshin bul túndi uıqysyz ótkizgen abzal. Alaıda kimniń buǵan shamasy jetpese, ol adam osy túnniń kez kelgen bóligin qulshylyqqa arnaı alady. Baraat túni namaz oqyǵan, sáresini ishken adamǵa Ramazannyń sońǵy túnderi jeńil bolmaq.
Bul tún – perishteler jer betine túsetin, duǵalar qabyl bolatyn, keri qaıtarylmaıtyn berekeli tún. Sondyqtan bul túnde Paıǵambarǵa kóp salaýat, kúnálardyń keshirilýin tilep, duǵa, ǵıbadat, qulshylyqpen ótkizgen abzal. Bul túni kóp ǵıbadat jasap, kúná isterden arylyp, táýbe etken jón.
Baraat túni qandaı qulshylyq jasaýǵa bolady?
- Namaz – osy túnde atqarylatyn eń abzal qulshylyqtyń biri. Namaz rakaǵatynyń belgilengen sany joq, alaıda rakaǵat sany segizden kem bolmaýy tıis. Namazda Qurannan uzaq aıattar oqylǵany jaqsy. Kimde-kim uzaq súrelerdi esine túsire almaıtyn bolsa, bir rakaǵatta qysqa bir súreni birneshe ret qaıtalaýyna da bolady.
- Tıláýát. Quran oqý – osy túni atqarylar paıdaly qulshylyq túri. Namaz oqyp bolǵan soń ıa bolmasa basqa ýaqytta shamańyz jetkenshe Quran oqyńyz.
- Zikir. Paıǵambarǵa salaýat aıtý. Sondaı-aq zikirdi júrip bara jatqanda, tósekte jatyp jáne de jumys ýaqytynda nemese jumystan tys ýaqytta da oqýǵa da bolady.
- Duǵa. Bul túni kóp paıda ákeletin ǵıbadattyń biri.
Baraat túni qandaı amaldar jasaýǵa bolmaıdy?
Kúnáli isterden aýlaq bolý qajet. Keıbir jandar osy túndi atap ótý maqsatynda erkeshe taǵamdar ázirlep, úı ishin ıa bolmasa meshitti bezendirip jatady. Munyń bári negizsiz amaldar. Keıbir adamdar bir jerge jınalyp dinı jıyn ótkizip, uzaq sabaqtar oqıdy. Mundaı amaldardy atqarýdyń qajeti joq. Bul túni tek qana qulshylyq jasaǵan abzal.
Namaz, Quran oqý jáne zikir degen sekildi qulshylyqtardy toppen emes, jeke oryndaý qajet. Nápil namaz jamaǵatpen oqylmaıdy. Bul túndi atap ótý úshin jamaǵatty meshitke jınaýdyń qajeti joq.
Materıal QMDB saıtyndaǵy málimetter negizinde ázirlendi.
