Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Demek osynsha er azamatqa áskerı ómirge beıimdelý men sarbaz ashanasynyń dámin tatý buıyryp turǵany anyq. Sarbaz ashanasy demekshi, qazir balasyn áskerge attandyrǵan ata-analar arasynda jaýyngerlerdiń tamaqtanýyna kóńil tolmaıtyndyǵy ashyq aıtylady. Onyń bir mysaly retinde paryzyn ótep júrgen balalarynyń jıi aqsha surap, onyń sebebin tamaqqa jumsaıtynymen túsindiretinin aıtady. О́kinishke qaraı, áskerdegi balanyń úıdegi aǵaıynnan jıi aqsha suraýy túrli oqıǵalarǵa ulasyp otyrǵanyn jasyrýǵa kelmes. Jáne bul bólek taqyryp. Al jaýyngerlik boryshyn óteýge attanǵan jastardyń as-aýqatpen qamtylýy eshqandaı másele týdyrmaýy kerek. О́ıtkeni memleket tarapy bul máselege óte sergek qarap otyr.
Qorǵanys mınıstrliginiń málimetterine súıensek, keıingi 3 jyldyń ishinde sarbaz ashanasyn qunarly azyq-túlikpen qamtýǵa bólinetin qarjy kólemi ósken. Mysaly, 2019-2020 jyldary aralyǵynda árbir sarbaz paeginiń quny 1 225 teńge bolsa, 2021 jyly bul soma 1 713 teńgege kóbeıgen. Al bıyl áskerı ashanalardaǵy birrettik tamaqtanýǵa bólingen qarjynyń quny 2 250 teńge kóleminde belgilenipti. Sondaı-aq jaýyngerlerdiń tamaqtanýyna qatysty jumystyń bári qoǵam ókilderiniń qatań baqylaýynda eken. 2012 jyldan beri Qorǵanys mınıstrligi áskerılerge beriletin tamaq rasıonyn Qazaq taǵamtaný akademııasymen kelisip bekitedi. Bul áskerı boryshyn ótep júrgen sarbazdar men ofıserlerdiń der kezinde laıyqty azyq-túlikpen qamtylýyna ǵana emes, densaýlyqqa qajetti dárýmenge baı qunarly taǵammen tamaqtanýlaryna da naqty jaǵdaı jasalyp otyrǵandyǵynyń bir kórinisi bolsa kerek.
Degenmen áskerı bólimdegi ashanalardyń tizimi jeke kásipkerlerge berilgeni árdaıym azyq-túlik pen pisken astyń sapasyn baqylaýǵa múmkindik bermeıtini anyq. Ata-analar tarapynan aıtylatyn syn da osy máseleden týyndap jatady. Keıingi kezde áskerı bólimderde bul máseleni sheshýge qadam jasalyp jatyr. Kóptegen sarbaz ashanalarynda arnaıy qurylǵy qoıylyp, ár mezgildegi tamaqtyń sapasyn baǵalaý úderisi iske qosylǵan. Al áserı bólim basshylary arnaıy baǵdarlamanyń kómegimen tamaq sapasyn saraptap, tamaqpen qamtamasyz etetin kompanııalarǵa der kezinde eskertý jasap otyratyn kórinedi.
Sarbaz ashanalaryndaǵy tamaq sapasy men kazarmalardaǵy turmys-tirshilikti qoǵam belsendileri de nazardan tys qaldyrǵan emes. Jaqynda Aqtaý qalasyndaǵy áriptesimiz, «Mańǵystaý Medıa» seriktestiginiń dırektory Gúlmıra Ábisheva sol qaladaǵy áskerı bólimge arnaıy baryp, jaǵdaımen tanysqanyn aıtady. «Mańǵystaý oblysynyń analar keńesine aqtóbelik turǵynnan shaǵym túsken bolatyn. Ol kisiler Aqtaýdaǵy teńiz jaıaý áskeri brıgadasyndaǵy sarbazdardyń tamaqtanýyn tekserýlerin surapty. Áskerı bólim – strategııalyq nysan bolǵandyqtan ol jerge kez kelgen adam ruqsatsyz kire almaıdy. Qujattarymyzdy jiberip, Jaqsygúl Mahanbet, Amankúl Jaıylhanova sııaqty qoǵam belsendilerimen birge áskerı bólimdi aralaýǵa ruqsat aldyq. Maqsatymyz sarbazdardyń tamaǵynan ózge, olardyń kóńil-kúıin bilý, álimjettik bar ma, Otan aldyndaǵy boryshyn óteımin dep kelip, taıaq jep júrgen jastar joq pa? degen san saýalǵa jaýap izdeý boldy. Hosh, sonymen áskerı bólimge kelsek, sarbazdardyń aldy túski as ishýge kirisipti. Birinshige eti joq borsh. Biraq dámdi eken, dámin tattyq. Sodan keıin et qosyp qýyrylǵan kartop, salat, nan, alma men kompot berildi. Sarbazdardy tamaqtandyrýmen Aqtaýdaǵy aýrýhanalarǵa as ázirleıtin kompanııa aınalysady eken», deıdi jýrnalıst.
Áriptesimiz áskerı bólimge barǵan saparynda Túrkistan oblysynan kelgen sarbazben tildesip, tamaqtaný jaǵdaıy men ishki tártipke qatysty suraq qoıǵanyn aıtady. Ekeýara áńgime bylaı órbipti:
« – Shyny kerek, aýylda jemegen tamaǵymyzdy jep júrmiz, keıde tańǵy asqa kofe men bal beredi, tamaqtan másele bolǵan emes...
– Uryp-soǵý bar ma? Taıaq jep júrgen joqsyńdar ma?
– Joq, apaı, munda kelgenimizge 4 aı boldy, bir-birimizge baýyrdaı bolyp kettik. Baýyrymyzdy qalaı uramyz?
– Qınalyp júrgen joqsyńdar ma?
– Alǵashqy aıda qatty qınaldyq. Úıde tamaqty talǵap jep, túske deıin uıyqtaıtynbyz. Al munda tańǵy 6 jarymda turamyz, jattyǵý jasaımyz, júgiremiz. Bir sózben aıtqanda, qarsylasqa betpe-bet tura alatyndaı kúsh jınap jatyrmyz. Áskerde biz shydamdylyqqa úırendik, erkelikti qoıdyq, ata-anamyzdyń qadirin túsinip, aıtqandaryn oryndamaǵan sátterimizge ókinip jatyrmyz...».
«Árıne, aýyr taqyryp bolǵan soń jastarmen zorlyq-zombylyq jaıynda sóz qozǵaǵym kelgen joq. Sarbazdarmen kezdesýden túıgenim, er balany kishkene kúninen qatty erkeletpeı, batyldyqqa baýlý kerek eken. Qıyndyqqa moıymaı, tózimdi bolyp ósken bala áskerge barǵanda fızıkalyq jáne túrli psıhologııalyq shabýylǵa tótep bere alady. Jalpy, áskerdegi álimjettikti túbegeıli aýyzdyqtaı almasaq ta, ony azaıtý úshin qoǵamdyq baqylaýdy jıi júrgizip otyrýymyz qajet, sonymen qatar monıtorıng jasaıtyn arnaıy top quryp, sol toptyń ókilderine áskerı bólimderge kez kelgen ýaqytta kirip-shyǵýyna múmkindik jasalýǵa tıis. Bul abyroıyna nuqsan kelgen Qorǵanys mınıstrligi úshin de, ulynyń aman oralýyn tilep otyrǵan ata-ana úshin de durys bolar edi», deıdi «Mańǵystaý Medıa» seriktestiginiń dırektory Gúlmıra Ábisheva.
