Qazaqstannyń Ulttyq kásipkerler palatasynyń I sezi boldy
Munymen birge, ótken jyly UKP janynan kásipkerler quqyn qorǵaý jónindegi keńes qurylypty. Parlament depýtattary, Bas prokýratýra, qarjy polısııasy, basqa da memlekettik organdar men qoǵamdyq uıymdar ókilderi múshelik etetin keńeste 45 kásipkerdiń ótinish-aryzy qaralyp, naqty kómek kórsetilipti. Sondaı-aq, bıznes-qaýymdastyqta biryńǵaı baılanys ortalyǵy jumys isteıdi eken. Basqarma tóraǵasynyń sózine qaraǵanda, UKP-ǵa kásipkerlerdiń quqyqtaryna baılanysty 595 ótinish kelip, onyń 372-i qaralyp, naqty kómek kórsetilip, kedergiler joıylǵan. Sońǵy eki aıda bıznesmenderden túsken aryz-shaǵym sany eki esege artypty.
Kásipkerlerdiń is júrgizýine kedergi keltirip otyrǵan túıtkildi máselelerdi anyqtaýǵa jáne olardy sheshý maqsatynda UKP kásipkerlerdiń ótinishteri men máseleleriniń tizilimin túzip shyqqan. Sóıtip, bıznesmenderdiń qyzmetine kereǵar bolatyn 372 júıeli másele tirkelipti. Ulttyq kásipkerler palatasynyń elde bıznes-ombýdsmen qyzmetin damytý jónindegi bastamasy qoldaý kórip, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha bıznes-ombýdsmen ınstıtýtyn engizý týraly zań jobasy ázirlenip jatyr eken.
Taǵy bir atap óterlik jaǵdaı, Ulttyq kásipkerler palatasy bıznes-qoǵamdastyq múddesin tek óz elimizde ǵana emes, halyqaralyq deńgeıde de qorǵaýǵa yntaly bolyp otyr eken. Oǵan UKP-nyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartty ázirleýge qatysýy dálel bola alady. Eske salsaq, Ulttyq kásipkerler palatasy odaq týraly shart jobasyna 120-dan astam usynys engizip, onyń 90 paıyzy taraptardan qoldaý tapqan edi. Sóıtip, otandyq kásipkerler múddesi kelisimshart jobasynda anyq eskerilipti. Al qazirgi ýaqytta UKP Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Keden kodeksi jobasyn ázirleýge atsalysýda, dedi A.Myrzahmetov.
Qaýym quptarlyq taǵy bir bastama, Ulttyq kásipkerler palatasy eldegi bıznes ókilderin korporatıvtik jaýapkershilik saıasatyn ustanýǵa shaqyryp otyr. Palata «Ortalyq Azııa Eýrazııa qory» korporatıvtik qorymen birlese otyryp, TMD aýmaǵynda alǵashqy bolyp Qazaqstandaǵy bıznestiń áleýmettik-korporatıvtik jaýapkershiligi týraly ulttyq tujyrymdamasyn ázirledi. Bul qujat qazir Úkimet qaraýyna jiberilgen. Munymen qatar, kásipkerlerdiń Ar-namys kodeksi de túzilipti.
Sezde qabyldanǵan basty sheshim – Ulttyq kásipkerler palatasynyń 2017 jylǵa deıingi qalyptasý jáne damý strategııasynyń qabyldanýy. Bıznes-qaýymdastyqtyń damý josparynda uzaq merzimdi, sondaı-aq, qysqa kezeńge qurylǵan maqsat-mindetter aıqyndalypty. Shaǵyn jáne orta bıznestiń damýy arqyly eldiń ekonomıkasy turaqty, tabysy tolaıym bolady. Sondyqtan, palata aldynda turǵan uzaq merzimdi mindet – 2030 jylǵa qaraı ekonomıkadaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin 40 paıyzǵa jetkizý. Qaýymdastyq atqaratyn qysqa merzimdi mindettiń biregeıi – kásipkerlik bastamalardy kóbeıtip, bıznestiń kúsh-jigeri men qarjysyn otandyq ekonomıkanyń damýyna jumsaý.
Baıandamashylardy tyńdap bolǵan soń T.Qulybaev «Ulttyq kásipkerler palatasy aldynda turǵan basty mindet – kásipkerlerge jaǵdaı jasaý arqyly eldegi kásipkerliktiń sapaly damýyn qamtamasyz etý», dedi. Sóıtip, quttyqtaý jáne sezdiń qorytyndylaý sózin Premer-Mınıstr K.Másimovke usyndy. «Qurmetti delegattar jáne sezd qonaqtary! Sizderdi Ulttyq kásipkerler palatasynyń I sezimen quttyqtaımyn. Táýelsizdigimizdiń alǵashqy kúninen bastap Memleket basshysy otandyq bıznestiń máni men rólin erekshe atap kórsetip keledi. Nátıjesinde, Elbasymyzdyń qoldaýymen Ulttyq kásipkerler palatasy quryldy», dedi Úkimet basshysy.
Premer-Mınıstr UKP múshelerine otandyq bıznesti damytý men qoldaý boıynsha úlken mindetter qoıylyp otyrǵanyn da atap aıtty. «Qysqa ýaqyt ishinde barlyq uıymdastyrý jumystaryn aıaqtap, eń bastysy, mańyzdy ekonomıkalyq máselelerdi talqylaýǵa belsene atsalysyp jatqandaryńyz kóńil qýantady. Úkimettegi mańyzdy májilister men otyrystar sizderdiń qatysýlaryńyzben ótýde. О́ıtkeni, sizderdiń pikirlerińiz bizge óte mańyzdy. Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ınvestorlar keńesi, Úkimettiń janyndaǵy Biryńǵaı úılestirý ortalyǵy, árbir memlekettik organdardaǵy saraptama keńesteri osy úshin qurylǵan bolatyn», dep jalǵady ol sózin.
«Ekonomıka mınıstrligine UKP jáne múddeli organdarmen birlese otyryp, bir aıdyń ishinde Ulttyq palatada akkredıttelgen uıymdar men qaýymdastyqtardy salalyq zertteýler júrgizý, standarttar men reglamentterdi ázirleý úderisterine belsendi tartý múmkindikteri týraly usynystar ázirlep, Úkimetke engizýdi tapsyramyn. Sondaı-aq, startap jobalar boıynsha aýyldyq jerlerdegi bızneske qarjy quraldardyń qoljetimdi bolý máselesi burynǵydaı ońtaıly sheshilip keledi. Bul, ásirese, agararlyq salaǵa qatysty bolyp otyr. Baqytjan Ábdiruly (Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev), sizge damý ınstıtýttary nesıelik resýrstarynyń qoljetimdiligi boıynsha múddeli taraptardyń barlyǵynyń qatysýymen jeke jınalys ótkizýdi jáne bir aı ishinde Úkimetke bul máseleni sheshý boıynsha usynystar engizýdi tapsyramyn», dep bir túıindedi K.Másimov.
Úkimet basshysy, sonymen qatar, saýda jasaý máselesin de kóterdi. «Bazarlar 90-jyldardan bastap qurylyp, búgingi kúnge deıin jetip otyr. Ol kezde taýar jetispeýshiligi sezilip, bazarlarda saýda jasaýdan basqa amal bolmady. Bul máseleni biz qarastyryp, talqylap, tıisti sheshim qabyldaýymyz kerek. Salany tártipke keltire otyryp, órkenıetke qaraı baǵyttaýǵa tıispiz. Baqytjan Ábdiruly, Siz osy máseleni saraptap, Úkimet otyrysyna shyǵaryńyz», dep aıaqtady ol sózin.
Ulttyq kásipkerler palatasynyń tájirıbesi men bedeli elimizdegi kásipkerlikti damytý ıgiligine paıdalanylady. Muny sezde palata tóralqasynyń tóraǵasy T.Qulybaev aıtty. Onyń sózine qaraǵanda, Ulttyq palata sheshimder qabyldaý deńgeıine deıin ósýi tıis. Bul onyń qyzmetkerleriniń quzyreti bolǵanda, uıymdastyrýshylyq qurylymdary durys qalyptastyrylǵanda jáne kelissózderdi saýatty júrgize alǵanda ǵana múmkin bolmaq. «Sizderdiń tájirıbelerińizdi, bilimderińizdi, bedelderińizdi biz elimizdegi kásipkerlikti damytý ıgiligine paıdalanamyz. Qazirgi ýaqytta Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Úkimettiń, Ulttyq kásipkerler palatasynyń aldynda 2050 jylǵa qaraı ekonomıkany ártaraptandyrýdy 50 paıyzǵa jetkizý mindeti tur. Ekonomıka jáne qarjy máseleleri jónindegi sarapshylyq keńeste biz osy máseleni talqylaı kele, UKP-nyń mańyzdy mindetteriniń biri sapaly ósimdi qamtamasyz etý, kásipkerlikti damytý úshin jaǵdaı jasaý ekendigi týrasynda túsinikke keldik. Ulttyq kásipkerler palatasy bul turǵyda mańyzdy ról atqaratyn bolady», dedi tóralqa tóraǵasy.
Sońǵy ónimge arnalǵan bir sýbsıdııa berý máselesin qarastyrý qajet ekenin de aıtty ol. «Qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge 20-dan astam sýbsıdııa bar. Endi buǵan qosymsha sońǵy ónimge de arnalǵan bir sýbsıdııa berý týraly máseleni qarastyrý qajet. Sondaı-aq, aýyldyq jerlerdegi kásipkerler úshin ákimshilik shyǵyndardy jeńildetýge, memlekettik qyzmetterdi alý ýaqytyn qysqartýǵa múmkindik bergen jón. Kelesi bir problema – shaǵyn jáne orta bıznestiń aqparatqa qoljetimdiliginiń bolmaýy. Máselen, búginde fermerler sýbsıdııanyń qandaı túrleri bar ekenin, usynylý sharttaryn bilmeıdi. Palata paıymynsha, bul da shaǵyn jáne orta bıznes qyzmetin jetildirý úshin qosymsha dáıek bolyp sanalady», dedi A.Myrzahmetov.
Sezde osy uıymnyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary Zańǵar Noǵaıbaı palataǵa múshe kásipkerlerdiń mindetti jarnalyq tólemderine qatysty baıandaı kele, aldaǵy aılarda jarnalyq tólemdi tóleý túrin ózgertýdi qarastyratyndyqtaryn málimdedi. «Biz aldaǵy kúnderi mindetti jarnalyq tólemdi tóleý túrin ózgertý máselesin qolǵa alatyn bolamyz. Onyń úsh túrli nusqasyn qarastyrmaqpyz. Alǵashqysy – búgingi tańda qoldanystaǵy aılyq eseptik kórsetkish negizinde belgili bir mólsherdi naqtylap, sol boıynsha biryńǵaı tólem jınap otyrý. Al odan keıingi nusqalardyń biri – kásipkerdiń qazynaǵa tólegen salyǵynyń belgili bir mólsherde paıyzdyq úlesin alý jáne sońǵysy – kásipker tabysynyń kólemine qaraı, paıdanyń paıyzyn tóleıtin júıege kóshirý. Biz osy jyldyń kúz aılaryna deıin osy úsh nusqany el kásipkerlerimen birlese otyryp, jan-jaqty talqylaıtyn bolamyz. Al naqty sheshim qabyldaýdy osy jyldan qaldyrmaǵanymyz jón», dedi Z.Noǵaıbaı.
Osy jyldyń birinshi toqsanynda oblystyq kásipkerler palatalary men UKP ortalyq apparatynyń bıýdjetti oryndaýy 24,1 paıyzdy ǵana qurapty. Bul týraly Ulttyq palata tekserý komıssııasynyń tóraǵasy N.Qudaıbergenov aıtty. Onyń málimetine qaraǵanda, aǵymdaǵy jyldyń 31 naýryzynan tekserý komıssııasy Astana qalasynyń, Aqmola, Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan oblystarynyń óńirlik kásipkerler palatasynyń jáne UKP ortalyq apparatynyń qarjy-sharýashylyq qyzmetine baqylaý júrgizgen. Júrgizilgen saraptama ótken jyldyń 4-shi toqsanynda bekitilgen bıýdjet pen bólingen qarjy arasyndaǵy aıyrmashylyqtar 36,6 paıyzdy quraǵanyn kórsetipti. Oǵan múshelik jarnalardyń 2014 jyldan bastap tólenýi sebep bolypty. Al ústimizdegi jyldyń 1 toqsanynda bul kórsetkish 24,1 paıyzǵa oryndalǵan. Osy jaǵdaılardan keıin Ulttyq kásipkerler palatasy múshelik jarna jınaıtyn arnaıy komıssııa quryp otyr eken. «Múshelik jarnalardyń nashar jınalýy qazirgi ýaqytta eń kúrdeli problemalardyń birine aınaldy. Bul palatanyń álsizdigin baıqatyp otyr», dep túıdi sózin.
Sezde UKP tóralqasynyń jáne basqarmasynyń jańa músheleri saılandy.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV.
